Με αφορμή την προβολή στους κινηματογράφους της ταινίας Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831)

Ο Ιωάννης Καποδίστριας (γιος της Αδαμαντίας Γονέμη από τη Λεμεσό), δεν ήταν ένας συνηθισμένος πολιτικός. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν Όραμα, ήταν Αρχές, ήταν Αξιοπρέπεια και Θυσία. Η προσωπική του ζωή ήταν πρότυπο ήθους και χριστιανικών Αρχών. Ζούσε μυστηριακά και όχι επιφανειακά της ζωή της Εκκλησίας. Γι΄ αυτό και αποτελούσε κόκκινο πανί για τους Κοτζαμπάσηδες1.

Όταν ο καγκελάριος Μέττερνιχ έστελνε πράκτορες για να τον παρακολουθήσουν, εκείνοι τον έβρισκαν (όταν δεν ασκούσε τα καθήκοντά του), σε κάποιο παρεκκλήσι να προσεύχεται. Εξ ου και η δολοφονία του έγινε στα σκαλιά της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα καθώς προσερχόταν για να λειτουργηθεί.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας, σε αντίθεση με τους πλείστους σημερινούς πολιτικούς, οργάνωσε την κάθε κρατική υπηρεσία με λογιστική τάξη και ακρίβεια ώστε να γίνεται έλεγχος για τη διαχείριση του δημοσίου χρήματος και να επιβάλλονται κυρώσεις κατά της διαφθοράς. Πρώτο μέλημα του ήταν πάντα η χρηστή Διαχείριση του δημοσίου χρήματος!

Εκπληκτικά επίκαιρες αποδεικνύονται οι 37 ιδιόχειρες επιστολές του με αποδέκτη τον στενό συνεργάτη και φίλο του Αλέξανδρο Κοντόσταυλο με αναφορές σε τρέχουσες κρατικές υποθέσεις, κυρίως οικονομικού χαρακτήρα, των ετών 1828-1830. Οι επιστολές αυτές καταδεικνύουν τις αγωνιώδεις προσπάθειές του, να βάλει τάξη στην πρωτοφανή αταξία που επικρατούσε στις υποθέσεις του νεοσύστατου κράτους, χωρίς να υπολογίζει το οποιοδήποτε προσωπικό κόστος. Έγραφε στις 29/02/1828, για τους οικονομικά ισχυρούς Έλληνες της εποχής: «…Θα με λυπούσε πολύ αν ο εγωισμός και η φιλοχρηματία των οικονομικά ισχυρών, των ανθρώπων με υπόληψη και των γαιοκτημόνων με ανάγκαζε να καταφύγω στη βία. Όμως, αν πρέπει να το κάνω δεν θα διστάσω, γιατί μου είναι αδύνατον να σταματήσω ή να κάνω πίσω.

Η αγωνία του Καποδίστρια για τη δυστυχία των φτωχών πολιτών, αποτυπώνεται ανάγλυφα σε επιστολή του, με ημερομηνία 13 Απριλίου 1828, στην οποία απαντά στη διαβεβαίωση του Αλέξανδρου Κοντόσταυλου, ότι ο προϋπολογισμός του κράτους είναι ισοσκελισμένος: « …Δεν συμμερίζομαι τη γνώμη σας σχετικά με τους εθνικούς πόρους και την ισορροπία που βρίσκετε ανάμεσα στα έξοδα και τα έσοδα. Αν συνυπολογίσετε τη φοβερή δυστυχία του λαού και την αφορία που θα μπορούσε να πλήξει επί μακρόν το έδαφος της Ελλάδας, ελλείψει πιστώσεων και κεφαλαίων, θα βλέπατε ότι τα μέσα που διαθέτουμε είναι τελείως δυσανάλογα προς τις ανάγκες μας, πράγμα που με ανησυχεί, διότι μπορώ και συμπάσχω, και υποφέρω περισσότερο από τους δυστυχείς που μου ζητούν ψωμί και δεν μπορώ να τους δώσω …».

Η Ελλάδα, όση απελευθερώθηκε ύστερα από τόσες θυσίες, αποκτά για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της σύνορα, νόμισμα, διεθνή αναγνώριση και κτίζει τις πρώτες της κρατικές δομές. Ο Καποδίστριας προσπαθεί να ανορθώσει την κατεστραμμένη ελληνική οικονομία με τη βοήθεια του φίλου του από την Ελβετία Εϋνάρδου (Jean-Gabriel Eynard), αυτού που δημιούργησε κράτος υπόδειγμα την Ελβετία από τον 18ο αιώνα. Ο Εϋνάρδος, σε επιστολή του προς τον Όθωνα, στις 30 Νοεμβρίου 1832, έγραφε: «Οι πληγές της Ελλάδος είναι οι αρχηγοί της. Άπαντες έχουν γλώσσαν χρυσωμένην. Ασχολούνται (κατά το πλείστον τουλάχιστον) αποκλειστικώς με τα ιδιαίτερα συμφέροντά των. Και τούτο υπό το πρόσχημα του αγνοτέρου πατριωτισμού. Άπαντες είναι ικανότατοι εις το να προβάλλουν τον εαυτόν των και να εκμηδενίζουν τους αντιπάλους των με εκθέσεις πλήρεις υπερβολής».

