Άγγελος Ψαράς: Κατευόδιο σ’ έναν αγνό πατριώτη

Έφυγε από τη ζωή τη Μεγάλη Τρίτη, 7 Απριλίου 2026, σε ηλικία 87 ετών, ο Αγαθάγγελος (Άγγελος) Θεμιστοκλέους (Ψαράς), ένας αγνός πατριώτης, τον οποίο γνώρισα τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ μας ανεπτύχθη ανιδιοτελής φιλία, γεγονός που οδήγησε στο να μου εκμυστηρευτεί πολλές πτυχές από τη δράση του τόσο κατά τη διάρκεια του Αγώνος της ΕΟΚΑ, όσο και κατά την ταραχώδη περίοδο της ανεξαρτησίας, μέχρι το 1974.

Ο Άγγελος Θεμιστοκλέους, γνωστός με το προσωνύμιο του αγωνιστού της ΕΟΚΑ Ψαράς (από το Ψαρρός), εγεννήθη στο κατεχόμενο σήμερα Διόριος, στις 17 Δεκεμβρίου του 1939.

Γονείς του οι Θεμιστοκλής και Χριστίνα από το Διόριος. Μεγάλωσε σε μία φτωχή και πολυμελή οικογένεια. Είχε ακόμη 10 αδέλφια.

Ενετάχθη στις τάξεις της ΕΟΚΑ τον Φεβρουάριο του 1956, μέσα από την οποία ανέπτυξε πλούσια και ριψοκίνδυνη, μα πάνω απ’ όλα ηρωική δράση. Έλαβε μέρος σε όλου του είδους τις δράσεις της ΕΟΚΑ. Μάχες εναντίον του βρετανικού αποικιακού στρατού, δολιοφθορές και εκτελέσεις προδοτών και Άγγλων αξιωματικών, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή του επανειλημμένως. Κορυφαία στιγμή της ριψοκίνδυνης δράσεώς του ήταν απόπειρα εκτελέσεως του Βρετανού αξιωματικού Λιντς. Στις 12 Ιουνίου του 1958 Τούρκοι από το Κιόνελι, άνευ οιασδήποτε αιτίας, σφαγίασαν 8 Έλληνες από τον Κοντεμένο. Ένας από τους εγκεφάλους της ενορχηστρωμένης εκείνης συνωμοσίας ήταν ο Άγγλος αξιωματικός του «Special Branch», Τίμοθι Μάικλ Λιντς. Αμέσως μετά τη σφαγή των Κοντεμενιωτών, ο Αρχηγός της ΕΟΚΑ έδωσε εντολή για την εκτέλεση του Βρετανού αξιωματικού. Την απόπειρα ανέλαβε ο Αγαθάγγελος Ψαράς με συνεργάτη τον Ανδρέα Κρασά. Η απόπειρα διηνεργήθη εντός του χωριού Άγιος Βασίλειος, το βράδυ της Κυριακής, 12 Οκτωβρίου 1958.

Ο Λιντς διεσώθη της απόπειρας, αλλά παρέμεινε ανάπηρος και με παραμορφωμένο πρόσωπο. Παρά το ανθρωποκυνηγητό που εξαπέλυσαν οι βρετανικές δυνάμεις, δεν κατάφεραν να συλλάβουν τα δύο ριψοκίνδυνα στελέχη της ΕΟΚΑ, που διενήργησαν την απόπειρα.

