Τελικά τα motivational quotes βοηθούν;

Στον εργασιακό χώρο, και όχι μόνο, αντιμετωπίζουμε τα motivational quotes με σκεπτικισμό. Ζούμε μέσα σε ένα συνεχές stream από φράσεις για επιτυχία, στόχους, θετική σκέψη και αυτοβελτίωση. Εμφανίζονται στα social media, σε παρουσιάσεις, σε εταιρικά newsletters, σε σημειωματάρια, σε τοίχους γραφείων. Είναι παντού. Και ακριβώς αυτή η υπερβολική παρουσία τους είναι που τα αποδυναμώνει.

Όταν μια φράση χρησιμοποιείται χωρίς πλαίσιο, χωρίς προσωπική σύνδεση και χωρίς πραγματική επεξεργασία, μετατρέπεται από εργαλείο νοηματοδότησης σε θόρυβο. Η ψυχολογία της προσοχής είναι ξεκάθαρη: ο εγκέφαλος φιλτράρει ό,τι επαναλαμβάνεται χωρίς συναισθηματική σημασία. Έτσι, φράσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σημεία αναπλαισίωσης καταλήγουν να περνούν απαρατήρητες και δημιουργείται η αίσθηση ότι τα motivational quotes είναι απλώς όμορφες λέξεις.

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι οι λέξεις. Είναι η αποσύνδεσή τους από το βίωμα.

Η αλήθεια, όμως, βρίσκεται αλλού. Δεν είναι οι φράσεις που αλλάζουν την πραγματικότητα. Είναι ο εσωτερικός διάλογος που χτίζεται μέσα από αυτές.

Μια φράση όπως, «Δεν χρειάζεται να είσαι έτοιμος, χρειάζεται απλώς να ξεκινήσεις», δεν λύνει ένα πρόβλημα. Αλλά μπορεί να μειώσει την παράλυση που προκαλεί η τελειομανία. Και αυτό αλλάζει τη συμπεριφορά.

Η ψυχολογία εδώ και δεκαετίες γνωρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε μια εμπειρία επηρεάζει άμεσα το συναίσθημα και τη συμπεριφορά μας. Στη γνωστική-συμπεριφορική προσέγγιση αυτό ονομάζεται cognitive appraisal: το νόημα που δίνουμε σε ένα γεγονός καθορίζει την αντίδρασή μας πολύ περισσότερο από το ίδιο το γεγονός.

Ανάμεσα στο «δεν τα κατάφερα, άρα δεν είμαι ικανός» και στο «δεν τα κατάφερα, άρα μαθαίνω», δεν αλλάζει η πραγματικότητα. Αλλάζει ο εσωτερικός φακός.

Και αυτός ο φακός διαμορφώνεται από τις φράσεις που επαναλαμβάνουμε πιο συχνά μέσα μας.

Ο εσωτερικός λόγος δεν είναι απλώς σκέψη. Είναι μια συνεχής διαδικασία νοηματοδότησης. Λειτουργεί σαν φίλτρο, μέσα από το οποίο περνούν οι εμπειρίες της καθημερινότητας. Αν η βασική φράση που κουβαλά ένας άνθρωπος είναι «δεν είμαι αρκετός», τότε κάθε δυσκολία γίνεται απόδειξη. Αν η φράση είναι «μπορώ να το μάθω», η ίδια δυσκολία γίνεται διαδικασία.

Δεν πρόκειται για αισιοδοξία. Πρόκειται για νευροψυχολογία. Οι επαναλαμβανόμενες σκέψεις δημιουργούν σταθερά μοτίβα προσοχής και ερμηνείας. Με τον χρόνο, αυτό που λέμε στον εαυτό μας γίνεται ο πιο οικείος τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο. Αυτό που επαναλαμβάνεται στο μυαλό μας, γίνεται η μοναδική πραγματικότητά μας.

Γι’ αυτό και μια φράση μπορεί να λειτουργήσει ως «άγκυρα». Όχι γιατί είναι μαγική, αλλά γιατί συνοψίζει έναν νέο τρόπο σκέψης σε μια στιγμή που τον έχουμε ανάγκη.

Αυτό δεν έχει καμία σχέση με την τοξική θετικότητα. Η ψυχολογική ωριμότητα δεν σημαίνει να είμαστε πάντα θετικοί. Σημαίνει οι συναισθηματικές μας αντιδράσεις να είναι ανάλογες αυτού που μας συμβαίνει.

Στην απώλεια θα νιώσουμε οδύνη.
Στην απογοήτευση θα νιώσουμε λύπη.
Στην αδικία θα νιώσουμε θυμό.

Η προσπάθεια να καλύψουμε αυτά τα συναισθήματα με ένα «σκέψου θετικά» δεν είναι ενδυνάμωση. Είναι άρνηση της εμπειρίας.

Υπάρχουν όμως δεκάδες μικρές στιγμές μέσα στην ημέρα, ένα λάθος, μια καθυστέρηση, μια παρατήρηση σε μια συνάντηση, κάτι που δεν πήγε όπως το θέλαμε, όπου η ένταση της εσωτερικής μας αντίδρασης δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό γεγονός.

Εκεί ακριβώς ένα quote μπορεί ν’ αλλάξει τη ροή της σκέψης.

«Είναι απλώς μια δύσκολη στιγμή, όχι μια αποτυχημένη μέρα».
«Δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι αρκετό».
«Μπορώ να το δω ως μάθημα».

Αυτές οι φράσεις δεν ακυρώνουν το συναίσθημα. Ρυθμίζουν την έντασή του. Δημιουργούν απόσταση ανάμεσα στο γεγονός και στην ταυτότητα. Και αυτή η απόσταση είναι ο πυρήνας της ψυχολογικής ανθεκτικότητας.

Στον εργασιακό χώρο, όπου ο χρόνος για βαθιά επεξεργασία είναι περιορισμένος και οι απαιτήσεις συνεχείς, αυτή η «μία φράση» μπορεί να λειτουργήσει σαν νοητική επαναφορά. Να σε κρατήσει μέσα στη συνάντηση χωρίς ν’ αποσυρθείς. Να σε βοηθήσει να δεις το feedback, χωρίς να το βιώσεις ως απόρριψη. Να σου επιτρέψει να συνεχίσεις μια δύσκολη μέρα, χωρίς να την ταυτίσεις με την αξία σου.

Η δύναμη, λοιπόν, δεν βρίσκεται στο να γεμίσουμε τον χώρο με φράσεις. Βρίσκεται στο να βρούμε εκείνες που μας αφορούν, να τις επεξεργαστούμε και να τις επαναλαμβάνουμε συνειδητά μέχρι να γίνουν ο νέος εσωτερικός μας διάλογος.

Γι’ αυτό και δεν είναι όλες οι φράσεις για όλους. Και δεν λειτουργούν όλες τις στιγμές.

Στην ψυχολογία βλέπουμε συχνά ότι η αλλαγή δεν ξεκινά από κάτι μεγάλο. Ξεκινά από μια πρόταση που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, μέχρι να γίνει ο νέος τρόπος σκέψης.

Μία που να μας θυμίζει ότι μια δύσκολη μέρα δεν μας ορίζει. Ότι μπορούμε να μάθουμε χωρίς να ακυρώνουμε τον εαυτό μας. Ότι η αξία μας δεν διαπραγματεύεται σε κάθε meeting.

Αν την βρούμε και την κάνουμε δική μας, τότε δεν είναι πια motivational quote. Είναι η εσωτερική φωνή που μας κρατά όρθιους.

*Εργασιακή Ψυχολόγος, KPMG Κύπρου