Αθήνα - Τρίπολη: Ανοικτοί δίαυλοι για ΑΟΖ - Αγκάθι το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τρίπολη, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει έστω και περιορισμένη επιρροή στο μεταβατικό καθεστώς της Λιβύης, επιχειρεί η Αθήνα, παρά το ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον που διαμορφώνει η ισχυρή τουρκική παρουσία στη χώρα. Αυτός ήταν, σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις που επικαλείται το Βήμα, ο βασικός στόχος της δεύτερης επίσκεψης μέσα σε περίπου εννέα μήνες του υπουργού Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στην πρωτεύουσα της Λιβύης.

Κατά την παραμονή του στην Τρίπολη, ο Έλληνας ΥΠΕΞ συναντήθηκε διαδοχικά με τον Λίβυο ομόλογό του, τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας Αμπντούλ Χαμίτ Ντιμπεϊμπά και τον επικεφαλής του Προεδρικού Συμβουλίου Μοχάμεντ Μένφι.

Το αγκάθι του τουρκολιβυκού μνημονίου

Κύριο εμπόδιο στις σχέσεις Αθήνας – Τρίπολης παραμένει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η λιβυκή πλευρά θεωρεί ισχύον και «νόμο του κράτους», καθιστώντας σαφές ότι δεν προτίθεται να το αποσύρει από το τραπέζι των συζητήσεων.

Παρά ταύτα, στις διευρυμένες επαφές των δύο αντιπροσωπειών αποφασίστηκε η επανεκκίνηση των τεχνικών επιτροπών που έχουν αναλάβει το κρίσιμο θέμα της οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, αν και οι δύο πλευρές προσέρχονται από εντελώς διαφορετικές αφετηρίες.

Η πρώτη συνεδρίαση, τον Σεπτέμβριο του 2024, είχε περισσότερο χαρακτήρα γνωριμίας. Πλέον αναζητείται νέα ημερομηνία, πιθανότατα εντός του καλοκαιριού, για τη μετάβαση της ελληνικής διαπραγματευτικής ομάδας στην Τρίπολη. Διπλωματικές πηγές χαρακτηρίζουν την επικείμενη συνάντηση κρίσιμη, καθώς εκεί θα καθοριστούν το πλαίσιο και οι όροι της διαπραγμάτευσης.

Η ελληνική θέση για την ΑΟΖ

Στην Αθήνα δεν υπάρχουν αυταπάτες για τις δυσκολίες, ωστόσο θεωρούν ότι οι συνομιλίες πρέπει να συνεχιστούν, καθώς αποτελούν ευκαιρία προβολής των ελληνικών θέσεων με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε ενώπιον του Λίβυου πρωθυπουργού ότι η Ελλάδα επιδιώκει οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με τη Λιβύη ως κράτη με αντικείμενες ακτές, σε πλήρη συμμόρφωση με την UNCLOS, όπως έχει ήδη πράξει με την Αίγυπτος και την Ιταλία.

Συνεργασία και οικονομικά ανοίγματα

Παράλληλα, οι δύο πλευρές εξετάζουν τη σύσταση δεύτερης τεχνικής επιτροπής για την παρακολούθηση υφιστάμενων συμφωνιών αλλά και πιθανών νέων συνεργασιών. Στο ίδιο πλαίσιο, σχεδιάζεται νέα ελληνική επιχειρηματική αποστολή στη Λιβύη για διερεύνηση επενδυτικών ευκαιριών.

Λεπτές ισορροπίες και γεωπολιτικό σκηνικό

Οι ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες. Ενδεικτικό είναι ότι ο Έλληνας ΥΠΕΞ απέφυγε δημόσια αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιλέγοντας να τονίσει δύο φορές ότι Ελλάδα και Λιβύη είναι «γνήσια γειτονικές χώρες», υπαινισσόμενος ότι έχουν πραγματικά θαλάσσια σύνορα, σε αντίθεση με την Τουρκία και τη Λιβύη.

Από την πλευρά του, ο Λίβυος ΥΠΕΞ Al Taher Salem Al Baour καλωσόρισε τον κ. Γεραπετρίτη στην «Τρίπολη, πρωτεύουσα της Λιβύης», σε μια έμμεση αιχμή για τις σχέσεις της Αθήνας με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στη Βεγγάζη.

Αστάθεια στο εσωτερικό της Λιβύης

Η κατάσταση στη χώρα παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Η διαδικασία του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών για διεξαγωγή εκλογών δεν παρουσιάζει πρόοδο, ενώ η χώρα εξακολουθεί να είναι βαθιά διαιρεμένη, με εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ θεσμών και πολιτικών κέντρων.

Την ίδια ώρα, η εμπλοκή τρίτων δυνάμεων, κυρίως της Τουρκία και της Ρωσία, παραμένει καθοριστική, πολλαπλασιάζοντας τα κέντρα επιρροής και δυσκολεύοντας κάθε προσπάθεια πολιτικής σταθεροποίησης.