Καταφύγια για λιγότερους από τους μισούς πολίτες

Η πρόσφατη επίθεση με drone στις Βρετανικές Βάσεις στο Ακρωτήρι και γενικότερα τα όσα διαδραματίζονται στην περιοχή μας έφεραν ξανά στην επιφάνεια ένα ζήτημα, που για χρόνια επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση, χωρίς ποτέ ν’ αντιμετωπίζεται ουσιαστικά: την επάρκεια των καταφυγίων και την πραγματική δυνατότητα προστασίας του άμαχου πληθυσμού σε μια περίοδο κρίσης.

Στην Κύπρο καταγράφονται περίπου 2.200 καταφύγια Πολιτικής Άμυνας. Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, αποκτά διαφορετική διάσταση όταν εξεταστεί σε σχέση με τον πληθυσμό που καλούνται να εξυπηρετήσουν. Με τα σημερινά δεδομένα, η κάλυψη μεταφράζεται σε προστασία περίπου του 40% έως 45% του πληθυσμού, γεγονός που σημαίνει ότι, σε μια ακραία κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ένα μεγάλο μέρος των πολιτών ενδέχεται να μην έχουν άμεση πρόσβαση σε χώρο προστασίας.

Συγκεκριμένα, στη Λευκωσία η κάλυψη υπολογίζεται περίπου στο 42%, στην επαρχία Αμμοχώστου φθάνει στο 61%, στη Λάρνακα διαμορφώνεται γύρω στο 47%, στη Λεμεσό στο 40%, ενώ στην Πάφο περιορίζεται περίπου στο 39%. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μιαν ανησυχητική εικόνα για τη δυνατότητα φιλοξενίας του πληθυσμού σε καταφύγια σε παγκύπρια βάση.

Το ζήτημα, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των καταφυγίων, αλλά επεκτείνεται και στην πραγματική τους κατάσταση. Φωτογραφίες, που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, αποτυπώνουν σε αρκετές περιπτώσεις μια εικόνα που μόνο καθησυχαστική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Σε αρκετούς χώρους καταγράφονται εικόνες εγκατάλειψης, ελλιπούς συντήρησης ή χρήσης για άλλους σκοπούς, στοιχείο που ενισχύει τον προβληματισμό γύρω από το κατά πόσον τα καταφύγια μπορούν πράγματι να επιτελέσουν τον ρόλο για τον οποίο προορίζονται.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η υφιστάμενη υποδομή μπορεί ν’ ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας πραγματικής κρίσης ή αν απαιτούνται πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις, ώστε το σύστημα Πολιτικής Άμυνας να προσφέρει το επίπεδο προστασίας που αναμένουν οι πολίτες.

Οι προδιαγραφές που πρέπει να πληρούν τα καταφύγια

Όπως ανέφερε η Διοικήτρια της Πολιτικής Άμυνας, Μαρία Παπά, στη «Σημερινή», όσον αφορά τις προδιαγραφές που πρέπει να πληροί ένας χώρος για να χαρακτηριστεί καταφύγιο Πολιτικής Άμυνας, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει αρχικά η χωρητικότητά του, η οποία υπολογίζεται συνήθως με βάση το διαθέσιμο εμβαδόν, με πρόβλεψη περίπου ενός τετραγωνικού μέτρου ανά άτομο, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής παραμονή των πολιτών για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Σημείωσε, ακόμη, ότι ο χώρος θα πρέπει κατά προτίμηση να είναι υπόγειος ή ενισχυμένος, με ανθεκτική κατασκευή από οπλισμένο σκυρόδεμα και με ασφαλή είσοδο και έξοδο για λόγους διαφυγής. Παράλληλα, απαιτείται να διαθέτει επαρκή φωτισμό, κατά προτίμηση και εφεδρικό, ενώ θα πρέπει να είναι εύκολα προσβάσιμος από το κοινό. Τέλος, απαραίτητη θεωρείται η ύπαρξη κατάλληλης εξωτερικής σήμανσης με το διεθνές έμβλημα της Πολιτικής Άμυνας, δηλαδή το μπλε τρίγωνο σε πορτοκαλί φόντο, ώστε να αναγνωρίζεται άμεσα από τους πολίτες σε περίπτωση συναγερμού.

