Κοινό Μνημόσυνο των Εκατέρωθεν Πεσόντων στο προδοτικό Πραξικόπημα 15ης Ιουλίου 1974

ΚΟΙΝΟ Μνημόσυνο των Εκατέρωθεν Πεσόντων την αποφράδα 15η Ιουλίου 1974 του προδοτικού χουντικού πραξικοπήματος, αποτελεί ώριμη, πλέον, υποχρέωση της Πολιτείας. Όχι μόνο για τον οφειλόμενο σεβασμό στη μνήμη των διατεταγμένων υπηρετούντων ανεύθυνων θυμάτων του μέγιστου κακουργήματος που υπέστη η πατρίδα. Αλλά και προς ηθικότερη και δημοκρατικότερη διαπαιδαγώγηση των νεότερων γενεών. Καλλιεργουμένων των συνειδήσεων στο ύψιστο καθήκον: Αδιάκοπης φροντίδας εξάλειψης κάθε ίχνους εμφυλίων παθών. Κι ευσυνείδητης περιφρούρησης και πειθαρχίας στους κανόνες της δημοκρατικής νομιμότητας.

Η έως σήμερα συγκομιδή όλων σχεδόν των εξαντλητικά λεπτομερέστερων πτυχών, απ’ όλες τις πλευρές, των γεγονότων - διαπράξεων, παραλείψεων κι ανεπαρκειών - που συντέλεσαν και συναποτελούν το σύνολο της Τραγωδίας του 1974, προσφέρονται ως πολύτιμη συλλογική Γνώση. Γνώμονας αποφυγής παρόμοιων μοιραίων λαθών.

Η πολιτισμένη δημοκρατική κοινωνία, της επιείκειας, σωφροσύνης, εθνικής συνοχής και αυτοπεποίθησης, με πρωτεύθυνη την Πολιτεία, εκ των παθημάτων του παρελθόντος μαθούσα, δεν φοβάται αλλ’ επιδιώκει την πληρέστερη γνώση όλων των ιστορικών γεγονότων. Ιδίως από τις νεότερες γενιές που έχουν κιόλας ασφαλές προνόμιο συναισθηματικής αποστασιοποίησης, σε σύγκριση με τις παλαιότερες.

Ο σοφότερος, ίσως, εκ της πίκρας, επιγραμματικός στίχος, ικανός να φρονηματίζει, είν’ εκείνος του ποιητή μας, Κυριάκου Χαραλαμπίδη, στο κορυφαίο έργο του για το ’74 «Αμμόχωστος Βασιλεύουσα». Τους οποίους μας άφησε, με την εμβληματική του μελωδία ο αλησμόνητος Μάριος Τόκας. Πολεμιστής και του λόγου του 20χρονος, στις προδομένες κυπριακές Θερμοπύλες, φαντάρος της 1972Β΄ ΕΣΣΟ στο 216 Τάγμα Πεζικού στην περιοχή Γερολάκκου κατά τον Αττίλα-2: «Αν ο λαός μας δεν μπορεί ν’ αντλήσει απ’ τα δεινά του, / τότε του δόθηκε άδικα μια τέτοια τραγωδία»...

ΕΙΝΑΙ στο δημοσιογραφικό αρχείο μία μνημειώδης ομιλία, καίριου πολιτειακού περιεχομένου για το ζήτημα. Επικήδειος που είχε εκφωνήσει ως Υπουργός Άμυνας ο αείμνηστος Σωκράτης Χάσικος, 16.6.2001, στην, μετά από 27 χρόνια, κηδεία των ανευρεθέντων και ταυτοποιηθέντων οστών του 19χρονου Λοχία της 32 Μοίρας Καταδρομών, Ανδρέα Χριστοδούλου, από το σκλαβωμένο Δίκωμο. Ομιλία που αξίζει ξανά μελέτης. Είχε πει ο Υπ.Αμ. Χάσικος:

