Η Δύση χάνει την αυτοπεποίθησή της

Η Ayaan Hirsi Ali περιγράφει ένα περιστατικό από το 1992, λίγο μετά τη φυγή της από έναν εξαναγκαστικό μουσουλμανικό γάμο και την άφιξή της στην Ολλανδία ως αιτήτρια ασύλου.

Όταν ο άνδρας στον οποίο είχε δοθεί σε γάμο από τον πατέρα της εμφανίστηκε στο κέντρο φιλοξενίας όπου διέμενε, εκείνη πίστεψε ότι θα αναγκαζόταν να επιστρέψει μαζί του. Αντί γι’ αυτό, μια υπάλληλος ονόματι Silvia τη ρώτησε απλώς εάν ήθελε να τον ακολουθήσει. Όταν η Hirsi Ali απάντησε αρνητικά, η Silvia κάλεσε την Αστυνομία και η νεαρή γυναίκα παρέμεινε ελεύθερη στην Ολλανδία.

Για τη Hirsi Ali, αυτό που τότε θεωρείτο αυτονόητη εφαρμογή του νόμου δεν είναι πλέον τόσο δεδομένο. Υποστηρίζει ότι, ενώ οι νόμοι που προστατεύουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των γυναικών εξακολουθούν να ισχύουν στα Δυτικά κράτη, ολοένα και περισσότεροι δημόσιοι λειτουργοί, κοινωνικές υπηρεσίες και θεσμοί αποφεύγουν να συγκρουστούν με πολιτισμικές πρακτικές μουσουλμανικών μεταναστευτικών κοινοτήτων, που έρχονται σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές των φιλελεύθερων δημοκρατιών. Στο όνομα της «πολιτισμικής ευαισθησίας», ευάλωτες γυναίκες εγκαταλείπονται από τα ίδια τα συστήματα που οφείλουν να τις προστατεύουν.

Στο ίδιο πνεύμα ανησυχίας κινείται και ο Andrew Sullivan, ο οποίος σχολιάζει τα πρόσφατα επεισόδια βίας στο Μπέλφαστ. Αφορμή αποτέλεσαν δύο διαφορετικά περιστατικά. Στο πρώτο, ένας Σουδανός αιτητής ασύλου επιτέθηκε με μαχαίρι σε κάτοικο της πόλης, προκαλώντας του σοβαρότατους τραυματισμούς. Στο δεύτερο, ο 18χρονος Henry Nowak έχασε τη ζωή του μετά από μαχαίρωμα από τον Vickrum Digwa, βρετανικής καταγωγής Σιχ.

Η Αστυνομία αρχικά συνέλαβε το θύμα, τον Nowak, αντί τον δράστη, γιατί ο τελευταίος είπε ότι ήταν θύμα ρατσισμού. Θα ήταν λανθασμένο να εξαχθούν γενικά συμπεράσματα από δύο μεμονωμένα εγκλήματα, ιδιαίτερα όταν τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η βίαιη εγκληματικότητα στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει μειωθεί δραματικά σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990.

Παρά ταύτα, τα γεγονότα λειτούργησαν ως σύμβολα βαθύτερων κοινωνικών εντάσεων.

Πρώτον, υπάρχει μαζική μετανάστευση τα τελευταία έτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Sullivan, η καθαρή μετανάστευση προς το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να ξεπερνά τις 800.000 ετησίως, με το 77% των νέων αφίξεων να προέρχονται από μη ευρωπαϊκές χώρες. Το μέγεθος και η ταχύτητα αυτής της δημογραφικής μεταβολής ασκούν σημαντική πίεση στην κοινωνική συνοχή, ιδιαίτερα όταν η αφομοίωση στις κοινές αξίες και ταυτότητες δεν θεωρείται πλέον απαραίτητη.

