Ρήγμα κορυφής στην Αστυνομία

Μια απόφαση για τα ωράρια των ΟΠΕ ήταν αρκετή για να βγάλει στην επιφάνεια το ψυχρό κλίμα ανάμεσα στον Υπουργό Δικαιοσύνης, Κώστα Φυτιρή, και τον Αρχηγό Αστυνομίας, Θεμιστό Αρναούτη. Η ενόχληση του Υπουργού, οι αντιδράσεις των αστυνομικών και οι πολιτικές αιχμές για μονομερείς χειρισμούς μετατρέπουν μια υπηρεσιακή αλλαγή σε σοβαρό τεστ διοίκησης για την Αστυνομία.

Το ωράριο που άναψε τη σπίθα

Η ρήξη στις σχέσεις Κώστα Φυτιρή και Θεμιστού Αρναούτη δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Η αλλαγή στο ωράριο των μελών των Ουλαμών Πρόληψης Εγκλήματος λειτούργησε ως σπίθα σε ένα περιβάλλον όπου η επικοινωνία ανάμεσα στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και το Αρχηγείο Αστυνομίας φαίνεται να είχε ήδη βαρύνει.

Σύμφωνα με τα όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, η απόφαση για τους ΟΠΕ δεν πέρασε προηγουμένως μέσα από τον αναγκαίο πολιτικό συντονισμό. Το γεγονός ότι ο Υπουργός εμφανίζεται να ενημερώθηκε από τα ΜΜΕ για μιαν απόφαση που επηρεάζει κρίσιμη υπηρεσία της Αστυνομίας δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ένδειξη δυσλειτουργίας σε ένα πεδίο όπου η ταχύτητα των αποφάσεων δεν μπορεί να υποκαθιστά τη συνεννόηση.

Οι ΟΠΕ δεν είναι διοικητικό γραφείο. Είναι μονάδες που συνδέονται με την πρόληψη εγκλήματος, την παρουσία στον δρόμο, τις περιπολίες, την άμεση αντίδραση και την εικόνα ασφάλειας που εισπράττει ο πολίτης. Όταν αλλάζει ο τρόπος λειτουργίας τους, η απόφαση δεν αφορά μόνο τους αστυνομικούς που επηρεάζονται υπηρεσιακά. Αγγίζει την καθημερινή αστυνόμευση.

Ο Κώστας Φυτιρής, επιχειρώντας να μη δώσει χαρακτήρα ανοικτής σύγκρουσης, επιβεβαίωσε την ενόχλησή του αλλά κράτησε θεσμικό ύφος. Μίλησε για ανάγκη εξεύρεσης «χρυσής τομής» και έστειλε μήνυμα ότι οι λύσεις πρέπει να υπηρετούν και την κοινωνία και το προσωπικό τής Αστυνομίας. Πίσω από τη διατύπωση, όμως, ήταν καθαρό το μήνυμα: τέτοιες αποφάσεις δεν μπορούν να λαμβάνονται ερήμην της πολιτικής εποπτείας.

Η ενόχληση Φυτιρή και το μήνυμα προς Αρχηγείο

Ο Υπουργός Δικαιοσύνης δεν επέλεξε την ευθεία σύγκρουση. Επέλεξε, όμως, να θυμίσει τα όρια. Σε δημόσιες τοποθετήσεις του ανέφερε ότι σε έναν ζωντανό οργανισμό μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, αλλά η πολιτική ηγεσία έχει την εποπτεία και την ευθύνη να βρίσκει λύσεις.

Η φράση αυτή δεν ειπώθηκε τυχαία. Ο Κώστας Φυτιρής δεν μίλησε απλώς ως παραπονούμενος Υπουργός που αιφνιδιάστηκε από μιαν απόφαση. Μίλησε ως πολιτικός προϊστάμενος ενός Σώματος που βρίσκεται υπό συνεχή δημόσια πίεση και καλείται ν’ αποδείξει ότι λειτουργεί με καθαρό σχέδιο, όχι με αποσπασματικές κινήσεις.

Από την πλευρά του Αρχηγείου, η επιχειρησιακή λογική είναι προφανώς υπαρκτή. Η Αστυνομία πρέπει να οργανώνει βάρδιες, να μετακινεί δυνάμεις, να καλύπτει ανάγκες και να προσαρμόζεται στα δεδομένα της εγκληματικότητας. Αυτό, όμως, δεν ακυρώνει την ανάγκη διαβούλευσης, ειδικά όταν οι αποφάσεις αγγίζουν το προσωπικό και παράγουν πολιτικό κόστος.

Εκεί βρίσκεται και ο πυρήνας της έντασης. Δεν πρόκειται για διαφωνία επί ενός τεχνικού προγράμματος. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο διοικείται η Αστυνομία και για το αν η ηγεσία της κινείται με επαρκή πολιτικό συντονισμό. Όταν ο Υπουργός εμφανίζεται να παρεμβαίνει εκ των υστέρων, η εικόνα που βγαίνει προς τα έξω είναι εικόνα ασυνεννοησίας στην κορυφή.

Οι αστυνομικοί στη μέση

Το βάρος της αντιπαράθεσης πέφτει τελικά στο προσωπικό. Οι αστυνομικοί των ΟΠΕ καλούνται να προσαρμοστούν σε αποφάσεις που επηρεάζουν βάρδιες, οικογενειακό προγραμματισμό, υπηρεσιακή ετοιμότητα και καθημερινή πίεση. Σε ένα Σώμα που εδώ και χρόνια σηκώνει αυξημένες απαιτήσεις με περιορισμένους πόρους, οι αλλαγές χωρίς επαρκή διάλογο προκαλούν εύλογη δυσφορία.

