Το ντόμινο του Ορμούζ
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ επιβεβαιώνει με τον πιο σαφή τρόπο πόσο εύθραυστο παραμένει το σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο σύστημα. Η προσωρινή επαναλειτουργία του περάσματος και το επακόλουθο κλείσιμο του, στο πλαίσιο μιας εύθραυστης εκεχειρίας, με τα γεγονότα που παρακολουθούμε καθημερινά δεν αναιρεί το γεγονός ότι η διακοπή της ροής αγαθών από έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους του κόσμου έχει ήδη προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις. Το Ορμούζ δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο, αλλά αποτελεί κρίσιμο κόμβο για την ενέργεια, τα τρόφιμα, την βιομηχανία και την υγεία – το σύνολο, δηλαδή, της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η αρχική επίπτωση, γενικά του πολέμου στο Ιράν και ειδικότερα της κρίσης των Στενών του Ορμούζ, ήταν αναμενόμενη, με την κατακόρυφη εκτόξευση των τιμών ενέργειας. Με το πετρέλαιο να υπερβαίνει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και το φυσικό αέριο να αυξάνεται σημαντικά, το κόστος παραγωγής και μεταφοράς αυξήθηκε σχεδόν σε όλους τους τομείς. Ωστόσο, το πραγματικό βάθος της κρίσης αποκαλύπτεται στις δευτερογενείς συνέπειες. Η εξάρτηση της Ευρώπης και της Ασίας από καύσιμα του Κόλπου, ιδίως για αεροπορική χρήση, δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για ελλείψεις κηροζίνης. Ήδη καταγράφονται πιέσεις στις αερομεταφορές, με αυξημένα κόστη και ενδεχόμενες περικοπές πτήσεων, εάν η ροή δεν αποκατασταθεί πλήρως.
Παράλληλα, η κρίση πλήττει καίρια την αγροτική παραγωγή μέσω της διαταραχής στην προμήθεια λιπασμάτων. Μεγάλο ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής ουρίας, αμμωνίας και φωσφορικών ενώσεων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Η μείωση της διαθεσιμότητας και η αύξηση των τιμών οδηγούν τους αγρότες σε περιορισμό χρήσης λιπασμάτων, γεγονός που προμηνύει χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες. Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι η επισιτιστική ανασφάλεια, που ήδη επηρεάζει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, ενδέχεται να επιδεινωθεί δραματικά τους επόμενους μήνες.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Ακόμη και ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, προετοιμάζονται για πιθανές ελλείψεις διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), βασικού στοιχείου για τη βιομηχανία τροφίμων και την υγειονομική εφοδιαστική αλυσίδα. Η έλλειψη CO₂ μπορεί να επηρεάσει τη συντήρηση τροφίμων, τη σφαγή ζώων και ακόμη και τη διατήρηση ιατρικών προμηθειών, αποδεικνύοντας ότι η κρίση διαχέεται σε τομείς που εκ πρώτης όψεως δεν συνδέονται με την ενέργεια. Την ίδια στιγμή, στην Ασία, και ειδικότερα στην Ιαπωνία, αναδύεται μια «κρίση νάφθας». Η νάφθα αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή ιατρικών και βιομηχανικών προϊόντων. Η διακοπή της ροής της απειλεί να προκαλέσει ελλείψεις σε κρίσιμα αγαθά, όπως ιατρικά αναλώσιμα, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η κατάσταση επιδεινώνεται από την αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτείων, με την επιβολή αντίμετρων και αποκλεισμών να εντείνει την αβεβαιότητα, ενώ παράλληλα η εμπλοκή του Ισραήλ, τόσο στο Ιράν αλλά και στο Λίβανο, περιπλέκει την γεωπολιτική αποτύπωση των γεγονότων. Η απρόβλεπτη στάση του Αμερικανού Προέδρου επιβαρύνει περαιτέρω το περιβάλλον, ενισχύοντας την αστάθεια στις διεθνείς αγορές. Εν τέλει, η κρίση του Ορμούζ λειτουργεί ως ένα ισχυρό τεστ αντοχής για την παγκοσμιοποίηση. Αποκαλύπτει ότι η ενεργειακή, επισιτιστική και υγειονομική ασφάλεια εξαρτώνται από κρίσιμες γεωγραφικές αρτηρίες, των οποίων η διακοπή μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιες αναταράξεις μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε έναν κόσμο αλληλεξάρτησης, η ασφάλεια δεν είναι πλέον τοπική υπόθεση, αλλά συστημική.
*Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
