Οι θησαυροί των Φρουρών της Επανάστασης

Το καθεστώς του Ιράν δείχνει μέχρι στιγμής ν’ αντέχει, παρά τις πιέσεις, τις οικονομικές κυρώσεις, τις πυραυλικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και την εξάλειψη της ηγετικής πυραμίδας των διαφόρων σωμάτων που αποτελούν τον πολύπλοκο μηχανισμό ασφαλείας του. Οι Φρουροί της Επανάστασης διατηρούν προς το παρόν τον έλεγχο στο εσωτερικό, τη δυνατότητα να εκτοξεύουν πυραύλους προς το Ισραήλ και να πετυχαίνουν πλήγματα σε στόχους στις αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου, απειλώντας μάλιστα με κλιμάκωση κατά των ΗΠΑ με στόχο την πρόκληση αναστάτωσης στις διεθνείς αγορές ενέργειας και κύριο εργαλείο την παράνομη παρεμπόδιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Το ερώτημα είναι, εν μέσω της οικονομικής απομόνωσης και των στοχευμένων πληγμάτων κατά υψηλόβαθμων στρατηγών και υποδομών, με ποιον τρόπο καταφέρνει αυτό το κράτος εν κράτει να κρατά ζωντανό το ισλαμικό σύστημα εξουσίας, συνδυάζοντας στρατιωτικές δυνατότητες, δίκτυο πληροφοριών και οικονομική ισχύ;

Η απάντηση βρίσκεται σε ένα πολυεπίπεδο σύστημα οικονομικού ελέγχου, όπου οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν, εκτός των άλλων, έναν οικονομικό υπερ-παίκτη, που ελέγχει καίριους τομείς της ιρανικής οικονομίας μέσω ενός δικτύου Οργανισμών και ιδρυμάτων, που περιλαμβάνουν επενδυτικούς και κατασκευαστικούς κολοσσούς και διοχετεύουν πόρους στην εγχώρια δραστηριότητα και σε παραστρατιωτικές δομές, όπως η Δύναμη Quds και η πολιτοφυλακή Basij. Η δομή αυτή επιτρέπει στους Φρουρούς της Επανάστασης να αντλούν έσοδα από ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, το οποίο καλύπτει από ενέργεια μέχρι κατασκευές και τηλεπικοινωνίες σε μια χώρα 91 εκατομμυρίων περίπου.

Εξαγωγές και μηχανισμοί χρηματοδότησης

Η διεθνής απομόνωση του Ιράν από τα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά δίκτυα και η έλλειψη ξένων επενδύσεων έχουν καταστήσει τις εξαγωγές, πετρελαίου κυρίως, τη βασική πηγή σκληρού συναλλάγματος. Ενδεικτικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι συνολικές εξαγωγές της χώρας κατά την περίοδο 2021–2024 έφτασαν τα 439 δισεκατομμύρια δολάρια. Έχει σημασία ότι το διμερές εμπόριο του Ιράν συγκεντρώνεται σε έναν περιορισμένο αριθμό χωρών, με την Κίνα, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία ν’ αποτελούν βασικούς κόμβους. Οι εξαγωγές δεν εξηγούν όμως από μόνες τους τη διατήρηση των ροών χρηματοδότησης προς τους Φρουρούς της Επανάστασης. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο μηχανισμός, μέσω του οποίου τα έσοδα αυτά καταλήγουν στους τελικούς αποδέκτες και εδώ εισέρχεται ένα άλλο εξαιρετικά σύνθετο σύστημα, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται ο λεγόμενος σκιώδης στόλος (shadow fleet) για την παράκαμψη των κυρώσεων στον τομέα της ναυτιλίας και των χρηματοοικονομικών, με μεταφορές φορτίων από πλοία σε πλοία μέσα σε διεθνή ύδατα και τα έσοδα από τις συναλλαγές να διοχετεύονται χρησιμοποιώντας εταιρείες «βιτρίνες», με αποτέλεσμα να δυσκολεύει η ανίχνευση της ροής των κεφαλαίων.

