Ακρίβεια: Η καθημερινότητα ξεπερνά τους μισθούς

Η κυπριακή οικονομία βρίσκεται ενώπιον μιας σύνθετης πραγματικότητας: από τη μία οι μακροοικονομικοί δείκτες παρουσιάζουν εικόνα σταθερότητας, ανάπτυξης και δημοσιονομικών πλεονασμάτων, από την άλλη όμως η καθημερινότητα των πολιτών γίνεται ολοένα και πιο πιεστική.

Η ακρίβεια σε βασικά αγαθά, η ενεργειακή εξάρτηση, το αυξημένο κόστος στέγασης και μεταφορών, αλλά και η απόκλιση μεταξύ μισθών και πραγματικής αγοραστικής δύναμης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον, στο οποίο η ευημερία των αριθμών δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε κοινωνική ανακούφιση.

Την ίδια ώρα, οι διεθνείς συγκρούσεις και οι γεωπολιτικές αναταράξεις αναδεικνύουν τις χρόνιες αδυναμίες της Κύπρου, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας, καθιστώντας ακόμη πιο έντονη την ανάγκη για ουσιαστικές και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις.

Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η διατήρηση των θετικών δημοσιονομικών επιδόσεων, αλλά η διαμόρφωση ενός νέου οικονομικού μοντέλου, που θα ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα, θα στηρίζει τη μεσαία τάξη και θα μετρά την επιτυχία με βάση την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την προοπτική των πολιτών.

Η εικόνα της κυπριακής οικονομίας σήμερα

Μιλώντας στη «Σημερινή», ο Δρ Στέλιος Πλατής, Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικών και Μακροοικονομίας του Πανεπιστημίου του Cambridge, ανέφερε ότι η Κύπρος βιώνει σήμερα μιαν από τις πιο οξείες αντιφάσεις της σύγχρονης πολιτικής της οικονομίας, καθώς σε επίπεδο μακροοικονομικών δεικτών καταγράφονται ανάπτυξη, αναβαθμίσεις και δημοσιονομική σταθερότητα, ενώ στο επίπεδο της καθημερινής ζωής ένα αυξανόμενο τμήμα των νοικοκυριών αισθάνονται ότι το κόστος διαβίωσης υπερβαίνει τις πραγματικές τους δυνατότητες.

Στη συνέχεια, υπογράμμισε ότι αυτή η απόκλιση ανάμεσα στην επίδοση των δεικτών και στην πίεση που βιώνει η κοινωνία δεν αποτελεί απλώς εντύπωση, αλλά μετρήσιμη πραγματικότητα, επισημαίνοντας πως όταν σχεδόν ένας στους πέντε συμπολίτες μας δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες, καθίσταται αναγκαίο να παραδεχθούμε ότι η ανάπτυξη, όπως σήμερα κατανέμεται, δεν επαρκεί.

Επίσης, δήλωσε πως αυτή η κατάσταση αποτυπώνει μια Κύπρο τριών ταχυτήτων: μιας πρώτης που ευημερεί, μιας δεύτερης που λειτουργεί υπό διαρκή πίεση και μιας τρίτης που έχει ήδη φτάσει στα όρια της φτώχιας ή βρίσκεται μέσα στην ανέχεια.

Οι τομείς με τις μεγαλύτερες αυξήσεις

Ερωτηθείς για τους τομείς στους οποίους καταγράφονται οι μεγαλύτερες αυξήσεις, ο Δρ Πλατής απάντησε ότι, εξετάζοντας το τελευταίο δωδεκάμηνο, η μεγαλύτερη πίεση προέρχεται από τα πλέον βασικά αγαθά, επισημαίνοντας πως τον Μάρτιο του 2026 τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά αυξήθηκαν κατά 6,5% σύμφωνα με τον εναρμονισμένο ΔΤΚ.