Οι συντεχνιακές αντιδράσεις ήρθαν να επιβεβαιώσουν ότι η υπόθεση δεν είναι μόνο θέμα κορυφής. Ο Σύνδεσμος Αστυνομικών έστειλε μήνυμα υπέρ της συνεννόησης, σημειώνοντας ότι οι καλές σχέσεις ανάμεσα σε Υπουργείο, Αρχηγείο και προσωπικό οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα για την κοινωνία. Με άλλα λόγια, η Αστυνομία αποδίδει όταν οι εντολές είναι καθαρές, οι ρόλοι διακριτοί και οι αποφάσεις εξηγούνται.

Στο ίδιο κάδρο μπήκε και η αντιπολίτευση. Το ΑΚΕΛ έκανε λόγο για μονομερείς αποφάσεις και ζήτησε ουσιαστική διαβούλευση με τα μέλη και τις συντεχνίες τους. Η παρέμβαση αυτή φόρτισε πολιτικά την υπόθεση, καθώς έθεσε ευθέως θέμα χειρισμών από την ηγεσία της Αστυνομίας, αλλά και ευθύνης του Υπουργείου να μη μένει θεατής.

Για τον Κώστα Φυτιρή, η υπόθεση έχει διπλή δυσκολία. Αν αφήσει την απόφαση να προχωρήσει χωρίς διορθωτική κίνηση, θα εμφανιστεί να αποδέχεται έναν χειρισμό που τον αιφνιδίασε. Αν παρέμβει έντονα, θα φανεί ότι υπάρχει ρήγμα με τον Αρχηγό. Σε κάθε περίπτωση, η διαχείριση των επόμενων ημερών θα δείξει αν η ένταση θα μείνει ελεγχόμενη ή αν θα αφήσει βαθύτερο αποτύπωμα.

Βαρύ κλίμα γύρω από τον Αρναούτη

Η αντιπαράθεση για τους ΟΠΕ βρίσκει τον Θεμιστό Αρναούτη σε μια περίοδο κατά την οποία το πρόσωπό του βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο κριτικής και πολιτικής συζήτησης. Ο διορισμός του στην ηγεσία της Αστυνομίας συνοδεύτηκε από την προσδοκία ότι θα μπορούσε να βάλει τάξη σε ένα Σώμα που τα τελευταία χρόνια δέχθηκε αλλεπάλληλα πλήγματα στην εικόνα του.

Ωστόσο, γύρω από τ’ όνομά του επανήλθαν και παλαιότερες αναφορές, που συνδέθηκαν δημόσια με την υπόθεση του 15χρονου Στυλιανού. Η Νομική Υπηρεσία δεν προχώρησε σε δίωξη, όμως η πολιτική και επικοινωνιακή σκιά παρέμεινε. Δεν συνδέεται ευθέως με την υπόθεση των ΟΠΕ, αλλά βαραίνει το κλίμα μέσα στο οποίο εξελίσσεται η σημερινή αντιπαράθεση.

Αυτό κάνει κάθε νέα τριβή πιο δύσκολη στη διαχείριση. Μια υπηρεσιακή απόφαση, που σε άλλη συγκυρία θα περνούσε με μικρότερη ένταση, τώρα διαβάζεται μέσα από το ευρύτερο ερώτημα της εμπιστοσύνης στην ηγεσία της Αστυνομίας. Και όταν το Αρχηγείο εμφανίζεται να παίρνει αποφάσεις που προκαλούν αντιδράσεις, το θέμα παύει να είναι εσωτερικό.

Η επόμενη μέρα στο Υπουργείο και στο Σώμα

Η υπόθεση Αρναούτη – Φυτιρή μπορεί να κλείσει τυπικά με μια συνάντηση, μια διευκρίνιση ή μια προσαρμογή στο ωράριο. Πολιτικά, όμως, έχει ήδη αφήσει σημάδι. Έδειξε ότι η σχέση Υπουργείου και Αρχηγείου χρειάζεται επαναρύθμιση, με καθαρούς κανόνες συνεννόησης πριν οι αποφάσεις γίνουν πρωτοσέλιδα.

Για την Κυβέρνηση, το διακύβευμα είναι μεγαλύτερο από το πρόγραμμα υπηρεσίας μιας μονάδας. Η Αστυνομία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της δημόσιας ασφάλειας, της διαχείρισης του εγκλήματος και της καθημερινής επαφής του κράτους με τον πολίτη. Αν στην κορυφή της εκπέμπεται εικόνα ασυνεννοησίας, το πρόβλημα μεταφέρεται γρήγορα προς τα κάτω.

Ο Κώστας Φυτιρής πρέπει να δείξει ότι ασκεί πραγματική εποπτεία. Ο Θεμιστός Αρναούτης πρέπει ν’ αποδείξει ότι μπορεί να διοικεί με αποφασιστικότητα, αλλά και με πολιτική αίσθηση. Αν αυτό το δίδυμο δεν βρει λειτουργικό κώδικα, η επόμενη σύγκρουση δεν θα χρειαστεί μεγάλη αφορμή για ν’ ανοίξει ξανά.

Προς το παρόν, η αλλαγή στο ωράριο των ΟΠΕ λειτούργησε σαν προειδοποίηση. Έδειξε ότι κάτω από την επιφάνεια υπάρχει ένταση, δυσπιστία και ανάγκη για καθαρότερη διοίκηση. Και σε μιαν Αστυνομία που ζητά εμπιστοσύνη από την κοινωνία, η κορυφή δεν έχει την πολυτέλεια να δείχνει διχασμένη.