Το τελευταίο μας Πάσχα; Χτίζεις κοινό κράτος με απειλές και εκβιασμούς;

Η πιο επικίνδυνη απάτη στο Κυπριακό δεν είναι η τουρκική αδιαλλαξία. Αυτή, τουλάχιστον, εκφράζεται απερίφραστα. Η πραγματική απάτη είναι η απαίτηση από την Ελληνική Κυπριακή πλευρά να προσποιείται ότι δεν ακούει. Να ακούει τον Χουλουσί Ακάρ να απειλεί πως για όσους «ονειρεύονται Πάσχα» στην Κύπρο «αυτό θα είναι το τελευταίο τους Πάσχα», να ακούει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να καλεί όποιον θέλει να κατανοήσει τον χαρακτήρα της Τουρκίας να «κοιτάξει την Κύπρο», να ακούει τον Χακάν Φιντάν να μιλά για «περικύκλωση» της Τουρκίας από Ελλάδα και Κύπρο—και, παρ’ όλα αυτά, να καλείται να επενδύσει πολιτικά και υπαρξιακά στην ιδέα ότι με τέτοιους συνομιλητές μπορεί να οικοδομηθεί ένα βιώσιμο συνεταιρικό κράτος. Αυτό δεν είναι ρεαλισμός. Είναι πολιτική αυτοϋπονόμευση ντυμένη ως νηφαλιότητα.

Ας ξεκαθαρίσουμε τα βασικά, αλλιώς η συζήτηση εκφυλίζεται σε θέατρο. Στο διεθνές δίκαιο ισχύει η αρχή "pacta sunt servanda": οι συμφωνίες τηρούνται με καλή πίστη. Το ίδιο σύστημα, όμως, απαγορεύει ρητά την απειλή ή χρήση βίας. Δεν υπάρχει, συνεπώς, «υποχρέωση για λύση» με οποιοδήποτε τίμημα· υπάρχει υποχρέωση σεβασμού κανόνων. Όποιος απειλεί, εκβιάζει και μεταβάλλει τη βάση λύσης κατά το δοκούν δεν είναι «σκληρός διαπραγματευτής», αλλά παράγοντας αποσταθεροποίησης που υπονομεύει εκ των προτέρων κάθε πιθανή συμφωνία.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα για όσους στην Ελληνική Κυπριακή πλευρά εξακολουθούν να μιλούν σαν να εξελίσσεται μια κανονική διαδικασία. Δεν εξελίσσεται. Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας προβλέπουν λύση με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια στο πλαίσιο διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Η τουρκική πλευρά δηλώνει δημοσίως το αντίθετο: δύο κράτη και τέλος η ομοσπονδία. Αυτό δεν συνιστά «διαφωνία εντός πλαισίου», αλλά ευθεία απόρριψη του πλαισίου. Όταν ο ένας επιδιώκει ομοσπονδία και ο άλλος δύο κράτη, κοινή βάση δεν υπάρχει. Όταν ο ένας μιλά για συνύπαρξη και ο άλλος απειλεί, προβλεψιμότητα δεν υπάρχει. Για ποια «βιωσιμότητα» γίνεται, λοιπόν, λόγος;

Το συχνότερο επιχείρημα είναι ότι «αν δεν δείξουμε εμείς διάθεση, θα μας χρεωθεί το αδιέξοδο». Ας το εξετάσουμε ψύχραιμα. Τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας έχουν ήδη κρίνει τη λεγόμενη «ΤΔΒΚ» νομικά άκυρη και καλούν τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει επίσης λύση δύο κρατών. Η διεθνής νομιμότητα είναι σαφής. Το ζήτημα δεν είναι έλλειμμα «θετικότητας» της Λευκωσίας, αλλά η απόρριψη της συμφωνημένης βάσης από την Άγκυρα, η οποία ταυτόχρονα επιδιώκει αναβάθμιση της θέσης της.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν επιθυμούμε λύση, αλλά ποια συμπεριφορά είμαστε διατεθειμένοι να νομιμοποιήσουμε στο όνομά της. Πού τεκμηριώνεται η καλή πίστη της τουρκικής πλευράς; Στις απειλές; Στο δόγμα των δύο κρατών; Στην επίκληση της ισχύος ως εργαλείου πολιτικής;

Και εδώ ανακύπτει το πιο άβολο σημείο—εκείνο που συστηματικά αποφεύγεται. Η ελληνικη Κυπριακή κοινωνία έχει μάθει να αντιμετωπίζει την αμφιβολία με καχυποψία. Όποιος θέτει αυτά τα ερωτήματα συχνά στιγματίζεται ως αντίπαλος της λύσης. Στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίθετο. Αντίπαλος της λύσης είναι όποιος αποσυνδέει τη λύση από την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα. Διότι έτσι δεν υπερασπίζεται την ειρήνη· υπερασπίζεται τον κίνδυνο μεταφοράς της σύγκρουσης από τη γραμμή αντιπαράθεσης στο εσωτερικό του ίδιου του κράτους.

Αν η Κυπριακή Δημοκρατία επιδιώκει να παραμείνει σοβαρός δρων, οφείλει να επιμείνει σε τρεις βασικές αρχές: πρώτον, ότι η βάση λύσης δεν μεταβάλλεται επειδή κάποιος υψώνει περισσότερο τη φωνή· δεύτερον, ότι δεν νοείται διαδικασία χωρίς κοινή αποδοχή του πλαισίου· τρίτον, ότι η καλή πίστη αποδεικνύεται με πράξεις, και όχι με απειλές. Και αυτό δεν είναι πολιτική λύσης.

Συνειδητά μάς εκθέτουν σε κίνδυνο επιβίωσης και μάλιστα με χριστουγγενιάτικο περιτύλιγμα.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία