Φτηνό ρεύμα, φωτοβολταϊκά και… κούφιες υποσχέσεις

Για χρόνια το μήνυμα προς τα νοικοκυριά ήταν απλό: βάλτε φωτοβολταϊκά και θα σώσετε τον λογαριασμό του ρεύματος. Με σχέδια, επιχορηγήσεις και συνεχή προώθηση της αυτοπαραγωγής, η Πολιτεία έσπρωξε χιλιάδες πολίτες να επενδύσουν στην «πράσινη λύση». Μόνο που τώρα όλο και περισσότεροι νιώθουν ότι αγόρασαν μια υπόσχεση που δεν στηρίχθηκε σωστά. Το σύστημα δεν ήταν έτοιμο να σηκώσει όλην αυτήν την παραγωγή, ήρθαν αποκοπές φωτοβολταϊκών, ήρθε η εκκαθάριση των 36 μηνών και μαζί η διαγραφή πλεονασμάτων χωρίς αποζημίωση. Και όταν αυτό αποτυπώθηκε στους λογαριασμούς, ήρθε η οργή και η αγανάκτηση. Το πρόβλημα πια δεν είναι μόνο ενεργειακό. Είναι καθαρά πολιτικό και κοινωνικό: ο πολίτης αισθάνεται ότι επένδυσε σε κάτι που του παρουσιάστηκε ως σωτηρία και τώρα το ίδιο το σύστημα τού γυρίζει την πλάτη.

Υποσχέσεις

Η λογική των φωτοβολταϊκών που προβλήθηκε προς τον κόσμο ήταν ξεκάθαρη: θα παράγεις το δικό σου ρεύμα, θα μειώσεις την εξάρτησή σου από την ΑΗΚ και θα δεις τον λογαριασμό να πέφτει. Το ίδιο το επίσημο σχέδιο του Υπουργείου Ενέργειας λέει ότι ο σκοπός του είναι να προωθήσει αποκεντρωμένες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών για αυτοκατανάλωση και να μειώσει το κόστος της ενέργειας για τους καταναλωτές. Άρα, δεν μιλάμε για μια εντύπωση που δημιουργήθηκε τυχαία. Μιλάμε για μια πολιτική που πουλήθηκε στον πολίτη ως λύση απέναντι στην ακρίβεια.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται σήμερα η μεγάλη απογοήτευση. Γιατί ο κόσμος δεν έβαλε φωτοβολταϊκά απλώς για να κάνει κάτι «πράσινο». Τα έβαλε, κυρίως, για να γλιτώσει λεφτά. Για να προστατευτεί από το ακριβό ρεύμα. Για να έχει μιαν ασφάλεια. Όταν, λοιπόν, αυτό το αφήγημα αρχίζει να ξηλώνεται, ο πολίτης δεν το βλέπει ως τεχνική αλλαγή. Το βλέπει ως φρούδα υπόσχεση.

Πού άρχισε να μπάζει

Το πρώτο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι το σύστημα προωθήθηκε πιο γρήγορα απ’ όσο προετοιμάστηκε το δίκτυο. Δηλαδή, η Πολιτεία έσπρωξε τον κόσμο να βάλει πάνελ, αλλά το ηλεκτρικό σύστημα δεν απέκτησε έγκαιρα την ικανότητα να απορροφά ομαλά όλη αυτήν την παραγωγή, ειδικά στις ώρες που υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια και χαμηλή κατανάλωση. Αυτό δεν είναι θεωρία. Φάνηκε στην πράξη. Στην ιστοσελίδα της ΑΗΚ καταγράφονται καθημερινές ανακοινώσεις για αποσύνδεση φωτοβολταϊκών συστημάτων από τις 2 μέχρι και τις 11 Μαρτίου 2026, για μονάδες 0 έως 499 kWp. Με απλά λόγια, πρώτα τους είπαν «παράγετε ρεύμα» και μετά άρχισαν να τους λένε «σήμερα σας το κλείνουμε».

Αυτό είναι που εξοργίζει περισσότερο. Όχι μόνο ότι έγιναν αποκοπές, αλλά ότι έγιναν αφού είχε ήδη καλλιεργηθεί η εντύπωση πως το μοντέλο λειτουργεί κανονικά και συμφέρει. Ο καταναλωτής ακούει κάτι πολύ απλό: «Έβαλα φωτοβολταϊκά για να γλυτώσω και τώρα δεν με αφήνετε ούτε ν’ αξιοποιήσω όλη την παραγωγή μου». Εκεί γεννιέται η αίσθηση ότι το πράγμα από την αρχή κάπου μπάζει.