«Ο Λοχίας Καταδρομών Χαραλάμπους Ανδρέας του Ιωάννου, ΑΣΜ 7192 / 73, “εφονεύθη κατάς τας επιχειρήσεις της 32 Μοίρας Καταδρομών εν Λευκωσία, την 15ην Ιουλίου 1974, ευρισκόμενος εν υπηρεσία, εν διατεταγμένη τοιαύτη και ένεκεν ταύτης”. Με τον λακωνικό αυτό τρόπο αναφέρεται το πόρισμα της επίσημης ανάκρισης για τον θάνατο του 19χρονου καταδρομέα, ο οποίος τραυματίσθηκε κρίσιμα, το πρωί της αποφράδας 15ης Ιουλίου 1974 του πραξικοπήματος, στο Προεδρικό Μέγαρο και εξέπνευσε στις 22 Ιουλίου στο Νοσοκομείο, για να ταφεί, μαζί με τους πρώτους νεκρούς της τουρκικής εισβολής, σε ομαδικό τάφο του στρατιωτικού κοιμητηρίου της Λακατάμιας. Ο θάνατός του ήταν από τότε γνωστός. Ο χώρος της ομαδικής ταφής, επίσης γνωστός. Τα οστά του όμως εντοπίστηκαν και ταυτοποιήθηκαν πρόσφατα με την επιστημονική μέθοδο του DΝΑ. Για να τα κηδεύσουμε σήμερα με τις τιμές που αρμόζουν στα στρατευμένα παιδιά που θυσιάστηκαν εκτελώντας το καθήκον τους, εκτελώντας τις διαταγές της Μονάδας τους.

»Μετά από 27 χρόνια, είμαστε σήμερα εδώ, με βαριά την ευθύνη να δείξουμε σε Νεκρούς και Ζώντες τον σεβασμό που οφείλουμε σ’ εκείνους που θυσιάστηκαν, υπηρετώντας στην ΕΦ στο αποκορύφωμα της αδελφοκτόνου συμφοράς, στο προδοτικό πραξικόπημα που διενήργησε, εναντίον του Ελληνισμού στην Κύπρο η ανθελληνική Χούντα των Αθηνών. Τον σεβασμό μας απέναντι στα 18χρονα παιδιά που αυτή η Πολιτεία, διά νόμου, στρατολόγησε στην ΕΦ, η ίδια Πολιτεία όρισε να εκτελούν χωρίς αντιρρήσεις τις διαταγές των ανωτέρων τους και, τα οποία, έπεσαν, εκτελώντας όσα διατάχθηκαν, κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος. Η συμφορά της αδελφοκτόνου 15ης Ιουλίου έπληξε πρώτα τη δύσμοιρη 32 ΜΚ:

»Δικοί της διατεταγμένοι άνδρες έπεσαν επιτιθέμενοι εναντίον του Προεδρικού Μεγάρου και δικοί της διατεταγμένοι άνδρες έπεσαν την ίδια στιγμή υπερασπιζόμενοι το Προεδρικό. Μονίμως στο Προεδρικό υπήρχε διμοιρία της 32ΜΚ, ως τιμητική φρουρά. Διατεταγμένη υπηρεσία της Διμοιρίας ήταν και η υπεράσπιση του Προεδρικού.

»Ο λοχίας Ανδρέας Χαραλάμπους, από το Δίκωμο, με άλλους συναδέλφους του, υπαξιωματικούς και οπλίτες, της 32ΜΚ και μ’ επικεφαλής τον 20χρονο ανθυπολοχαγό Αντώνη Παντοπώλη, επέβαιναν σε θωρακισμένο που επιχειρούσε να μπει στο Προεδρικό. Αντιαρματικό της φρουράς του Προεδρικού έπληξε το όχημα σκορπώντας τον θάνατο στο πλήρωμά του. Την ίδια στιγμή, από πυρά πολυβόλου των επιτιθεμένων, έπεφτε νεκρός απέναντι, ένας άλλος καταδρομέας της 32ΜΚ: Ο Ματθαίος Ματθαίου του Νίκου, από τον Άγιο Γεώργιο Σπαθαρικού, ο οποίος ανήκε στη διμοιρία Καταδρομών της φρουράς του Προεδρικού. Και ο μεν και οι δε, έπεσαν εκτελώντας το καθήκον τους.

