1η Μαΐου: Η αιματηρή ιστορία πίσω από την ημέρα των εργατών

Η 1η Μαΐου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης για τους αγώνες των εργατών, με αφετηρία τα γεγονότα στο Σικάγο τον Μάιο του 1886. Εκείνη την περίοδο, τα εργατικά σωματεία της πόλης κινητοποιήθηκαν δυναμικά, διεκδικώντας την καθιέρωση του οκτάωρου και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Οι εξεγέρσεις αυτές υπήρξαν ιδιαίτερα αιματηρές και ήρθαν ως συνέχεια προηγούμενων επιτυχημένων εργατικών διεκδικήσεων στον Καναδάς το 1872.

Δύο χρόνια πριν από τα γεγονότα του Σικάγου, δηλαδή το 1884, στο συνέδριο της Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας λήφθηκε η απόφαση για μαζικές απεργιακές κινητοποιήσεις την 1η Μαΐου 1886. Το βασικό αίτημα ήταν η μείωση των ωρών εργασίας, με κεντρικό σύνθημα: «οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες ξεκούραση, οκτώ ώρες ύπνος».

Την ημέρα εκείνη, περίπου 400.000 εργαζόμενοι συμμετείχαν σε απεργίες σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ μόνο στο Σικάγο διαδήλωσαν πάνω από 80.000 άτομα. Οι κινητοποιήσεις κατεστάλησαν βίαια, καθώς οι αστυνομικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ εναντίον των διαδηλωτών. Ως αποτέλεσμα αυτών των γεγονότων, η 1η Μαΐου καθιερώθηκε λίγα χρόνια αργότερα, το 1889, ως Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών, κατά το ιδρυτικό συνέδριο της Δεύτερη Διεθνής στο Παρίσι, προς τιμήν των θυμάτων.

Οι εργατικοί αγώνες στην Κύπρο

Ανάλογα έντονες υπήρξαν και οι διεκδικήσεις των εργατών στην Κύπρος, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας. Οι πρώτες οργανωμένες προσπάθειες εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1920, με την παρουσία κομμουνιστικών ιδεών, ενισχύθηκαν τη δεκαετία του 1930 και κορυφώθηκαν το 1948 με τις αιματηρές απεργίες των μεταλλωρύχων.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, διαμορφώθηκε ένας πυρήνας διανοουμένων που επηρεάστηκε από τη μαρξιστική σκέψη και έθεσε ως προτεραιότητα την οργάνωση της εργατικής τάξης. Το 1922 ιδρύθηκε το Εργατικό Κόμμα, το οποίο το 1926 εξελίχθηκε σε Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου.

Μέχρι το 1924, είχαν ήδη δημιουργηθεί οργανωμένες συντεχνίες με ενιαία δομή και καταστατικά. Οι οργανώσεις αυτές στόχευαν τόσο στη βελτίωση των υλικών συνθηκών ζωής των μελών τους όσο και στην πνευματική τους ανάπτυξη. Παράλληλα, διεκδικούσαν την καθιέρωση του οκτάωρου, αυξήσεις στους μισθούς και τη θέσπιση εργατικής νομοθεσίας.

Οι απεργίες στα μεταλλεία

Σημαντικές κινητοποιήσεις σημειώθηκαν στα μεταλλεία της Κυπριακή Μεταλλευτική Εταιρεία το 1923 και το 1925, με βασικό αίτημα τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Στον Αμίαντο, το 1927, οι εργάτες πέτυχαν τη μείωση του ημερήσιου ωραρίου από δέκα σε εννέα ώρες.

Η πιο μαζική απεργία πραγματοποιήθηκε το 1929 στον ίδιο χώρο, με τη συμμετοχή περίπου 5.000 έως 6.000 εργατών. Οι διαδηλωτές ζήτησαν αυξήσεις στα μεροκάματα, αλλά και το δικαίωμα να προμηθεύονται βασικά αγαθά, όπως το ψωμί, από ελεύθερη αγορά και όχι αποκλειστικά από τα καταστήματα της εταιρείας.

Η κινητοποίηση αυτή εξελίχθηκε σε εξέγερση και αντιμετωπίστηκε με καταστολή από τις αποικιακές αρχές. Πολλοί εργαζόμενοι συνελήφθησαν ή τιμωρήθηκαν με πρόστιμα, ενώ 24 άτομα εκδιώχθηκαν από την περιοχή, η οποία θεωρείτο ιδιοκτησία της εταιρείας.

Το 1925 ιδρύθηκε επίσης το πρώτο Εργατικό Κέντρο στη Λεμεσός, γεγονός που συνέβαλε καθοριστικά στην εδραίωση του εργατικού κινήματος στο νησί. Από εκείνη την περίοδο ξεκίνησε και ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς στην Κύπρο.