Τελευταία ζαριά Γκουτέρες σε ναρκοθετημένο έδαφος

Με την κλεψύδρα της θητείας του να αδειάζει, ο Αντόνιο Γκουτέρες διασχίζει τον Ατλαντικό σε μια ύστατη απόπειρα να δημιουργήσει κινητικότητα στο Κυπριακό και να προετοιμάσει το έδαφος για μια νέα διευρυμένη συνάντηση. Πέντε μήνες πριν αποχωρήσει από την ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, ο Γενικός Γραμματέας φθάνει στο νησί συνοδευόμενος από ολόκληρη την ομάδα του ΟΗΕ που χειρίζεται το Κυπριακό, για χωριστές επαφές με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον κατοχικό ηγέτη και με την προοπτική κοινής συνάντησης.

Το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσον στις αποσκευές του κρύβεται κάποια πρόταση ή αν η επίσκεψη θα περιοριστεί σε ακόμη μία προσπάθεια διερεύνησης προθέσεων. Άγνωστο παραμένει, παράλληλα, ποια προϋπόθεση θέτει ο Γενικός Γραμματέας για τη σύγκληση μιας νέας διευρυμένης συνάντησης. Αν θα απαιτήσει, δηλαδή, συμφωνία στη βάση λύσης ή απλώς τη σύμφωνη γνώμη των δύο πλευρών για επιστροφή στο τραπέζι. Ένα ερώτημα, στο οποίο το Προεδρικό δεν δίνει προς το παρόν απαντήσεις.

Την ίδια ώρα που η Λευκωσία διαψεύδει σενάρια περί προσχεδίου λύσης και επιχειρεί, μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον ΟΗΕ, να διαμορφώσει συνθήκες επανέναρξης των συνομιλιών, η Άγκυρα επιμένει στη λύση δύο κρατών, στην κυριαρχική ισότητα και στη μονιμοποίηση των τετελεσμένων της εισβολής.

Ύστατη προσπάθεια Γκουτέρες

Διασχίζει τον Ατλαντικό σε μια ύστατη προσπάθεια να δημιουργήσει κινητικότητα στο Κυπριακό, 5 μήνες πριν από τη λήξη της θητείας του ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες. Ετοιμάζει αποσκευές για την Κύπρο, όπου θα βρίσκεται από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου, προσβλέποντας στη δημιουργία των απαιτούμενων συνθηκών, για τη σύγκληση μιας νέας διευρυμένης συνάντησης για το Κυπριακό. Μια συνάντηση η οποία αναμενόταν να διεξαχθεί περί τα τέλη του μηνός, όμως, όπως φαίνεται, οι επαφές της απεσταλμένης του Αντόνιο Γκουτέρες σε Άγκυρα και Βρυξέλλες δεν κατάφεραν να στρώσουν το έδαφος. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του Εκπροσώπου του, Στεφάν Ντουζαρίκ, ο ΓΓ του ΟΗΕ θα μεταβεί στην Κύπρο «στο πλαίσιο της αποστολής των καλών υπηρεσιών του και της ισχυρής, έμπρακτης δέσμευσής του στο Κυπριακό». Κατά την παραμονή του στο νησί, όπως ανέφερε ο κ. Ντουζαρίκ, ο Αντόνιο Γκουτέρες θα έχει συναντήσεις τόσο με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας όσο και με τον κατοχικό ηγέτη, με τις επαφές του να επικεντρώνονται «στις προσπάθειες για την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας και τη στήριξη της σταθερότητας στο νησί». Μετά τις χωριστές συναντήσεις αναμένεται να πραγματοποιηθεί κοινή συνάντηση με την παρουσία Χριστοδουλίδη - Ερχιουρμάν, στο Αεροδρόμιο Λευκωσίας, εντός της «νεκρής ζώνης».

Τον Αντόνιο Γκουτέρες θα συνοδεύει η απεσταλμένη του για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ενώ, όπως μεταδίδει ο τουρκοκυπριακος Τύπος, μαζί του θα βρίσκεται επίσης ολόκληρη η ομάδα των Ηνωμένων Εθνών που ασχολείται με το Κυπριακό, περιλαμβανομένων των Ρόζμαρι Ντι Κάρλο, Αναπληρώτριας Γενικής Γραμματέως των Ηνωμένων Εθνών για Πολιτικές και Ειρηνευτικές Υποθέσεις και Ζαν-Πιερ Λακρουά, Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις.

Κρύβει πρόταση η βαλίτσα του Γκουτέρες;

H Λευκωσία περιορίζεται στο να αναφέρει ότι ο Γενικός Γραμματέας κατά τις επαφές του θα προχωρήσει σε μιαν αποτίμηση των επαφών, τόσο του ιδίου όσο και της απεσταλμένης του για το Κυπριακό.

Άγνωστο παραμένει ποιο ακριβώς αποτέλεσμα επιδιώκει ο Αντόνιο Γκουτέρες από την κάθοδό του και, κυρίως, ποια προϋπόθεση θέτει για ν’ ανάψει το πράσινο φως σε μια νέα διευρυμένη συνάντηση. Θα επιδιώξει να εξασφαλίσει τη δέσμευση των δύο πλευρών ως προς τη συμφωνημένη βάση λύσης του Κυπριακού; Θα ζητήσει από τις δύο πλευρές να επαναβεβαιώσουν τις μέχρι σήμερα συγκλίσεις και το συμφωνημένο ομοσπονδιακό πλαίσιο; Ή θα θεωρήσει αρκετή τη σύμφωνη γνώμη τους για συμμετοχή σε μια νέα συνάντηση, ακόμη και χωρίς κοινή αφετηρία; Αυτά είναι ερωτήματα τα οποία θέσαμε ενώπιον αρμόδιων πηγών του Προεδρικού, οι οποίες δεν ήταν σε θέση να σχολιάσουν τις προθέσεις του Γενικού Γραμματέα.

