Εδώ και τώρα Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για τις Περιουσίες

Μπορεί το Κυπριακό να βρίσκεται σε τέλμα, όμως κάποια στιγμή οι διαπραγματεύσεις θα συνεχισθούν. Κάποια στιγμή, όπως όλοι ευχόμαστε, ίσως επέλθει επιτέλους μια συμφωνία. Σε ό,τι αφορά το περιουσιακό η συμφωνία θα είναι λεπτομερής και περίπλοκη, με βασικό άξονά της τον καθορισμό των θεραπειών τις οποίες θα μπορούν να διεκδικήσουν οι ιδιοκτήτες των περιουσιών που επηρεάστηκαν. Για τον σκοπό αυτό θα συσταθεί, όπως έχει συμφωνηθεί, μια Επιτροπή Περιουσιών (Property Commission) η οποία θα επωμισθεί το εξαιρετικά επίμοχθο έργο να αποφασίσει για την τύχη των περιουσιών.

Οι αριθμοί από μόνοι τους καταδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος: Οι περιουσίες που επηρεάστηκαν αποτελούν το 38% περίπου του συνόλου των ιδιωτικών περιουσιών σε όλη την Κύπρο. Πρόκειται για 330.000 περίπου ελληνοκυπριακές περιουσίες συνολικής έκτασης 1.950.000 δεκαρίων και 90.000 περίπου τουρκοκυπριακές περιουσίες συνολικής έκτασης 580.000 δεκαρίων. Οι ιδιοκτήτες (ή συνιδιοκτήτες) των περιουσιών αυτών ανέρχονται σε πολλές εκατοντάδες χιλιάδες. Από αυτές μόνο ένα ποσοστό της τάξης του 2% περίπου των ελληνοκυπριακών περιουσιών και 4% περίπου των τουρκοκυπριακών περιουσιών δεν θεωρούνται πλέον «περιουσίες που επηρεάστηκαν» αφού οι ιδιοκτήτες των έχουν λάβει κάποια θεραπεία (κατά κανόνα χρηματική αποζημίωση), οι μεν Ελληνοκύπριοι από την Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας (Ε.Α.Ι.) της Τουρκίας και οι Τουρκοκύπριοι από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Το πρώτο καθήκον της Επιτροπής Περιουσιών που θα συσταθεί μετά τη λύση θα είναι η εξακρίβωση των ζώντων ιδιοκτητών. Σε ό,τι αφορά τους Ελληνοκύπριους αιτητές η Επιτροπή θα ανατρέξει στα πιο κάτω μητρώα:

α) για τις περιουσίες στις Επαρχίες Λευκωσίας και Λάρνακας στα αυθεντικά μηχανογραφημένα μητρώα που είναι στην κατοχή των αρχών της Δημοκρατίας και

β) για τις περιουσίες στις Επαρχίες Αμμοχώστου και Κερύνειας στα αυθεντικά χειρόγραφα μητρώα που είναι στην κατοχή του ψευδοκράτους και στα προσωρινά μηχανογραφημένα μητρώα της Κυπριακής Δημοκρατίας τα οποία δημιουργήθηκαν μετά την τουρκική εισβολή.

Το έργο της Επιτροπής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις περιουσίες της Αμμοχώστου και Κερύνειας θα είναι εξαιρετικά επίμοχθο και χρονοβόρο. Σε ότ,ι αφορά τα αυθεντικά μητρώα α) καμιά νόμιμη δικαιοπραξία δεν έχει διενεργηθεί μετά το 1974 (πλην των περιπτώσεων που έχει επιληφθεί η Ε.Α.Ι), β) ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ιδιοκτητών που αναγράφονται σε αυτά δεν βρίσκονται στη ζωή, γ) κάποια από αυτά πιθανόν να έχουν απωλεσθεί ή καταστραφεί και δ) οι πληροφορίες που περιέχονται σε αυτά είναι χειρόγραφες. Σε ό,τι αφορά τα προσωρινά μητρώα υπάρχουν αρκετές περιουσίες οι οποίες (μεταξύ άλλων) α) είναι διαφιλονικούμενες, β) δεν έχουν δηλωθεί, γ) έχουν δηλωθεί λανθασμένα (λάθος ιδιοκτήτης, λάθος αναφορά στο κτηματικό σχέδιο, κ.λπ.) δ) έχουν δηλωθεί στο όνομα κληρονόμων θανόντος χωρίς να γίνουν οι νόμιμες διαδικασίας για τη μετεγγραφή της περιουσίας στο όνομά τους.