Παράλληλα, σημείωσε ότι το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι πως μόλις τώρα αρχίζουν να διαφαίνονται οι επιπτώσεις από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή, τονίζοντας ότι, μόνο σε έναν μήνα, τον Μάρτιο έναντι Φεβρουαρίου 2026, τα πετρελαιοειδή αυξήθηκαν κατά 9,1%. Επισήμανε ότι η εξάρτηση της Κύπρου από εισαγόμενες ορυκτές πηγές ενέργειας σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας είναι σχεδόν απόλυτη, γεγονός που αναμένεται να προκαλέσει αλυσιδωτές αυξήσεις σε ολόκληρη την οικονομία.

Η επίδραση των διεθνών συγκρούσεων

Αναφερόμενος στον βαθμό επιρροής των διεθνών συγκρούσεων, ο Δρ Πλατής δήλωσε ότι αυτές επηρεάζουν άμεσα την Κύπρο, επισημαίνοντας πως αυτό είναι και αποτέλεσμα της ανεπάρκειας της Πολιτείας να θωρακίσει εγκαίρως την οικονομία.

Στη συνέχεια τόνισε ότι, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή οι τιμές ενέργειας εκτινάχθηκαν, με το Brent να ξεπερνά τα 100 δολάρια, γεγονός που ενίσχυσε απότομα τις πληθωριστικές πιέσεις και τους κινδύνους για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη.

Επιπλέον, υπογράμμισε ότι η Κύπρος είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, αναφέροντας ενδεικτικά πως περίπου το 96% των ενεργειακών εισαγωγών της χώρας το 2024 αφορούσε πετρέλαιο και πετρελαιοειδή, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει καθυστερήσεις στην ενεργειακή μετάβαση, όπως η αναβολή συγκεκριμένου στόχου αποθήκευσης, μια αγορά που δεν στηρίζει επαρκώς την ευελιξία, η έλλειψη σαφών μέτρων για ενίσχυση του ανταγωνισμού στην προμήθεια ενέργειας και η σημαντική υστέρηση στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στο ενεργειακό ισοζύγιο.

Επίσης, δήλωσε πως ενυπάρχει ένα σημαντικότερο πρόβλημα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αναμένεται να επηρεάσει και τον τουρισμό, τον βασικό πυλώνα της κυπριακής οικονομίας, και αυτό αφορά την επάρκεια αεροπορικών καυσίμων, λόγω της εξάρτησης των κρατών-μελών κατά περίπου το ήμισυ των αναγκών τους από τα Στενά του Ορμούζ. Τόνισε επίσης ότι το εξωτερικό σοκ πλήττει την Κύπρο, αλλά την επηρεάζει πολύ περισσότερο λόγω των διαχρονικών στρεβλώσεων που δεν διορθώθηκαν, θέτοντας το ερώτημα πώς είναι δυνατόν, ενώ υπάρχει φυσικό αέριο στην ΑΟΖ, ενώ το ενεργειακό πρόβλημα είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες και παρά τις κρίσεις που προηγήθηκαν, να μην έχουν δοθεί λύσεις, επισημαίνοντας ταυτόχρονα και την απώλεια των κρατικών κυπριακών αερογραμμών ως μία ακόμη αποτυχία των τελευταίων δεκαετιών.

Το βάρος ενέργειας και καυσίμων στο κόστος ζωής

Σχετικά με την επιβάρυνση από τα καύσιμα και την ενέργεια, τόνισε ότι το πρόβλημα δεν αποτυπώνεται μόνο στον φετινό ετήσιο δείκτη, αλλά κυρίως στο πόσο μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού κατευθύνεται σε ανελαστικές δαπάνες.

Παράλληλα, σημείωσε ότι, σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2023, το 27,5% της μέσης ετήσιας δαπάνης αφορά τη στέγαση, το 14,5% τα τρόφιμα και το 11,6% τις μεταφορές, επισημαίνοντας πως πέραν του μισού οικογενειακού προϋπολογισμού διοχετεύεται σε βασικές ανάγκες.