Ο Καποδίστριας πραγματοποίησε πάμπολλες εκκλήσεις προς τους Έλληνες και φιλέλληνες του εξωτερικού να βοηθήσουν οικονομικά τη χώρα: «…’Άρτου και χρημάτων ανάγκην έχομεν. Εγώ εκ των λειψάνων της μικράς μου περιουσίας έδωκα ήδη. Κάμετε και εσείς, Κύριοι παν ό,τι δύνασθε προς βοήθειάν μας, στέλλοντες σίτον αραβόσιτον, όρυζαν και άλευρα και ό,τι εξοδεύσετε θα σας πληρωθεί εν καιρώ και παρά της Εθνικής Τραπέζης …». Έλληνες από τη Μαριανούπολη, θέλοντας να τον ευχαριστήσουν για τη βοήθειά του προς την κοινότητά τους, του έδωσαν ένα μεγάλο χρηματικό ποσό. Αρνήθηκε να το δεχθεί και για να μην τους προσβάλλει τους είπε: « … δέχομαι το δώρο σας. Αλλά με τον όρο να καταθέσετε αυτά τα χρήματα σε Τράπεζα και με τους τόκους να προσλάβετε Έλληνα διδάσκαλο για να σας διδάσκει τη μητρική σας γλώσσα. Γιατί αποτελεί εντροπή, όντας Έλληνες στην καταγωγή, στο φρόνημα και στη θρησκεία, να αγνοείτε την ευγενέστερη και πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου, που την διδάσκονται τόσοι άλλοι αλλοεθνείς …».

Πριν έρθει στην Ελλάδα έστειλε επιστολή στον Τσάρο ο οποίος του πρόσφερε 60.000 ρούβλια μηνιαίο μισθό, τον οποίο δεν αποδέχθηκε ξεκαθαρίζοντας: «στην Ελλάδα θα υψώσω την ελληνική σημαία και όχι την ρωσική». Ο Καποδίστριας ακολούθησε πολιτική ίσων αποστάσεων προς τις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις. Ο Σπυρίδων Τρικούπης, γράφει χαρακτηριστικά: «…ουδενός η καρδιά ήτο ελληνικοτέρα υπέρ της Ελλάδος μετήλθεν την ρωσικήν επιρροήν του και όχι υπέρ της Ρωσίας την Ελληνικήν Αρχήν του…». Ο Τρικούπης, Γραμματέας της Επικρατείας (σχεδόν πρωθυπουργός) το 1828 και Υπουργός Εξωτερικών αργότερα, προσχώρησε στη συνέχεια σε όσους αντιπολιτεύονται τον Καποδίστρια, αλλά στην «Ιστορία» του, αναιρεί τις συκοφαντίες σε βάρος του Κυβερνήτη.

Με την επιμονή και τη μεθοδικότητα του ο Καποδίστριας θα φθάσει τα σύνορα της Ελλάδας πολύ πιο μακριά από εκεί που τα ήθελαν οι μεγάλες δυνάμεις εκείνης της εποχής. Κάτι που οι Άγγλοι δεν του το συγχώρεσαν ποτέ! Γι’ αυτό και απέρριπταν όλα τα αγωνιώδη αιτήματα του για παραχώρηση δανείου! Και με άδεια ταμεία ασφαλώς ήταν δύσκολο να λειτουργήσει ένα κράτος χωμένο στα ερείπια!

Για όλα τα παραπάνω ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν το κόκκινο πανί για τους Άγγλους και τους κοτζαμπάσηδες, με αποτέλεσμα τη δολοφονία του στο Ναύπλιο, στις 9 Οκτωβρίου 1831, από τον αδελφό και τον γιο του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Με ηθικούς αυτουργούς αυτής της δολοφονίας τους Κοτζαμπάσηδες και τους ξένους πάτρωνες τους Βρετανούς. Σημειώστε ότι τα περί τον Καποδίστρια απόρρητα έγγραφα του Foreign Office δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ!!! Ο Καποδίστριας ενοχλούσε τους ξένους! Οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και σε μικρότερο βαθμό οι Ρώσοι, δεν τον θέλανε. Δεν τον θέλανε γιατί ήταν μόνο Έλληνας….

Τη δολοφονία του υποδέχθηκαν με πανηγύρια οι ξένοι «προοδευτικοί». Στο ορφανοτροφείο της Αίγινας έκαναν γιορτή και έβγαλαν τα ορφανά που είχε περιμαζέψει ο ίδιος ο Καποδίστριας στους δρόμους να τραγουδούν και να δοξάζουν τον Θεό που πέθανε ο τύραννος! Πανηγύριζαν για τα συνταγματικά δικαιώματα των Ελλήνων εφημερίδες της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ελλάδας (εφημερίδα Πολυζωίδη στην Ύδρα). Ο γαμπρός του Μαυροκορδάτου ήταν ήδη στην Αγγλία για να πάρει το πρώτο δάνειο …. Έκτοτε τα δάνεια της Αγγλίας κυριολεκτικά μας έπνιξαν!