Για να εξακριβώσει τα ονόματα των σημερινών (ζώντων) ιδιοκτητών/συνιδιοκτητών, η Επιτροπή Περιουσιών θα πρέπει να αντιπαραβάλει τις πληροφορίες που περιέχονται στα αυθεντικά χειρόγραφα μητρώα με αυτές που περιέχονται στα προσωρινά μηχανογραφημένα μητρώα. Πληροφορίες που τις χωρίζουν πενηνταδύο ολόκληρα χρόνια. Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για ένα κολοσσιαίο έργο, για μια διαδικασία που θα διαρκέσει πάρα πολλά χρόνια, ενώ θα υπάρξουν και πολλές περιπτώσεις όπου η Επιτροπή δεν θα μπορέσει να βγάλει άκρη ώστε να εξακριβώσει τους σημερινούς ιδιοκτήτες. Μια ακόμα πολύ σοβαρή επίπτωση της παρόδου του χρόνου.

Σε ό,τι αφορά τις τουρκοκυπριακές περιουσίες που επηρεάστηκαν το πρόβλημα της εξακρίβωσης των σημερινών ιδιοκτητών είναι ακόμα δυσκολότερο. Από τα μητρώα του Κτηματολογίου διαπιστώνεται ότι για το 10% περίπου των τουρκοκυπριακών περιουσιών στις ελεύθερες περιοχές δεν υπάρχει κανένας τίτλος, ενώ μόνο το 25% περίπου έχουν επικαιροποιηθεί μετά το 1963. Γίνεται αντιληπτό ότι εξήντα μέχρι εκατόν χρόνια μετά, η εξακρίβωση των σημερινών ιδιοκτητών θα είναι μια εξαιρετικά δύσκολη μέχρι και αδύνατη αποστολή.

Τι δέον λοιπόν γενέσθαι; Θα πρέπει να συσταθεί άμεσα μια Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή Περιουσιών, μέσα στα πλαίσια των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ανεξάρτητα από την έναρξη ή μη ή/και την πρόοδο ή μη των διαπραγματεύσεων. Σε πρώτο στάδιο ο στόχος θα είναι η δημιουργία ενός ενιαίου ηλεκτρονικού μητρώου για όλες τις περιουσίες που επηρεάστηκαν και στις δύο πλευρές του νησιού. Σε αυτό θα καταχωρηθούν σταδιακά όλες οι πληροφορίες που υπάρχουν στα μητρώα που είναι στην κατοχή των δύο πλευρών. Αυτές οι πληροφορίες θα αξιοποιηθούν, μεταξύ άλλων, για την επικαιροποίηση της ιδιοκτησίας.

Το έργο της Τεχνικής Επιτροπής θα βοηθήσει τα μέγιστα α) τις διαπραγματεύσεις σε περίπτωση επανάληψης των β) το έργο της Επιτροπής Περιουσιών σε περίπτωση λύσης και γ) στην επίλυση πολλών τρεχόντων προβλημάτων που σχετίζονται με τις περιουσίες που επηρεάστηκαν όπως:

α) εξακρίβωση των ιδιοκτητών στις ελεύθερες περιοχές Αμμοχώστου,

β) υποβοήθηση του έργου του Φορέα Ίσης Κατανομής Βαρών,

γ) διευκόλυνση της προσπάθειας που αναλήφθηκε για καταβολή αποζημιώσεων στους ιδιοκτήτες για την απώλεια χρήσης της περιουσίας τους,

δ) κ.λπ. κ.λπ. κ.λπ.

Αποτελεί η σύσταση μιας τέτοιας επιτροπής έμμεση αναγνώριση της «ΤΔΒΚ»;. Αντίθετα. Επιβεβαιώνεται ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά, παρά το γεγονός ότι έχει εκδώσει «τίτλους ιδιοκτησίας» για τις ελληνοκυπριακές περιουσίες στους χρήστες των περιουσιών, εξακολουθεί να αναγνωρίζει τα αυθεντικά μητρώα της Κυπριακής Δημοκρατίας και τους Ελληνοκύπριους ιδιοκτήτες;

Είναι η πρόταση επωφελής και για την Τουρκοκυπριακή πλευρά; Είναι. Παρά το γεγονός ότι υπάρχει ο ισχυρισμός ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν εκχωρήσει τις περιουσίες τους στο ψευδοκράτος, ασφαλώς θα ήθελε και η Τουρκοκυπριακή πλευρά να γνωρίζει ποιες περιουσίες είναι τουρκοκυπριακές και ποιοι πρέπει να θεωρούνται σήμερα ιδιοκτήτες των.

Για τους λόγους που έχουν επεξηγηθεί και για άλλους πολλούς λόγους, η σύσταση της Επιτροπής αποτελεί αδήριτη και επείγουσα ανάγκη.

*LLB, MSc (ULA), ARICS

Πρώην επικεφαλής/μέλος της ελληνοκυπριακής ομάδας εργασίας για το περιουσιακό