»Την απλή αυτή στοιχειώδη αλήθεια, δεν είχαμε την υψηλοφροσύνη και τη γενναιότητα να την δούμε κατάματα και να την ομολογήσουμε. Για πολλά χρόνια, συγχύζαμε τα πράγματα, επεκτείνοντας την κατανομή ευθυνών για το προδοτικό πραξικόπημα, ακόμα και στους αναίτιους και ανεύθυνους εθνοφρουρούς, που έτυχε να υπηρετούν τη θητεία τους εκείνο τον κατάμαυρο Ιούλη.

»Η οφειλόμενη στάση μας απέναντι στους θυσιασθέντες στο πραξικόπημα καταδρομείς, σε καμία περίπτωση και με καμία προέκταση δεν συνεπάγεται την αθώωση του πραξικοπήματος. Η οφειλόμενη στάση μας πηγάζει από την άφοβη αντίκριση της αλήθειας. Και επιβάλλεται από όσα ορίζει, από τα βάθη των αιώνων, ο δοκιμασμένος σε φοβερές συμπληγάδες, ζων, ελληνικός πολιτισμός: Το Ήθος και το Χρέος απέναντι στους Νεκρούς, ακόμα και στην εμφύλια και στην αδελφοκτόνο λαίλαπα, το ανέδειξε, 2.500 χρόνια πριν, ο ελληνικός πολιτισμός, από την εποχή που ο Σοφοκλής συνέγραψε την Τραγωδία της Αντιγόνης: Είναι το Χρέος και το Ήθος για τους αλληλοσκοτωμένους, - υπέρ και εναντίον της Θήβας - αδελφούς της, τον Πολυνείκη και τον Ετεοκλή, που αντέταξε στην ανάλγητη εξουσία του Κρέοντα, αψηφώντας ακόμα και τη δική της θανατική καταδίκη, η Αντιγόνη.

Την ίδια οφειλή χρωστούμε κι εμείς στους Νεκρούς μας. Την ίδια στάση, τη στάση της Αντιγόνης, οφείλει πρώτη η Πολιτεία απέναντι στους πεσόντες Στρατιώτες της.

»Με δικό της νόμο, από το 1964, η Κυπριακή Δημοκρατία επέβαλε να στρατεύονται οι άρρενες πολίτες της στο 18ο έτος της ηλικίας τους και να υπηρετούν τη θητεία τους στην ΕΦ. Η ίδια η Πολιτεία όριζε, τότε, οι νεοσύλλεκτοι στρατιώτες της να ορκίζονται ότι «θα εκτελούν προθύμως και άνευ αντιλογίας των διαταγάς των ανωτέρων των». Η ίδια η Πολιτεία, εντός του στρατεύματος, εκπαίδευε σκληρά τους στρατιώτες της και κατά πολύ σκληρότερα τους καταδρομείς της, για να εκτελούν άνευ αντιλογίας τις διαταγές των ανωτέρων τους. Και αυτό ακριβώς έκαμαν στις 15 Ιουλίου 1974 οι υπηρετούντες τη θητεία τους: Είτε ευρίσκοντο διατεταγμένοι Λοκατζήδες στην φρουρά του Προεδρικού, όπως ο αείμνηστος Ματθαίος Ματθαίου, είτε διατεταγμένοι στο βληθέν από την προεδρική φρουρά θωρακισμένο, όπως ο αείμνηστος Ανδρέας Χαραλάμπους.

»Ως Υπουργείο Άμυνας της ΚΔ, συναισθανόμαστε τις ευθύνες και το χρέος απέναντι στους Νεκρούς της ΕΦ, απέναντι στους πεσόντες της 15ης Ιουλίου εκατέρωθεν καταδρομείς και αποφασίσαμε ότι είναι καιρός να σταματήσει πλέον αυτή η 27χρονη άδικη, απάνθρωπη και ανήθικη ‘‘τιμωρία’’ των Νεκρών. Απέναντι στους 22 Λοκατζήδες που έπεσαν την 15η Ιουλίου και ετάφησαν στο Κοιμητήριο των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, μεταξύ των οποίων και ο Ματθαίος Ματθαίου. Και απέναντι στον 23ο νεκρό συνάδελφό τους, τον λοχία Ανδρέα Χαραλάμπους, που ξεψύχησε μια βδομάδα αργότερα και τάφηκε στον ομαδικό τάφο της Λακατάμιας. [...]

