Η σιωπηλή εξάπλωση των κουνουπιών Aedes

Για τους περισσότερους πολίτες, τα κουνούπια αποτελούν μια ενοχλητική αλλά αναμενόμενη πτυχή του κυπριακού καλοκαιριού. Ωστόσο, οι τελευταίες ευρωπαϊκές αξιολογήσεις δείχνουν ότι το ζήτημα αντιμετωπίζεται πλέον και μέσα από το πρίσμα της δημόσιας υγείας, καθώς η παρουσία χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών παρακολουθείται στενά σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σύμφωνα με τους επικαιροποιημένους χάρτες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), που δημοσιεύθηκαν στις 3 Ιουνίου 2026, το είδος Aedes aegypti εξακολουθεί να καταγράφεται ως εγκατεστημένο στην Κύπρο. Πρόκειται για ένα είδος που βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής παρακολούθησης διεθνώς, λόγω της ικανότητάς του να μεταδίδει ορισμένες ιογενείς ασθένειες υπό συγκεκριμένες επιδημιολογικές συνθήκες.

Την ίδια ώρα, οι ευρωπαϊκές Aρχές συνεχίζουν να παρακολουθούν και την εξάπλωση του Aedes albopictus, γνωστού και ως «ασιατικού κουνουπιού τίγρη», το οποίο τα τελευταία χρόνια επεκτείνει την παρουσία του σε ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές περιοχές.

Παρά την αυξημένη επαγρύπνηση, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν καταδεικνύουν κάποια επιδημιολογική κρίση στην Κύπρο. Αντίθετα, οι ειδικοί δίνουν έμφαση στην πρόληψη, στην εντομολογική επιτήρηση και στην έγκαιρη ανίχνευση πιθανών κινδύνων, πριν αυτοί μετατραπούν σε πρόβλημα δημόσιας υγείας.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν τα κουνούπια θα συνεχίσουν να υπάρχουν στην καθημερινότητά μας. Είναι κατά πόσον κράτος, τοπικές Αρχές και πολίτες διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία, τον συντονισμό και την ετοιμότητα, ώστε η αντιμετώπιση του προβλήματος να ξεκινά από τις εστίες αναπαραγωγής και να μη φτάνει ποτέ στα νοσοκομεία.

Η παρουσία των χωροκατακτητικών ειδών στην Κύπρο

Μιλώντας στη «Σημερινή», ο ομότιμος καθηγητής Μικροβιολογίας και Μοριακής Ιολογίας του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Δρ. Πέτρος Καραγιάννης, ανέφερε ότι η παρουσία των χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών Aedes aegypti και Aedes albopictus αποτελεί αντικείμενο συστηματικής εντομολογικής επιτήρησης στην Κύπρο. Όπως εξήγησε, το Aedes albopictus («ασιατικό κουνούπι τίγρης») έχει πλέον καταγραφεί και εγκατασταθεί σε ορισμένες περιοχές της χώρας, παρουσιάζοντας τάσεις γεωγραφικής εξάπλωσης. Παράλληλα, και το Aedes aegypti, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικός φορέας ιογενών νοσημάτων, έχει εγκατασταθεί πρόσφατα στην Κύπρο. Σύμφωνα με τον ίδιο, η συνεχής παρακολούθηση κρίνεται αναγκαία λόγω της αυξημένης κινητικότητας ανθρώπων και εμπορευμάτων, καθώς και των ευνοϊκών κλιματικών συνθηκών που διευκολύνουν την εγκατάσταση και διατήρηση των συγκεκριμένων ειδών.

Κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και η σημασία της επιτήρησης

Σύμφωνα με τον Δρα Πέτρο Καραγιάννη, η εγκατάσταση ή η εξάπλωση των συγκεκριμένων ειδών κουνουπιών αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης και τοπικής μετάδοσης νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω διαβιβαστών. Όπως επισήμανε, τα κουνούπια του γένους Aedes είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένα στο αστικό περιβάλλον και τρέφονται κυρίως με ανθρώπινο αίμα, γεγονός που τα καθιστά αποτελεσματικούς φορείς παθογόνων μικροοργανισμών. Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε ότι η παρουσία τους συνιστά σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία και καθιστά αναγκαία την εφαρμογή ενισχυμένων μέτρων επιτήρησης, πρόληψης και ελέγχου.

Αναφερόμενος στις ασθένειες που μπορούν να μεταδώσουν τα συγκεκριμένα είδη, ο Δρ Πέτρος Καραγιάννης σημείωσε ότι τα Aedes aegypti και Aedes albopictus μπορούν να μεταδώσουν σοβαρές ιογενείς ασθένειες, όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Zika, η νόσος Chikungunya και ο κίτρινος πυρετός. Εξήγησε ότι η πιθανότητα τοπικής μετάδοσης στην Κύπρο εξαρτάται από τη συνύπαρξη τριών βασικών παραγόντων: της παρουσίας του φορέα, της εισαγωγής μολυσμένων ατόμων από ενδημικές περιοχές και των κατάλληλων περιβαλλοντικών συνθηκών. Παρότι ο κίνδυνος παραμένει προς το παρόν σχετικά χαμηλός, υπογράμμισε ότι η ύπαρξη εγκατεστημένων πληθυσμών και των δύο ειδών καθιστά πιθανή την εμφάνιση σποραδικών περιστατικών τοπικής μετάδοσης στο μέλλον. Παράλληλα, ανέφερε ότι οι συγκεκριμένοι ιοί έχουν ήδη ανιχνευθεί σε χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου έχουν καταγραφεί και εγχώρια κρούσματα.