Πάντως, η Λευκωσία έχει διαψεύσει σε όλους τους τόνους την ύπαρξη ενός προσχεδίου λύσης, το οποίο προσεγγίζει τουρκικές θέσεις και παραχωρεί αυτονομία στο ψευδοκράτος με εδαφικά ανταλλάγματα. Το προσχέδιο που έχει κυκλοφορήσει στη βρετανική «The Independent», και όχι μόνο, κάνει λόγο για γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των δύο πλευρών μέσω μιας «εποικοδομητικής ασάφειας». Στο δημοσίευμα αναφέρεται, μάλιστα, ότι η Μαρία Ολγκίν φέρεται να ελπίζει σε μια δομή, την οποία οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούν να χαρακτηρίζουν ομοσπονδία και οι Τουρκοκύπριοι συνομοσπονδία. Σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα, οι αρμοδιότητες της κεντρικής δομής θα είναι περιορισμένες και το μεγαλύτερο μέρος τής καθημερινής διακυβέρνησης θα ασκείται από τα δύο κράτη.

Κληθείς να σχολιάσει το δημοσίευμα της εφημερίδας, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε ότι «δεν υπάρχουν όλα αυτά που αναφέρει». Από πλευράς του ο Ελληνοκύπριος διαπραγματευτής, Μενέλαος Μενελάου, τόνισε ότι «δεν τίθεται θέμα να παρασυρθούμε σε μια κατεύθυνση εξεύρεσης ίσης απόστασης μεταξύ της ομοσπονδίας και των δύο κρατών, δεν υπάρχει κανένα απολύτως περιθώριο να παρεκκλίνουμε από αυτό το ομοσπονδιακό πλαίσιο».

­«Ουσιαστική επίσκεψη»

Ουσιαστική και σημαντική χαρακτηρίζει την επίσκεψη Γκουτέρες η Λευκωσία, ξεκαθαρίζοντας, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει υπεραισιοδοξία, λόγω της τουρκικής αδιαλλαξίας. Σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο, Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη, η κάθοδος Γκουτέρες «στέλνει το μήνυμα ότι η διεθνής κοινότητα και ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας δεν αποδέχονται ως φυσιολογική την κατάσταση πραγμάτων». Εκείνο που απομένει, όπως τόνισε, είναι «η κατοχική Τουρκία να κάμψει την αδιαλλαξία της, να εγκαταλείψει αξιώσεις οι οποίες περιφρονούν το Διεθνές Δίκαιο και να επανέλθει στις ράγες του Διεθνούς Δικαίου των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, σε μιαν άτυπη πολυμερή, η οποία θα έχει ως στόχο ν’ αποτελέσει το εφαλτήριο για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο που είχαν διακοπεί».

Της επίσκεψης θα προηγηθεί η σύγκληση του Εθνικού Συμβουλίου, όπου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, θα ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς, ενόψει των διαφαινόμενων εξελίξεων.

Ο παράγοντας Ευρώπη

Της ανακοίνωσης της επίσκεψης Γκουτέρες στην Κύπρο προηγήθηκε η τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, με την πληροφόρηση για το περιεχόμενό της στα τουρκικά μέσα να περιορίζεται στην αναφορά ότι αντηλλάγησαν απόψεις για ζητήματα που αφορούν την ευρύτερη περιοχή. Μεσολάβησε, επίσης, η συνομιλία της Προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον Αντόνιο Γκουτέρες για το Κυπριακό, ο διορισμός του Ραφέλε Φίτο ως Ευρωπαίου απεσταλμένου και η συνάντηση των Ευρωπαίων αξιωματούχων με τον Τούρκο Πρόεδρο και τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Εκεί, Φον Ντερ Λάιεν και Κόστα έστειλαν το μήνυμα ότι προϋπόθεση για την πρόοδο στα Ευρωτουρκικά είναι να γίνουν βήματα στο Κυπριακό, πλην όμως η Άγκυρα φαίνεται να κράτησε άλλη στάση, ζητώντας πρώτα να λάβει δώρα.

Στρώνουν το τραπέζι πάνω στην τουρκική αδιαλλαξία

Την ώρα όμως που Λευκωσία, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένα Έθνη επιχειρούν να στρώσουν τον δρόμο για μια νέα διαδικασία στο Κυπριακό, η Άγκυρα φροντίζει να βάλει νάρκες σε κάθε στροφή του.

Προ μερικών ημερών, ο Τούρκος Αντιπρόεδρος, από το ψευδοκράτος όπου μετέβη για την υπογραφή μνημονίου κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου που θα ενώνει τα κατεχόμενα με την Τουρκία, διακήρυττε ότι η θέση της Άγκυρας περί λύσης δύο κρατών στην Κύπρο παραμένει αταλάντευτη, ζητώντας μάλιστα αναγνώριση κυριαρχικής ισότητας και ίσου διεθνούς καθεστώτος για τους Τουρκοκυπρίους.

Από πλευράς του, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας, σχολιάζοντας το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο καταδικάζει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, δήλωσε ότι «η παρουσία του τουρκικού στρατού στο νησί αποτελεί εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα εγγύηση ειρήνης, ασφάλειας και σταθερότητας», διαμηνύοντας ότι η Τουρκία «θα συνεχίσει να διασφαλίζει τα δικαιώματα, τα συμφέροντα και την ασφάλεια της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου και του τουρκοκυπριακού λαού» και ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις είναι «πιο αποφασισμένες από ποτέ να απαντήσουν σε κάθε εχθρική στάση που στρέφεται κατά της ασφάλειας των Τουρκοκυπρίων».