Η ευθύνη και έλεγχοι για τα καταφύγια

Όπως ανέφερε η κ. Παπά, η συντήρηση και καλή κατάσταση των καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας στην Κύπρο αποτελεί ευθύνη κυρίως των ιδιοκτητών ή των διαχειριστών των κτηρίων στα οποία βρίσκονται οι συγκεκριμένοι χώροι. Οι χώροι αυτοί μπορεί να χρησιμοποιούνται για άλλους σκοπούς από τους ιδιοκτήτες ή τις διαχειριστικές επιτροπές, ωστόσο υπάρχει η υποχρέωση να διατηρούνται καθαροί, προσβάσιμοι και σε τέτοια κατάσταση, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καταφύγια όταν χρειαστεί.

Η Πολιτική Άμυνα, από την πλευρά της, διατηρεί κυρίως εποπτικό και καθοδηγητικό ρόλο, προχωρώντας σε ελέγχους και παρέχοντας οδηγίες για την ορθή διατήρηση των χώρων. Όπως εξήγησε η κ. Παπά, «σε περίπτωση ενημέρωσης για έκτακτη ανάγκη, οι χώροι αυτοί θα πρέπει να μπορούν να καταστούν διαθέσιμοι και λειτουργικοί μέσα σε διάστημα 24 ωρών».

Σχετικά με τους ελέγχους στα καταφύγια Πολιτικής Άμυνας, η κ. Παπά ανέφερε ότι πραγματοποιούνται σε περιοδική βάση, συνήθως μία φορά τον χρόνο και δειγματοληπτικά, με στόχο να διαπιστώνεται η κατάσταση των χώρων και η δυνατότητα χρήσης τους σε περίπτωση ανάγκης. Κατά τις επιθεωρήσεις αυτές έχουν εντοπιστεί ορισμένα προβλήματα, κυρίως σε σχέση με την καθαριότητα των χώρων, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα καταφύγια χρησιμοποιούνται ως αποθηκευτικοί χώροι με μεγάλο αριθμό αντικειμένων, γεγονός που δυσχεραίνει την άμεση αξιοποίησή τους.

Παράλληλα, σημείωσε πως έχει διαπιστωθεί ότι ορισμένοι ιδιοκτήτες ή διαχειριστές θεωρούν, λανθασμένα, ότι η ευθύνη για τον καθαρισμό των χώρων ανήκει στην Πολιτική Άμυνα, ενώ στην πραγματικότητα η ευθύνη συντήρησης και διατήρησης των χώρων ανήκει στους ιδίους. Επιπλέον, κατά τους δειγματοληπτικούς ελέγχους έχουν εντοπιστεί και περιπτώσεις καταφυγίων που παραμένουν κλειδωμένα, ακόμη και με κωδικούς, γεγονός που ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα πρόσβασης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Τα εναλλακτικά μέτρα προστασίας για τους πολίτες

Σε περίπτωση γενικευμένης κρίσης ή πολεμικής σύγκρουσης, η προστασία των πολιτών δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα υφιστάμενα καταφύγια. Για τον πληθυσμό που δεν καλύπτεται από αυτά, προβλέπονται εναλλακτικά μέτρα αυτοπροστασίας, τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, ανάλογα με τις συνθήκες. Όπως ανέφερε η Διοικήτρια της Πολιτικής Άμυνας, Μαρία Παπά, οι πολίτες μπορούν, μεταξύ άλλων, να αναζητήσουν προστασία σε υπόγειους χώρους της οικίας τους ή σε υπόγεια γειτονικών οικοδομών. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει διαθέσιμο υπόγειο, συνιστάται να παραμείνουν εντός του κτηρίου, επιλέγοντας σημεία μακριά από πόρτες, τζάμια και παράθυρα. Αν κάποιος βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο, η σύσταση είναι να μετακινηθεί το συντομότερο δυνατόν στον πλησιέστερο εσωτερικό χώρο, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος τραυματισμού.

Η εφαρμογή «SafeCY»

Σε σχέση με την εφαρμογή «SafeCY», είπε ότι λειτουργεί ως εργαλείο που βοηθά τους πολίτες να εντοπίσουν το πλησιέστερο καταφύγιο Πολιτικής Άμυνας. Η βασική πληροφορία που εμφανίζεται αφορά στο είδος του καταφυγίου και στην εφαρμογή καταγράφονται μόνο τα δημόσια καταφύγια, τα οποία επισημαίνονται με την ένδειξη «ΔΗΜΟΣΙΟ». Υπάρχουν ακόμη δύο κατηγορίες καταφυγίων, τα κοινά και τα ιδιωτικά, τα οποία δεν έχουν ενταχθεί στην εφαρμογή, καθώς προορίζονται αποκλειστικά για τους ενοίκους μιας πολυκατοικίας ή μιας ιδιωτικής κατοικίας.