Επιπλέον, υπογράμμισε ότι σε όρους αγοραστικής δύναμης η Κύπρος κατέγραψε το δεύτερο υψηλότερο κόστος οικιακού ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση το δεύτερο εξάμηνο του 2024, ενώ για μη οικιακή κατανάλωση παρουσίασε το υψηλότερο κόστος.

Καταλήγοντας, επισήμανε ότι η Πολιτεία απέτυχε στη βασική της αποστολή και σε αυτό το ζήτημα, καθώς αντί ν’ αντιμετωπίσει τη ρίζα του κόστους μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποθήκευσης, αναβάθμισης δικτύων, διασύνδεσης και ενίσχυσης του ανταγωνισμού, λειτούργησε με αποσπασματικά και καθυστερημένα μέτρα.

Απόκλιση τιμών και μισθών

Ερωτηθείς για το κατά πόσον υπάρχει απόκλιση μεταξύ αυξήσεων τιμών και μισθών, ο Δρ Πλατής απάντησε ότι, αν εξετάσει κανείς μόνο τον γενικό πληθωρισμό και τον μέσο μισθό, η εικόνα φαίνεται ανεκτή, καθώς οι μέσες αμοιβές το 2024 αυξήθηκαν κατά 5,1%, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι αυτή αποτελεί τη μισή αλήθεια.

Διευκρίνισε ότι, πρώτον, γίνεται λόγος για τον μέσο μισθό, ενώ η πιο αντιπροσωπευτική διάμεση αμοιβή παραμένει αισθητά χαμηλότερη, στα €1.881, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι τα βασικά αγαθά, και ιδιαίτερα τα τρόφιμα, αυξάνονται με ρυθμούς πολύ υψηλότερους από τον γενικό δείκτη.

Περαιτέρω, ανέφερε ότι το όριο κινδύνου φτώχιας για μονοπρόσωπο νοικοκυριό ανήλθε στα €13.240 το 2025 από €12.400 το 2024, γεγονός που καταδεικνύει ότι, παρά την ονομαστική αύξηση των μισθών, το πραγματικό περιθώριο ασφάλειας για πολλά νοικοκυριά συρρικνώνεται.

Καταληκτικά, επισήμανε ότι αυτή η εξέλιξη εξηγεί γιατί διαμορφώνεται η αίσθηση πως το κράτος εμφανίζεται πλεονασματικό, ενώ η κοινωνία καθίσταται ολοένα και πιο ελλειμματική.

Ποιοι δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση

Αναφερόμενος στις κατηγορίες που δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση, ο Δρ Πλατής δήλωσε ότι αυτή εντοπίζεται κυρίως στα χαμηλά και κατώτερα-μεσαία στρώματα, στις νέες οικογένειες με ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο, στους εργαζόμενους σε κλάδους χαμηλότερων απολαβών και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ειδικότερα, υπογράμμισε ότι τα επίσημα στοιχεία καταδεικνύουν πως το 27,8% του πληθυσμού ανήκει στην κατώτερη εισοδηματική τάξη, ενώ ένα επιπλέον 22,2% βρίσκεται στην κατώτερη προς μεσαία, γεγονός που αποτυπώνει το εύρος της πίεσης στην κοινωνία.

Παράλληλα, σημείωσε ότι στην αγορά εργασίας κλάδοι όπως η εστίαση και φιλοξενία με απολαβές €1.583, το λιανικό εμπόριο με €1.781 και οι κατασκευές με €1.805 είναι σαφώς πιο εκτεθειμένοι στην ακρίβεια απ’ ό,τι υποδηλώνει ο συνολικός μέσος όρος.

Επιπλέον, ανέφερε ότι για τις γυναίκες η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς το 2025 ο δείκτης κινδύνου φτώχιας ή κοινωνικού αποκλεισμού διαμορφώθηκε στο 18,7% έναντι 15,5% στους άνδρες.