Τα ψιλά γράμματα

Το δεύτερο μεγάλο χτύπημα ήρθε με την εκκαθάριση. Το επίσημο σχέδιο του 2024 προβλέπει καθαρά ότι ο συμψηφισμός γίνεται για 36 μήνες. Στον τελευταίο λογαριασμό αυτής της τριετίας γίνεται τελική εκκαθάριση, και αν υπάρχουν πλεονάσματα, αυτά δεν μεταφέρονται στην επόμενη τριετία αλλά διαγράφονται χωρίς αποζημίωση. Στο ίδιο κείμενο αναφέρεται επίσης ότι η επόμενη περίοδος εκκαθάρισης θα ήταν τον Φεβρουάριο-Μάρτιο 2026 για όλα τα συστήματα net metering και virtual net metering.

Ναι, αυτό ήταν γραμμένο. Όμως άλλο να υπάρχει σε ένα σχέδιο και άλλο να το έχει καταλάβει καθαρά ο μέσος πολίτης όταν έβαζε το σύστημα στο σπίτι του. Η δημόσια εικόνα που πέρασε προς τα έξω ήταν «βάλε φωτοβολταϊκά και θα μειώσεις τον λογαριασμό σου», όχι «πρόσεξε, γιατί σε τρία χρόνια μπορεί να χάσεις το πλεόνασμα που νόμιζες ότι κρατάς». Εκεί είναι που το θέμα γίνεται πιο βαρύ πολιτικά. Ο κόσμος λέει ότι του πούλησαν το όφελος και του έκρυψαν το κόστος.

Γιατί φούντωσε τώρα η οργή

Η απάντηση είναι απλή: γιατί τώρα το είδαν στον λογαριασμό. Το πρόσφατο ρεπορτάζ του Sigmalive καταγράφει ότι η ρύθμιση για εκκαθάριση κάθε 36 μήνες, χωρίς δυνατότητα μεταφοράς ή αποζημίωσης της αδιάθετης ενέργειας, προκάλεσε δυσαρέσκεια, ενώ ήδη εμφανίστηκαν οι πρώτοι «φουσκωμένοι» λογαριασμοί. Το ίδιο ρεπορτάζ μεταφέρει και την κριτική πολιτών ότι το μέτρο είναι άδικο, λειτουργεί ως αντικίνητρο για εξοικονόμηση και δεν δίνει εναλλακτικές όπως πώληση της περίσσειας ενέργειας, μεταφορά σε άλλο υποστατικό ή έστω μια χαμηλή αποζημίωση.

Με απλά λόγια, ο πολίτης λέει το εξής: «Μου είπατε να βάλω φωτοβολταϊκά για να μειώσω τα έξοδά μου. Μετά δεν σηκώνατε την παραγωγή. Και τώρα μου λέτε πως ό,τι περίσσεψε, θα χαθεί». Αυτή είναι η αλυσίδα που κάνει την υπόθεση να μοιάζει στα μάτια πολλών με κοροϊδία.

Τώρα τρέχουν να το μαζέψουν

Το ότι το πρόβλημα ήταν πραγματικό φαίνεται και από το γεγονός ότι η Βουλή ενέκρινε ομόφωνα πρόταση που προβλέπει αποζημίωση για τη διαγραφή πλεονάζουσας ηλεκτρικής ενέργειας από οικιακά φωτοβολταϊκά net metering. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το προηγούμενο πλαίσιο άφηνε ένα σοβαρό κενό. Και όταν η Πολιτεία τρέχει μετά να διορθώσει τον κανόνα, είναι δύσκολο να πείσει τον πολίτη ότι όλα λειτούργησαν σωστά από την αρχή.

Το μεγάλο πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι τα φωτοβολταϊκά ως ιδέα. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι στήθηκε μια πολιτική πάνω σε μεγάλες προσδοκίες, χωρίς να είναι έτοιμο το σύστημα να την στηρίξει όπως έπρεπε. Και τώρα ο λογαριασμός αυτής της αποτυχίας φτάνει στο σπίτι του πολίτη.