Δεύτερον, επικρίνει την πολιτική και διοικητική ελίτ για την αντιμετώπιση των ανησυχιών των πολιτών: «Χτυπούν πόρτες και συλλαμβάνουν ανθρώπους για προσβλητικά tweets - η Lucy Connolly καταδικάστηκε σε 31 μήνες φυλάκισης - και κλείνουν τα μάτια σε οργανωμένα κυκλώματα βιασμών από Βρετανούς πακιστανικής καταγωγής, επειδή η αντιμετώπιση αυτού του εγκλήματος θα μπορούσε να θεωρηθεί... ρατσιστική». Το να φυλακίζει η Αστυνομία ντόπιους για τις απόψεις τους και όχι βιαστές 13χρονων κοριτσιών επειδή είναι μουσουλμάνοι και η Αστυνομία φοβάται να μη θεωρηθεί ρατσιστική, δημιουργεί ένα δικαιολογημένο αίσθημα δυσπιστίας ενός μέρους της βρετανικής κοινωνίας απέναντι στους θεσμούς.

Ο Sullivan παραθέτει επίσης στοιχεία για τις δημογραφικές αλλαγές: «Μόνο το 37% των κατοίκων του Λονδίνου είναι πλέον “λευκοί Βρετανοί”, σύμφωνα με την Απογραφή του 2021, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 33% στο Leicester, 43% στο Birmingham και 49% στο Manchester. Μέχρι το 2063, οι λευκοί Βρετανοί θα αποτελούν λιγότερο από το 50% του συνολικού πληθυσμού, σε σύγκριση με 95% το 1983». Οι αριθμοί αυτοί εξηγούν γιατί πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία Βρετανοί αισθάνονται ότι η χώρα στην οποία μεγάλωσαν έχει αλλάξει ριζικά.

Το πιο ανησυχητικό σημείο της ανάλυσής του αφορά το μέλλον. Επικαλούμενος τον ακαδημαϊκό David Betz, ειδικό στους εμφυλίους πολέμους, υποστηρίζει ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες διαμορφώνονται παράλληλες εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες, ενώ ταυτόχρονα παρατηρούνται μείωση της εμπιστοσύνης προς την Αστυνομία, καχυποψία απέναντι στη δημοκρατική πολιτική, χαμηλή οικονομική ανάπτυξη, κατάρρευση της κοινωνικής εμπιστοσύνης και οξύ στεγαστικό πρόβλημα. Όπως προειδοποιεί ο Betz, αυτό συνιστά «συνταγή για βία τύπου ανταρτοπολέμου μέσα σε έναν σιγοβράζοντα, χαμηλής έντασης εμφύλιο πόλεμο».

Η Κύπρος, με 25% μουσουλμανικό πληθυσμό, δεν μπορεί να θεωρεί ότι βρίσκεται εκτός αυτής της συζήτησης. Οι Έλληνες της Κύπρου έχουν χαμηλή γεννητικότητα, ενώ οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές έχουν μεταβάλει αισθητά τη σύνθεση του πληθυσμού. Παράλληλα, η δημόσια συζήτηση για την εγκληματικότητα, την κοινωνική ένταξη και την πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες γίνεται ολοένα εντονότερη. Το ζητούμενο δεν είναι η δαιμονοποίηση μεταναστών ή προσφύγων, αλλά η διασφάλιση ότι η κοινωνική συνοχή, η εφαρμογή του νόμου και η πολιτισμική αυτοπεποίθηση της χώρας δεν θα υπονομευθούν. Η Κύπρος οφείλει να συζητήσει με ειλικρίνεια το δημογραφικό της μέλλον, τη δυνατότητα ενσωμάτωσης νέων πληθυσμών και τη διατήρηση της ιστορικής και πολιτισμικής της ταυτότητας, πριν οι εντάσεις που παρατηρούνται αλλού στην Ευρώπη βρουν πρόσφορο έδαφος και στο δικό μας νησί.

*Επίκουρος Καθηγητής Νομικής στο Λονδίνο με εξειδίκευση στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, Ανθρώπινα Δικαιώματα και Φιλοσοφία Δικαίου