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, ο αδελφός του Αυγουστίνος, πήρε τη σωρό του για να τη μεταφέρει (με ρωσικό πλοίο!) στην Κέρκυρα για να ταφεί δίπλα στον τάφο των γονέων του. Ο Άγγλος αρμοστής δεν επέτρεψε να βγει η σωρός του από το καράβι την ημέρα! Για να μην έχουμε φασαρίες! Και τον έθαψαν κρυφά, νύχτα! Ούτε την ταφή του πρώτου Κυβερνήτη του πρώτου ελεύθερου Ελληνικού Κράτους, ο οποίος παρέλαβε πραγματικά μια διαλυμένη χώρα και την ανόρθωσε μέσα από τα ερείπια, δεν σεβάστηκαν οι Άγγλοι!

Ο Άμπερντιν, Υπουργός των Εξωτερικών της Μ. Βρετανίας από το 1828 ως το 1830, γράφει πολλά χρόνια αργότερα στον Σ. Τρικούπη: «Ποίαν γνώμην θα εκφράσεις περί του ρωσισμού του Κυβερνήτου, διότι το κατ’ εμέ, έχω την πεποίθησιν, ότι ηγάπα την Ελλάδα, ότι ουδέποτε συνέλαβε την ιδέαν να θυσιάσει αυτήν εις την Ρωσίαν και ότι καταδιώξασα αυτόν η Αγγλία και τον άνδρα ηδίκησε και την υμετέραν πατρίδα εζημίωσε».

Ο Ελβετός φιλέλληνας και φίλος του Καποδίστρια, Ι. Γ. Εϋνάρδος, εκφράζοντας τη βαθιά του θλίψη για την απώλεια ενός τόσο σημαντικού ανθρώπου για την Ελλάδα, είπε για τη δολοφονία του: «Όστις δολοφόνησε τον Καποδίστρια, δολοφόνησε την πατρίδα του. Ο θάνατός του είναι συμφορά για την Ελλάδα και δυστύχημα ευρωπαϊκόν».

Τα λόγια του Ελβετού φιλέλληνα Εϋνάρδου «ότι δεν υπάρχει άνθρωπος ικανός ν' αναπληρώσει την έλλειψιν του Κόμητος Καποδίστρια», αποδείχθηκαν κάτι παραπάνω από προφητικά…….

Ερώτηση: Ασκούσε αυταρχικά την εξουσία ο Καποδίστριας: Σε κάποιο βαθμό ναι! Γιατί όμως; Η χώρα ήταν οικονομικά κατεστραμμένη, χωρίς σταθερούς θεσμούς, με έντονες τοπικές αντιπαλότητες και με ισχυρούς προκρίτους, οπλαρχηγούς και νησιωτικά συμφέροντα που συχνά συγκρούονταν μεταξύ τους. Όλοι αυτοί εργάζονται περισσότερο για το δικό τους συμφέρον παρά για το καλό της Πατρίδας! Αναρωτιέμαι ωστόσο: Μήπως και σήμερα αυτό δεν είναι που συμβαίνει;

Υστερόγραφο: Ντροπή για ένα κράτος που γύρισε την πλάτη στον Γιάννη Σμαραγδή που τόλμησε να αγγίξει μια από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας.

1. Κοτζαμπάσηδες: Έλληνες εισπράκτορες των φόρων επί τουρκοκρατίας, πολλές φορές χειρότεροι κι από τους Τούρκους. «Εισέπρατταν», γράφει ο υπασπιστής του Κολοκοτρώνη Φωτάκος «εκατόν και έδινον μόνον είκοσι πέντε εξαπατώντας τους τούρκους… μόνη διαφορά ανάμεσα στους αγάδες και τους κοτζαμπάσηδες ήταν, πως οι πρώτοι πήγαιναν στα τζαμιά και οι άλλοι στις εκκλησίες. Ντύνονταν, φέρονταν και ζούσαν σ’ όλα τους, όπως οι μεγάλοι αφεντάδες τους οι Τούρκοι, φορώντας πάντα στα κεφάλια τους τα βαρελοειδή καλπάκια τους, τιμή τους λογάριαζαν τη φιλία του αγά κι έπαινο τους κι αξιοσύνη τους το ξεζούμισμα του ραγιά».
2. Ο Αλέξανδρος Κοντόσταυλος: Επιχειρηματίας και πολιτικός που εμπιστευόταν περισσότερο απ’ όλους ο Καποδίστριας. Ήταν αυτός που αγόρασε με εντολή του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας τα μηχανήματα για να δημιουργηθεί το Ελληνικό νομισματοκοπείο, προκειμένου να εκδοθεί το πρώτο νόμισμα του «Ελεύθερου Ελληνικού Κράτους» το οποίο να σημειωθεί αναγνωρίστηκε διεθνώς το 1832, δηλαδή μετά την δολοφονία του Καποδίστρια!

*Ακαδημαϊκός - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Από το Μονάγρι Λεμεσού

av.avgoustinos@gmail.com