Ο Αγώνας εκείνος και οι θυσίες των αγνών αγωνιστών, δυστυχώς, δεν δικαιώθηκαν. Δεν επετεύχθη η πολυπόθητη Ένωσις με τον Μητροπολιτικό χώρο. Ο Ψαράς, μετά την ανεξαρτησία, ενετάχθη στις τάξεις του νεοσύστατου Κυπριακού Στρατού, εντός του οποίου ανέπτυξε εξίσου ηρωική και γενναία δράση. Χαρακτηριστική στιγμή αυτής της δράσεως ήταν όταν στις 24 Σεπτεμβρίου του 1964, άνδρες της Εθνικής Φρουράς, κατόπιν διαταγής του Αρχηγού της Ανωτέρας Στρατιωτικής Διοικήσεως Αμύνης Κύπρου (ΑΣΔΑΚ), Γεωργίου Γρίβα, ανακόπτουν προς έλεγχο δύο τεθωρακισμένα οχήματα της σουηδικής αποστολής της Διεθνούς Ειρηνευτικής Δυνάμεως (ΟΥΝΦΙΚΥΠ), που κατευθύνονταν από τον τουρκικό θύλακα των Κοκκίνων προς τη Λεύκα. Οι πέντε επιβαίνοντες Σουηδοί στρατιώτες, μεταξύ των οποίων και δύο αξιωματικοί, συνελήφθησαν επ’ αυτoφώρω vα μεταφέρoυv όπλα τωv Τoύρκωv από τα Κόκκιvα στη Λεύκα. Τα όπλα μετεφέρθησαν ακτοπλοϊκώς από την Τουρκία και ξεφορτώθηκαν στον θύλακα των Κοκκίνων, προκειμένου να ενισχύσουν την ΤΜΤ. Οι άνδρες της ΟΥΝΦΙΚΥΠ είχαν τη δυνατότητα, εκ των πραγμάτων, να διακινούνται ελευθέρως μεταξύ των τουρκικών θυλάκων που είχαν σχηματισθεί μετά τις συγκρούσεις της περιόδου 1963 - 64. Οι Σουηδοί στρατιώτες μετεφέρθησαν αμέσως στη χώρα τους, όπου στρατοδικείο καταδίκασε τελικώς τους δύο αξιωματικούς εις διετή φυλάκιση. Ο αξιωματικός της ΕΦ, ο οποίος ανέκοψε και συνέλαβε τους Σουηδούς, ήταν ο Αγαθάγγελος Θεμιστοκλέους Ψαράς.

Την ίδια ριψοκίνδυνη δράση επέδειξε ο Άγγελος Ψαράς και κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής του 1974, όταν με τους άνδρες του κατάφεραν να ακινητοποιήσουν και να καταλάβουν τουρκικά άρματα που προήλαυναν νοτίως.

Δυστυχώς ο Ψαράς, αντί να τιμηθεί δεόντως για τη δράση του, απετάχθη από τον στρατό γιατί δεν έσκυψε το κεφάλι σε καιροσκόπους πραιτωριανούς. Δυστυχώς κρίθηκε από ανθρώπους πολύ κατώτερου ήθους και πολύ περιορισμένης προσφοράς στον Αγώνα της ΕΟΚΑ, μόνο και μόνο γιατί έμεινε πιστός στις αρχές, τις αξίες και τα ιδανικά του Αγώνα της ΕΟΚΑ.

Στην κηδεία του δεν αποχαιρετήσαμε έναν απλό άνθρωπο. Αποχαιρετήσαμε έναν σεμνό ήρωα. Έναν ήρωα που δεν επεδίωξε να λαφυραγωγήσει εκμεταλλευόμενος τον Ιερό Αγώνα του κυπριακού Ελληνισμού για την Ένωση με την Ελλάδα, όπως έπραξαν άλλοι πολύ κατώτεροι του ηθικού αναστήματος του Άγγελου Ψαρά. Ήρωας εκλαμβάνεται ο άνθρωπος που εκφράζει, πάνω απ’ όλα, μία ευρέως αποδεκτή ηθική και ο οποίος ξεπερνά τον εαυτό του, υπερβαίνει δηλαδή τα όρια τού προσωπικού συμφέροντος, παραμένοντας σταθερός στις ηθικές του δεσμεύσεις. Ήρωας μπορεί να είναι κάποιος επώνυμος θεσμικός αντιπρόσωπος ή κάποιος απλός πολίτης, ο οποίος επιδεικνύει μιαν απαράμιλλη επιμονή να πράττει το ηθικά σωστό.

Στον ήρωα ευδιακρίτως αναγνωρίζονται στις πράξεις του χαρακτηριστικά συμπεριφοράς όπως η ιεράρχηση σε ανώτατο επίπεδο του κοινού συμφέροντος, η ευαισθησία στις συλλογικές ανάγκες, η γενναιότητα, η αυτοθυσία.

Λυπούμαι που αποχαιρέτησα έναν φίλο, χαίρομαι και είμαι υπερήφανος όμως που υπήρξα φίλος με έναν πραγματικό και ανιδιοτελή ήρωα. Καλό σου ταξίδι, Άγγελε, εύχομαι όλοι εμείς να είμαστε καλά για να σε θυμόμαστε. Ήσουν εν ζωή ένα παλληκάρι και θα παραμένεις παλληκάρι ακόμη και μετά τον θάνατό σου. Είμαι σίγουρος ότι η μνήμη σου θα παραμείνει αιωνία! Καλό σου ταξίδι, φίλε, στην ελευθερία για την οποία αγωνίστηκες σε αυτήν την εφήμερη ζωή!

*Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος του επικηδείου λόγου που εξεφώνησα στα Κατύδατα τη Μεγάλη Παρασκευή, 10 Απριλίου 2026