Παράλληλα, η εφαρμογή παρέχει στοιχεία όπως η ακριβής διεύθυνση του καταφυγίου, η χωρητικότητά του καθώς και ο αριθμός καταγραφής του. Ωστόσο, ορισμένες πληροφορίες που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμες για τους πολίτες δεν εμφανίζονται ακόμη, όπως η κατάσταση του χώρου ή το αν διαθέτει χώρους υγιεινής.

Αναφορικά με την αξιοπιστία των πληροφοριών που εμφανίζονται στην εφαρμογή «SafeCY», η κ. Παπά ανέφερε ότι η επικαιροποίηση των δεδομένων γίνεται μέσα από περιοδικούς ελέγχους που πραγματοποιούν κλιμάκια της Πολιτικής Άμυνας. Κατά τις επιθεωρήσεις αυτές φωτογραφίζονται οι χώροι, καταγράφονται σχόλια και παρατηρήσεις, ενώ παράλληλα ελέγχεται και η ορθότητα της αντιστοίχισης του κάθε καταφυγίου με το σημείο που εμφανίζεται στην εφαρμογή.

Πώς ενημερώνονται οι πολίτες σε περίπτωση κινδύνου

Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται ανάγκη διόρθωσης ή επικαιροποίησης στοιχείων, οι σχετικές πληροφορίες αποστέλλονται στον οργανισμό που ανέπτυξε την εφαρμογή, προκειμένου να γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές. Παράλληλα, σε ό,τι αφορά τη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα των χώρων, γίνονται σχετικές συστάσεις προς τους ιδιοκτήτες, ενώ μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα πραγματοποιείται επανέλεγχος των καταφυγίων.

Σε περίπτωση άμεσης απειλής ή έκτακτης ανάγκης, η ενημέρωση των πολιτών γίνεται μέσω διαφόρων διαθέσιμων μέσων επικοινωνίας. Η κ. Παπά ανέφερε ότι μεταξύ των βασικών τρόπων ενημέρωσης περιλαμβάνεται η ήχηση των σειρήνων, η οποία λειτουργεί ως άμεσο σήμα συναγερμού προς τον πληθυσμό. Παράλληλα, αξιοποιείται η αποστολή ομαδοποιημένων μηνυμάτων μέσω των τοπικών Αρχών, οι οποίες χρησιμοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία για τη γρήγορη διάδοση πληροφοριών.

Επιπρόσθετα, σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των πολιτών διαδραματίζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, μέσω των οποίων μεταδίδονται οδηγίες και ανακοινώσεις προς το κοινό. Σε περιπτώσεις όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, μπορεί επίσης να πραγματοποιηθεί ενημέρωση από πόρτα σε πόρτα, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες λαμβάνουν τις απαραίτητες οδηγίες προστασίας.

Τα κονδύλια

Σε σχέση με τα κονδύλια που διατίθενται για την Πολιτική Άμυνα, η Μαρία Παπά σημείωσε ότι στον ετήσιο προϋπολογισμό του Οργανισμού για το 2026 υπάρχει πρόνοια ύψους 19.406.825 ευρώ.

«Από το ποσό αυτό, €10.000 προορίζονται ειδικά για τη βελτίωση και τη συντήρηση καταφυγίων και χώρων προστασίας Πολιτικής Άμυνας, όπως προβλέπει η σχετική νομοθεσία. Τα συγκεκριμένα κονδύλια αφορούν επίσης τη δημιουργία ή τη συντήρηση ειδικών καταφυγίων που προορίζονται για πολιτικούς φορείς, όπως υπουργεία και άλλες κρατικές υπηρεσίες», δήλωσε.

Καταληκτικά, η κ. Παπά ανέφερε ότι: «Η Πολιτική Άμυνα είναι σε μεγάλο βαθμό έτοιμη να προστατεύσει τον άμαχο πληθυσμό σε περίπτωση ευρύτερης σύρραξης. Στο πλαίσιο της πρόληψης και προετοιμασίας μας όλα αυτά τα χρόνια έχουμε προβεί σε σημαντικές βελτιώσεις. Υπάρχουν όμως ακόμη αρκετοί τομείς που χρήζουν βελτίωσης και εκσυγχρονισμού, ώστε να είμαστε πιο αποτελεσματικοί. Με στοχευμένες και διαρκείς προσπάθειες θα συνεχίσουμε να γινόμαστε καλύτεροι».