Εκλογές και ορθολογικές επιλογές

Αν συγκρίνει κανείς το προεκλογικό κλίμα αυτών των εκλογών με το αντίστοιχο των εκλογικών αναμετρήσεων σε προηγούμενες δεκαετίες είναι ολοφάνερη μία ποιοτική διαφορά, η απουσία εντάσεως και η ανάδειξη περιφερομένων θιάσων μαϊμούδων. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ατμόσφαιρα, η οποία αναδίδει πολιτική αναξιοπιστία και γενικευμένης απαξιώσεως της πολιτικής ζωής από τους πολίτες και της αναδείξεως τής γελοιοποιήσεως ως πολιτικού εργαλείου.

Κάθε εκλογική αναμέτρηση αποτελεί μιαν από τις μεγάλες στιγμές της σύγχρονης Δημοκρατίας. Η συμμετοχή των πολιτών στην εκλογική διαδικασία αναδεικνύει τόσο την ποιότητα του πολίτη ως μέλους της κοινωνίας, όσο και την κουλτούρα της πολιτικής ζωής.

Ο θεωρητικός θεμελιωτής του συγχρόνου κράτους και της εμπειρικής επιστήμης της πολιτικής και εις εκ των εισηγητών του πολιτικού ορθολογισμού, Άγγλος διανοητής Τόμας Χομπς (1588 – 1679), ανέλυσε στο κλασικό του έργο «Λεβιάθαν» ότι η φυσική κατάσταση του ανθρώπου δεν είναι η ειρηνική συνύπαρξη όλων και η ακώλυτη κάλυψη των αναγκών του, αλλά ο γενικευμένος πόλεμος όλων εναντίον όλων για την απόκτηση των περιορισμένων φυσικών πόρων και την ικανοποίηση των ενστικτωδών παρορμήσεων. Κατά τον Χομπς, η κατάσταση αυτή αίρεται από τη δημιουργία του κράτους, το οποίο είναι η δημιουργική επινόηση της ορθολογικής ανθρώπινης δραστηριότητας. Με άλλα λόγια, το κράτος αποσκοπεί στην έλλογη οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων και της πολιτικής κυριαρχίας, καθώς και στη διαρκή αναδιάταξη των πολιτικών του λειτουργιών, προκειμένου να επιτελείται η κατά το δυνατόν αποτελεσματικότερη αναπροσαρμογή της κοινωνίας στις διαρκώς μεταβαλλόμενες εξωγενείς συνθήκες.

Μπορεί η ένταξή μας στην ΕΕ να δημιούργησε προσδοκίες ότι δημοκρατία και εκσυγχρονισμός θα αποτελούσαν αναμφιβόλως τις δύο ενισχυμένες συντεταγμένες της κοινωνίας μας, αυτό, όμως, απεδείχθη ψευδαίσθηση. Αν και στις αναπτυσσόμενες κοινωνίες το φαινόμενο του εκσυγχρονισμού, όπως έχει επιστημονικώς μελετηθεί, δεν συνδέεται πάντοτε με την ύπαρξη δημοκρατικού πολιτεύματος, στις Δυτικές κοινωνίες το περιεχόμενο του εκσυγχρονισμού δεν καθορίζεται μόνο από την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, ως εκ τούτου, η ύπαρξη δημοκρατικού πολιτεύματος αποτελεί ένα από τα ουσιαστικότερα στοιχεία του εκσυγχρονισμού. Για τα δεδομένα της Κύπρου, δημοκρατία και εκσυγχρονισμός είναι δύο όροι αρρήκτως συνδεδεμένοι.

Αν αναλογιστεί κανείς ότι ακόμη και στις πλέον ανεπτυγμένες κοινωνίες εντός της ΕΕ διαπιστώνεται δημοκρατικό έλλειμμα και ακόμη προβλήματα στην οικονομική και κοινωνική τους ανάπτυξη, μπορεί εύκολα ν’ αντιληφθεί γιατί στη δική μας κοινωνία το πρόβλημα του εκσυγχρονισμού, αλλά και της καλύτερης λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, είναι πιο έντονο. Γι’ αυτό η αναζήτηση των τρόπων με τους οποίους θα ξεπερασθεί αυτό το πρόβλημα είναι ένα ουσιαστικό ζητούμενο για τις εκλογές. Η διαπίστωση αυτή είναι άμεσα συνδεδεμένη με το γεγονός ότι η λειτουργία της δημοκρατικής πολιτείας στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής της ηγεσίας. Επομένως, επειδή έχουμε περάσει το στάδιο της ουσιαστικής επιτεύξεως του εκδημοκρατισμού και του εκσυγχρονισμού, το ερώτημα που τίθεται στις εκλογές δεν είναι το πώς θα ξεπερασθεί το πρόβλημα, αλλά το ποιος μπορεί να το πραγματοποιήσει.

Εδώ, ακριβώς, οι εκλογές έρχονται να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας μας. Ο ρόλος των εκλογών στην άσκηση δημόσιας δημοκρατικής πολιτικής είναι τεράστιος και η συμμετοχή σε αυτές με προβληματισμό και κριτική σκέψη αποτελεί ιερό λειτούργημα. Αν και, βέβαια, τις τελικές αποφάσεις στην πολιτεία δεν τις νομιμοποιεί η ορθότητά τους, αλλά η δημοκρατική τους νομιμοποίηση. Στην εξέλιξη, όμως, οι ίδιες οι κοινωνίες νομιμοποιούν την ποιότητα γιατί δεν μπορούν να ξεφύγουν από τις επιτακτικές ανάγκες που δημιουργεί η πραγματικότητα.

Σ’ αυτές τις εκλογές καλούμαστε ν’ αξιολογήσουμε και να επιλέξουμε από έναν αριθμό πολιτικών-υποψηφίων. Καλούμαστε έκαστος ν’ αξιολογήσουμε και να κάνουμε μία πολιτική επιλογή, γι’ αυτό είναι σοφό πρώτα να διερευνήσουμε την επιλογή των κριτηρίων για τη λήψη της αποφάσεώς μας. Το ζητούμενο δεν είναι να προαποφασίσουμε ποιον πολιτικό θα επιλέξουμε, αλλά να υιοθετήσουμε τις ορθές βάσεις για τη λήψη της αποφάσεώς μας. Η αποτελεσματικότητα της αποφάσεως μετριέται με το κατά πόσον η κριτική μας σκέψη αρμόζει στους σκοπούς που απαιτεί η κοινωνική μας συνείδηση. Και η κοινωνική συνείδηση αποτελεί το θεμέλιο για την υπέρβαση των αδιεξόδων που σχετίζονται με τη δημοκρατία και τον εκσυγχρονισμό στη χώρα μας. Οι εκλογές είναι η μοναδική ευκαιρία που έχει ο κάθε πολίτης να πάρει στα χέρια του την πολιτική κρίση και να δώσει στην πολιτική το νόημα που της αξίζει.