Καταγγελία Οικολόγων για το NiMAC: Τιμούν τον σχεδιαστή της σημαίας του ψευδοκράτους

Σε ευθεία πολιτική καταγγελία μετατρέπεται η συμμετοχή του Τουρκοκύπριου εικαστικού Emin Çizenel στην έκθεση «A slight indisposition», που εγκαινιάστηκε στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Πιερίδη. Ο λόγος δεν αφορά απλώς ακόμη μία παρουσία καλλιτέχνη σε ομαδική έκθεση. Αφορά τον άνθρωπο που σχεδίασε τη σημαία του ψευδοκράτους, το σύμβολο που προβάλλεται καθημερινά στον Πενταδάκτυλο ως μόνιμη υπενθύμιση της εισβολής, της κατοχής και της διχοτόμησης.

Η καταγγελία και το ερώτημα

Το Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών εξέφρασε έντονο προβληματισμό και δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή του Çizenel, θέτοντας ζήτημα πολιτικής και κοινωνικής ευθύνης των διοργανωτών. Στην ανακοίνωση των Οικολόγων σημειώνεται ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης συνδέεται με τη δημιουργία της σημαίας του κατοχικού καθεστώτος στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η επαναλαμβανόμενη επιλογή να προβάλλεται σε εκθέσεις στις ελεύθερες περιοχές, όπως τονίζουν, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.

Το θέμα ξεπερνά την εικαστική αποτίμηση ενός έργου ή την καλλιτεχνική ελευθερία. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο θεσμικοί χώροι της Κυπριακής Δημοκρατίας διαχειρίζονται πρόσωπα και σύμβολα που έχουν ταυτιστεί με τα τετελεσμένα της κατοχής. Στην Κύπρο η τέχνη δεν κινείται σε ιστορικό κενό. Κάθε όνομα, κάθε έργο, κάθε πρόσκληση και κάθε θεσμική φιλοξενία αποκτούν βάρος όταν η μισή πατρίδα παραμένει υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο.

Το προηγούμενο του 2024

Η υπόθεση γίνεται βαρύτερη επειδή δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Έργα του Çizenel περιλήφθηκαν και στην έκθεση «Casts of an Island», στη Λεμεσό, σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος βρισκόταν στη σκιά των 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή. Η αντίφαση υπήρξε κραυγαλέα: έκθεση που παρουσιαζόταν μέσα σε επετειακό πλαίσιο μνήμης για το 1974 να περιλαμβάνει έργα του ανθρώπου που σχεδίασε ένα από τα πιο επιθετικά σύμβολα της κατοχικής κανονικότητας.
Η συζήτηση αγγίζει και την κρατική πολιτιστική πολιτική. Έργα του Çizenel έχουν εμφανιστεί σε παρουσιάσεις που συνδέονται με την Κρατική Συλλογή, ενώ η καταγγελία που επανέρχεται σήμερα θέτει ένα απλό ερώτημα: ποιος ελέγχει τι προβάλλεται, τι αγοράζεται, τι φιλοξενείται και τι τελικά νομιμοποιείται κάτω από τον μανδύα της τέχνης;

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υποχρέωση να υπερασπίζεται την καλλιτεχνική δημιουργία. Έχει όμως και υποχρέωση να προστατεύει τη μνήμη της. Η σημαία του ψευδοκράτους πάνω στον Πενταδάκτυλο δεν αποτελεί εικαστικό αντικείμενο. Αποτελεί πολιτική σφραγίδα κατοχής. Όταν ο σχεδιαστής της τιμάται σε χώρους των ελεύθερων περιοχών, οι διοργανωτές και οι αρμόδιοι οφείλουν απαντήσεις. Ποιος αποφάσισε; Ποιος γνώριζε; Και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη απέναντι σε όσους εξακολουθούν να ζουν με το βάρος του 1974;