Κρυπτονομίσματα και παράκαμψη κυρώσεων

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες των ΗΠΑ και της ΕΕ να περιορίσουν αυτές τις δραστηριότητες μέσω κυρώσεων σε πλοία, εταιρείες και λιμάνια, τα δεξαμενόπλοια που διακινούν ιρανικό πετρέλαιο συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται διεθνώς, ενώ σημαντικά ποσά πηγαινοέρχονται μέσω κρυπτονομισμάτων. Με την υποτίμηση του ιρανικού ριάλ και τον πληθωρισμό μεταξύ 40% και 50% είναι αναμενόμενο να κινούνται δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε κρυπτονομίσματα στο Ιράν. Τα δεδομένα από τις συναλλαγές στο blockchain δείχνουν μιαν απότομη αύξηση της δραστηριότητας από μεγάλα ιρανικά ανταλλακτήρια τις ώρες που ακολούθησαν τις αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ–Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, με εκροές κρυπτονομισμάτων αξίας περίπου 10,3 εκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ 28 Φεβρουαρίου και 2 Μαρτίου.

Τι σημαίνουν οι εκροές κεφαλαίων

Η κίνηση αυτή, όπως φαίνεται πιο κάτω, μπορεί ν’ αντανακλά είτε την απόσυρση κεφαλαίων από ιρανικά ανταλλακτήρια κρυπτονομισμάτων από πολίτες για λόγους ασφάλειας είτε τεχνικές κινήσεις των ίδιων των ανταλλακτηρίων για απόκρυψη των κεφαλαίων ή αναδιάρθρωση της ρευστότητας είτε δραστηριότητα του κρατικού δικτύου. Το γεγονός ότι τέτοιες ροές εμφανίζονται συστηματικά σε περιόδους έντασης δείχνει ότι τα κρυπτονομίσματα αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο διαχείρισης κινδύνου και προσαρμογής για το ιρανικό οικονομικό σύστημα.

Αυξήσεις συναλλαγών ανά διαστήματα

Στο πιο κάτω διάγραμμα από την πλατφόρμα Chainalysis, η οποία παρακολουθεί και επεξεργάζεται συναλλαγές κρυπτονομισμάτων παγκοσμίως, παρατηρείται αύξηση στις συναλλαγές κρυπτονομισμάτων στο Ιράν ακριβώς μετά τις πολύνεκρες βομβιστικές επιθέσεις στο Κερμάν τον Ιανουάριο του 2024, τα πυραυλικά αντίποινα του Ιράν στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2024 για τις δολοφονίες Ισμαήλ Χανίγια και Χασάν Νασράλα και κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών τον Ιούνιο του 2025.

Το επόμενο διάγραμμα δείχνει την αξιοσημείωτη αύξηση στον όγκο των κεφαλαίων από wallet addresses που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης εντός του οικοσυστήματος των κρυπτονομισμάτων στο Ιράν. Φαίνεται καθαρά ότι το μερίδιό τους στο συνολικό ιρανικό οικοσύστημα αυξάνεται σταθερά με την πάροδο του χρόνου. Στο τέταρτο τρίμηνο του 2025 το μερίδιο συναλλαγών που συνδέονταν με τους Φρουρούς της Επανάστασης αντιστοιχούσε σε περίπου 50% της συνολικής αξίας των συναλλαγών σύμφωνα με την πλατφόρμα Chainalysis.

Αυτοί οι αριθμοί αποτελούν μια κατώτατη εκτίμηση, καθώς περιλαμβάνουν μόνο έναν περιορισμένο αριθμό διευθύνσεων που έχουν ταυτοποιηθεί μέσω των καταλόγων κυρώσεων για wallet addresses που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ και το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Χρηματοδότησης της Τρομοκρατίας του Ισραήλ (NBCTF).

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η χρηματοδότηση των Φρουρών της Επανάστασης γίνεται μέσω ενός εξελιγμένου συστήματος που συνδυάζει κρατικούς πόρους, παράλληλες οικονομικές δομές και καινοτόμες μεθόδους, οι οποίες επιτρέπουν στο ιρανικό καθεστώς να συνεχίζει να λειτουργεί παρά τις κυρώσεις και τις στρατιωτικές πιέσεις, διατηρώντας τόσο την εσωτερική του συνοχή όσο και την εξωτερική του επιρροή. Μένει να φανεί σε ποιο βαθμό οι διεθνείς πιέσεις μπορούν να περιορίσουν αυτό το σύστημα «αναπνευστήρα» ή αν θα συνεχίσει να προσαρμόζεται διατηρώντας το ιρανικό καθεστώς στη ζωή.