»Λεβέντες, τους θυμούνται οι επιζώντες συνάδελφοί τους. Οι φίλοι τους, οι οικογένειές τους. Έτσι ήταν ο Αντώνης Παντοπώλης από την Άσσια. Ο Νέαρχος Ανηλιάδης από τη Λευκωσία. Ο Σάββα Παναγιώτης «Τσόκκος» από την Πάχνα. Ο Νίκος Κυνηγόπουλος από τη Λεμεσό, ο Καψάλης από τους Καπέδες, ο Ματθαίου από το Σπαθαρικό. Ο Οδυσσέας ο Κουτσόφτας από το Παραλίμνι, ο Ιωσήφ ο Συμκάσης της μαρωνιτικής κοινότητας και όλοι οι πεσόντες Λοκατζήδες. Ο ανθός της κυπριακής νεότητας του ματωμένου ’74, που χάθηκε άδικα και πρόωρα στην καταραμένη εμφύλια συμφορά του πραξικοπήματος.

»Σήμερα κηδεύουμε με τις οφειλόμενες τιμές, εδώ στην προσφυγιά μακριά από το πατρογονικό μας Δίκωμο, τα ιερά οστά του Λοχία Καταδρομέα Ανδρέα Χαραλάμπους. Αύριο, στις Βρυσούλες, στην προσφυγιά, μακριά από την Καλοψίδα, κηδεύουμε τα ιερά οστά του Καταδρομέα Αντώνη Ριαλά. Τραυματίστηκε δίπλα στον Ανδρέα Χαραλάμπους, μέσα στο ίδιο όχημα, στο Προεδρικό. Τα τραύματά του δεν ήταν θανάσιμα. Έτυχε να τον σκεπάσει, ως ασπίδα, το άψυχο κορμί του Ανθυπολοχαγού Παντοπώλη. Ο Ριαλάς νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο Λευκωσίας. Μόλις εισέβαλε ο Αττίλας, πέντε μέρες αργότερα, ο Ριαλάς «το ’σκασε» από το Νοσοκομείο, έσπευσε στον Άγιο Χρυσόστομο, στη Μοίρα του, πολέμησε και ξανατραυματίστηκε στο θυσιαστήριο της Άσπρης Μούττης. Μεταφέρθηκε για ανάρρωση στο στρατόπεδο Τύμπου κι όταν στις 14 Αυγούστου ξέσπασε ο δεύτερος Αττίλας, επειδή δεν προλάβαινε τη μονάδα του, έσπευσε ξανά εθελοντής πολεμιστής στην πρώτη γραμμή του πυρός, στο 211 Τάγμα Πεζικού, στο Καϊμακλί. Τη στιγμή που κουβαλούσε τραυματισθέντα συμπολεμιστή του, τον βρήκε, 15η Αυγούστου, το θανατηφόρο τελικά εχθρικό βόλι [...]

»Κηδεύουμε σήμερα και τιμούμε τον Λοχία Καταδρομών Ανδρέα Χαραλάμπους. Έπεσε σε διατεταγμένη υπηρεσία και ένεκεν ταύτης. Μπροστά στη λειψανοθήκη με τα ιερά οστά του και μπροστά στη σημερινή και την αυριανή νεότητα της πατρίδας μας, οφείλουμε να ανανεώσουμε την υπόσχεση ότι: Μονοιασμένοι και αταλάντευτοι, δεν θα επιτρέψουμε ποτέ πια να υπάρξει διχόνοια και αδελφοκτόνος σπαραγμός στην πατρίδα μας. Δεν θα επιτρέψουμε ποτέ να υπάρξει ξανά έδαφος για προδοσίες και πραξικοπήματα. Μονοιασμένοι και αταλάντευτοι θα προστατεύουμε και θα διευρύνουμε τη δημοκρατία μας, τους θεσμούς της, το δόρυ και την ασπίδα της. Μονοιασμένοι και αταλάντευτοι θα συνεχίσουμε τον αγώνα για τη λευτεριά της σκλαβωμένης γης μας»...