Καταληκτικά, επισήμανε ότι για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί ν’ αποτελεί ζήτημα επιβίωσης και ανταγωνιστικότητας.

Προοπτικές αποκλιμάκωσης ή νέας ανόδου

Σχετικά με την προοπτική αποκλιμάκωσης, τόνισε ότι η επιστροφή στην κανονικότητα για τα νοικοκυριά δεν αναμένεται να είναι άμεση, επισημαίνοντας πως ακόμη και αν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και τερματιστεί η πολυμέτωπη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, πολλές ενεργειακές υποδομές έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα και θα απαιτηθούν μήνες για την αποκατάστασή τους.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το βασικό σενάριο παραπέμπει σε συνέχιση των πληθωριστικών πιέσεων για το υπόλοιπο του έτους, διευκρινίζοντας ότι η όποια επιστροφή στην κανονικότητα δεν μπορεί να προκύψει αυτόματα, χωρίς τη στήριξη της Πολιτείας μέσω ουσιαστικών μέτρων.

Επιπλέον, δήλωσε πως η απάντηση θα πρέπει να έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, περιλαμβάνοντας μόνιμες παρεμβάσεις στο διαθέσιμο εισόδημα, ουσιαστική ελάφρυνση στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μέσω διαρθρωτικών αλλαγών, στοχευμένη πολιτική για τη μεσαία τάξη και όχι μόνο για την ακραία φτώχια, καθώς και τη δημιουργία μηχανισμού επιστροφής μέρους των έκτακτων κρατικών εσόδων στην κοινωνία με διαφάνεια.

Τέλος, επισήμανε με σαφήνεια ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα ήταν περιορισμένα, καθυστερημένα και αποσπασματικά.

Η επόμενη μέρα για την κυπριακή οικονομία

Μιλώντας για την επόμενη μέρα της κυπριακής οικονομίας, ο Δρ Πλατής ανέφερε ότι αυτή δεν μπορεί να βασιστεί στη συνέχιση του ίδιου μοντέλου, επισημαίνοντας πως η Κύπρος διαθέτει πόρους, καθώς το 2024 κατέγραψε δημοσιονομικό πλεόνασμα περίπου €1,44 δισ., ενώ τα συνολικά κρατικά έσοδα αυξήθηκαν κατά περίπου €1,01 δισ. σε σχέση με το 2023.

Υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν αφορά την έλλειψη δυνατοτήτων, αλλά τις λανθασμένες προτεραιότητες, τονίζοντας την ανάγκη για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα περιλαμβάνει ουσιαστική φορολογική μεταρρύθμιση, όχι ως επιφανειακή προσαρμογή δεικτών, αλλά ως εργαλείο κοινωνικής δικαιοσύνης.

Παράλληλα, δήλωσε πως απαιτούνται συγκεκριμένες παρεμβάσεις, όπως η καθιέρωση τεκμηρίου διαβίωσης για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, η πάταξη της διαπλοκής και της σπατάλης, η διαμόρφωση ολοκληρωμένης ενεργειακής στρατηγικής με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση και διασύνδεση, καθώς και η υιοθέτηση στεγαστικής πολιτικής που ν’ αφορά τους πραγματικούς κατοίκους και την κύρια κατοικία.

Επιπλέον, επισήμανε ότι το κράτος οφείλει να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογεί την επιτυχία του, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στα πλεονάσματα, αλλά στο κατά πόσον ο πολίτης ζει με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και προοπτική.

Συνοψίζοντας, ανέφερε ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί ένα μοντέλο όπου το κράτος εμφανίζει πλεονάσματα και η κοινωνία ελλείμματα, θέτοντας το ουσιαστικό δίλημμα για ένα κράτος που εξυπηρετεί τους λίγους και προνομιούχους ή την ευρύτερη κοινωνία;