Κόκκινα δάνεια και κίτρινες ρυθμίσεις
Μετά από έντονες και συνεχείς αντιδράσεις των πολιτών και ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου 2026, τα κόμματα αναγκάζονται να εξετάσουν εσπευσμένα το νομικό πλαίσιο για τις εκποιήσεις και το καθεστώς γενικά των μη εξυπηρετούμενων δανείων, κοινώς κόκκινων δανείων, με τις υφιστάμενες ετεροβαρείς ‘‘κιτρινισμένες’’ ρυθμίσεις.
Να σημειωθεί ότι εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων που αγόρασαν κόκκινα δάνεια (μεταξύ 20% – 50% της αξίας τους), σύμφωνα με στοιχεία που υπάρχουν, εισέπραξαν μέχρι σήμερα δισεκατατομμύρια ευρώ, υπερκαλύπτοντας το ποσό που δαπάνησαν για την αγορά τους.
Ένα κόκκινο δάνειο -βαρυφορτωμένο με τόκους που προήλθαν από απανωτές αναδιαρθρώσεις- έχει διαγραφεί από την τράπεζα, η οποία και το απέσβεσε, εξοικονομώντας αρκετούς φόρους. Με την εταιρεία εξαγοράς σε λίγα μόλις χρόνια το χρέος να εκτοξεύεται στα ύψη.
Η εμπειρία μέχρι σήμερα αποδεικνύει ότι, στις πλείστες των περιπτώσεων, οι εταιρείες αυτές, με τα νομοτεχνικά όπλα που διαθέτουν και αγνοώντας οδηγίες και κανονισμούς της Κεντρικής Τράπεζας, λειτουργούν άκαμπτα. H άρνηση διαπραγμάτευσης ή αναδιάρθρωσης χωρίς σοβαρή αιτιολογία οδηγεί σε άσκηση υπερβολικής πίεσης, απαιτώντας ουσιαστικά την πλήρη υποταγή του δανειολήπτη, με το ‘‘διατάσσομεν και αποφασίζομεν’’, παραβιάζοντας την ‘‘αρχή της καλής πίστης και της χρηστής διοίκησης’’.
Μετά λοιπόν την κατακραυγή των πολιτών και τις τρανταχτές περιπτώσεις ξεπουλήματος περιουσιών σε εξευτελιστικές τιμές με πλειστηριασμούς εξπρές, η Βουλή και η Κυβέρνηση συζητούν νέες συμπληρωματικές ρυθμίσεις. Σίγουρα όλα πρέπει να συζητηθούν και να σταθμιστούν, καθώς επηρεάζεται ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Κατά γενικήν ομολογίαν, η τροποποίηση του νόμου περί Μεταβιβάσεως και Υποθηκών, του 2018, έγινε κάτω από πίεση και βεβιασμένα, δίνοντας υπερεξουσίες στην ισχυρή πλευρά των τραπεζών και εταιρειών, επιτρέποντας εκποιήσεις ακινήτων πριν από την προσφυγή στο δικαστήριο!
Σημαντικό κεφάλαιο αποτελεί και το θέμα της αξίας των ακινήτων κατά τον πλειστηριασμό. Στην πρώτη εκποίηση υπάρχει επιφυλασσόμενη τιμή, η οποία βασίζεται σε εκτίμηση ακινήτου που υπολογίζεται στο 80% της αξίας του.
Στον δεύτερο πλειστηριασμό, το ακίνητο μπορεί να πωληθεί στο 50% της πραγματικής του αξίας. Μην πούμε τι γίνεται στον τρίτο πλειστηριασμό, όπου μπορεί να πωληθεί σε οποιανδήποτε τιμή! Έτσι ξεπουλιούνται οι περιουσίες του κόσμου σε εξευτελιστικές τιμές. Η ‘‘αρχή της αναλογικότητας’’, με την οποία επηρεάζεται παράτυπα το συμφέρον του δανειολήπτη, πάει περίπατο, προκαλώντας του δυσανάλογη βλάβη.
Οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί δεν είναι παράνομοι, αλλά παράτυποι, γιατί προχωρούν πριν ολοκληρωθούν οι δικαστικές διαδικασίες, αφαιρώντας το θεμελιώδες δικαίωμα του δανειολήπτη στην πρόσβαση στη Δικαιοσύνη.
Η ανάγκη για περισσότερη προστασία της πρώτης κατοικίας και το δικαίωμα προσφυγής στο δικαστήριο για τις εκποιήσεις θα πρέπει να συζητηθεί και δεν επηρεάζει την οικονομία στον βαθμό που διατείνονται οι τράπεζες. Η διατήρηση επίσης ελάχιστης τιμής πώλησης 90%, όχι 80% που είναι σήμερα στους πλειστηριασμούς, θα πρέπει να συζητηθεί.
Ο τρόπος που γίνονται σήμερα οι ηλεκτρονικές εκποιήσεις εξπρές, δυνατό να οδηγήσει σε δόλιες πρακτικές, στην ασυδοσία και τελικά στη διαφθορά δημιουργώντας ένα πλέγμα συμφερόντων ορισμένων ομάδων που ασχολούνται με το ‘‘άθλημα’’ αυτό.
Ναι στην αποτελεσματικότητα του συστήματος ανάκτησης χρεών, όχι όμως στο ανεξέλεγκτο και την ασυδοσία, που δημιουργεί ζητήματα στα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα.
Η Κύπρος είναι ίσως η μοναδική χώρα που αφαίρεσε το θεμελιώδες δικαίωμα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη για δίκαιη δίκη πριν από τον πλειστηριασμό. Δεν μπορεί πλέον να αρνείται την ενσωμάτωση της σημαντικής οδηγίας της ΕΕ 93/13/ΕΟΚ για τα κόκκινα δάνεια. Η καθυστέρηση στην πλήρη εφαρμογή της οδηγίας οφείλεται σε δυσκολίες, αλλά και ισχυρές πιέσεις, γεγονός που οδήγησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινήσει διαδικασία παράβασης και να συνεχίσει την παρακολούθηση της συμμόρφωσης.
Δικαίωμα ένστασης πριν από την εκποίηση και έλεγχος καταχρηστικών όρων δανείων και ποσού χρέους, θα πρέπει να ισχύει με την ενίσχυση του ρόλου του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου, όπως επίσης και η σύσταση ειδικών δικαστηρίων για χρηματοοικονομικές υποθέσεις, όπως προνοούν οι οδηγίες της Ε.Ε.
Η πείρα που αποκτήθηκε μέχρι τώρα συνηγορεί ότι περάσαμε απότομα από τη μια ακρότητα στην άλλη, δημιουργώντας ένα δικαιολογημένο αίσθημα αδικίας και μεροληψίας. Γι’ αυτό και σήμερα υπάρχει έντονος προβληματισμός.
Η Βουλή έχει ενώπιόν της πολλές, παλιές και νέες προτάσεις νόμου. Ορισμένες είναι αναγκαίες, όχι για να κάνουν το σύστημα πιο δίκαιο, αλλά τουλάχιστο πιο λογικό, ώστε να υπάρξει επιτέλους μια στοιχειώδης ισορροπία στον τομέα αυτό.