Σε ό,τι αφορά την εντομολογική επιτήρηση, ο Δρ Πέτρος Καραγιάννης τόνισε ότι αποτελεί θεμελιώδες εργαλείο για την έγκαιρη ανίχνευση νέων ειδών, την παρακολούθηση της εξάπλωσής τους και την αξιολόγηση του κινδύνου μετάδοσης νοσημάτων. Όπως ανέφερε, μέσω της χρήσης παγίδων, δειγματοληψιών και εργαστηριακών αναλύσεων, οι αρμόδιες υπηρεσίες μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για την εφαρμογή μέτρων ελέγχου. Παράλληλα, σημείωσε ότι τα μέχρι σήμερα δεδομένα καταδεικνύουν την παρουσία και εξάπλωση των συγκεκριμένων κουνουπιών σχεδόν σε όλες τις επαρχίες, σε συγκεκριμένες περιοχές, γεγονός που, όπως υπογράμμισε, αναδεικνύει την ανάγκη διατήρησης και περαιτέρω ενίσχυσης των προγραμμάτων επιτήρησης.

Ετοιμότητα των Αρχών και εστίες αναπαραγωγής

Κληθείς να αξιολογήσει την ετοιμότητα των αρμόδιων Αρχών, ο Δρ Πέτρος Καραγιάννης ανέφερε ότι η Κύπρος διαθέτει οργανωμένες δομές επιτήρησης και αντιμετώπισης μέσω των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών, οι οποίες εφαρμόζουν προγράμματα παρακολούθησης και καταπολέμησης κουνουπιών. Ωστόσο, επισήμανε ότι η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών αυτών εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα πόρων, τη συνεχή εκπαίδευση του προσωπικού, τη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ενίσχυση των προληπτικών δράσεων και η διατήρηση υψηλού επιπέδου ετοιμότητας παραμένουν απαραίτητες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου.

Αναφερόμενος στις περιοχές που θεωρούνται υψηλότερου κινδύνου για την αναπαραγωγή των κουνουπιών, ο Δρ Πέτρος Καραγιάννης εξήγησε ότι τα κουνούπια Aedes αναπαράγονται κυρίως σε μικρές συλλογές στάσιμου νερού. Όπως ανέφερε, υψηλού κινδύνου θεωρούνται οι αυλές κατοικιών, οι κήποι, τα εγκαταλελειμμένα οικόπεδα, τα εργοτάξια, τα κοιμητήρια και οι χώροι αποθήκευσης υλικών όπου μπορεί να συσσωρεύεται νερό. Παράλληλα, σημείωσε ότι εστίες αναπαραγωγής μπορούν να αποτελέσουν γλάστρες, πιατάκια φυτών, κουβάδες, βαρέλια, παλιά ελαστικά, υδρορροές και οποιοδήποτε αντικείμενο συγκρατεί νερό ακόμη και για λίγες ημέρες. Επιπρόσθετα, υπογράμμισε ότι, λόγω της υψηλής και συνεχιζόμενης βροχόπτωσης που καταγράφηκε φέτος, λιμνάζοντα νερά σε ρέματα αποτελούν επίσης εστίες εκκόλαψης των κουνουπιών.

Ο ρόλος των πολιτών στην πρόληψη

Παράλληλα, ο Δρ. Καραγιάννης υπογράμμισε ότι οι πολίτες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των πληθυσμών κουνουπιών μέσω της εξάλειψης των εστιών αναπαραγωγής γύρω από τις κατοικίες τους. Όπως ανέφερε, τα σημαντικότερα μέτρα περιλαμβάνουν την τακτική απομάκρυνση στάσιμων νερών από δοχεία και επιφάνειες, την κάλυψη δεξαμενών και δοχείων αποθήκευσης νερού, καθώς και τον καθαρισμό υδρορροών και φρεατίων. Παράλληλα, συνέστησε τη συχνή αλλαγή νερού σε ποτίστρες ζώων και ανθοδοχεία, την απομάκρυνση άχρηστων αντικειμένων που μπορούν να συγκρατούν νερό, τη χρήση σιτών σε πόρτες και παράθυρα, καθώς και την εφαρμογή εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών προϊόντων όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Ως καταληκτικό μήνυμα προς τους πολίτες ενόψει του καλοκαιριού, ο Δρ Πέτρος Καραγιάννης τόνισε ότι η προστασία από τα κουνούπια αποτελεί συλλογική ευθύνη. Όπως ανέφερε, η έγκαιρη εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής και η εφαρμογή βασικών μέτρων ατομικής προστασίας μπορούν να μειώσουν σημαντικά τους πληθυσμούς κουνουπιών και τον κίνδυνο μετάδοσης νοσημάτων. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συνεργασία πολιτών, τοπικών Αρχών και κρατικών υπηρεσιών είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας κατά τη θερινή περίοδο και για τη διατήρηση αποτελεσματικού ελέγχου των χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών.