Η ακρίβεια γονατίζει μια τετραμελή οικογένεια

Η ανοδική πορεία του πληθωρισμού στην Κύπρο επανέρχεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς τα τελευταία στοιχεία της Eurostat καταδεικνύουν ότι η χώρα βρίσκεται πλέον μεταξύ των κρατών της Eυρωζώνης με τις υψηλότερες αυξήσεις τιμών. Ενώ στις αρχές του 2026 η Κύπρος συγκαταλεγόταν στις χώρες με τους χαμηλότερους ρυθμούς πληθωρισμού, με ετήσιες αυξήσεις της τάξης του 1,2% τον Ιανουάριο και 0,9% τον Φεβρουάριο, η εικόνα μεταβλήθηκε αισθητά τους τελευταίους μήνες, με τον πληθωρισμό να ανέρχεται στο 3,5% τον Μάιο και να φθάνει στο 4% τον Ιούνιο. Την ίδια ώρα, ο μέσος πληθωρισμός στην Eυρωζώνη περιορίστηκε στο 2,8% από 3,2% τον προηγούμενο μήνα, γεγονός που αναδεικνύει τη διαφοροποίηση της κυπριακής οικονομίας από τη γενικότερη ευρωπαϊκή τάση.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eυρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, η Κύπρος κατατάσσεται ανάμεσα στις χώρες με τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών, πίσω από τη Λιθουανία (5,5%), τη Βουλγαρία (5,3%) και την Κροατία (4,2%), ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με 3,9%. Στον αντίποδα, η Μάλτα κατέγραψε τον χαμηλότερο πληθωρισμό στην Ευρωζώνη, στο 1,9%, ενώ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κινήθηκαν επίσης η Γαλλία και η Εσθονία (2%), η Γερμανία (2,4%) και η Φινλανδία (2,7%).

Η ενέργεια ως βασικός παράγοντας της ακρίβειας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παρά τη σταδιακή αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και την ομαλοποίηση που παρατηρείται στο εμπόριο ενεργειακών προϊόντων, οι πληθωριστικές πιέσεις στην Κύπρο εξακολουθούν να είναι έντονες. Η ενέργεια αναδείχθηκε στον βασικό παράγοντα ενίσχυσης του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 8,7% τον Ιούνιο, αν και σε χαμηλότερο ρυθμό σε σχέση με τον Μάιο, όταν η αντίστοιχη αύξηση είχε ανέλθει στο 10,8%. Παράλληλα, οι υπηρεσίες επιβάρυναν τον πληθωρισμό κατά 3,2% και τα τρόφιμα κατά 1,6%.

Γιατί η ακρίβεια γίνεται αισθητή πιο έντονα

Πέρα από τους επίσημους δείκτες, ωστόσο, η αίσθηση της ακρίβειας που βιώνουν τα νοικοκυριά στην καθημερινότητά τους συχνά είναι εντονότερη από εκείνη που αποτυπώνουν οι στατιστικές. Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος Γιάννης Τελώνης, οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται κυρίως τις μεταβολές στις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών που χρησιμοποιούν σε καθημερινή βάση, όπως τα καύσιμα, το ηλεκτρικό ρεύμα και τα τρόφιμα. Αυτό εξηγεί γιατί, παρά τα χαμηλά επίπεδα πληθωρισμού που καταγράφονταν στις αρχές του έτους, το κόστος ζωής εξακολουθούσε ν’ αποτελεί βασική ανησυχία για τους πολίτες, αλλά και γιατί το σημερινό ποσοστό του 4% γίνεται αισθητό από αρκετά νοικοκυριά ως σημαντικά υψηλότερο, ιδιαίτερα στα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά στρώματα.

Προχωρώντας στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο ο πληθωρισμός γίνεται αντιληπτός από τους πολίτες, ο κ. Τελώνης, μιλώντας στη «Σημερινή», εξήγησε ότι τα νοικοκυριά συνδέουν την έννοια του πληθωρισμού με τις μεταβολές στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών που προμηθεύονται σε καθημερινή βάση, όπως είναι τα καύσιμα, τα τρόφιμα, το πετρέλαιο θέρμανσης και το ηλεκτρικό ρεύμα. Όπως ανέφερε, αυτή η καθημερινή εμπειρία διαμορφώνει την αίσθηση της «ακρίβειας», δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο ο μέσος καταναλωτής αντιλαμβάνεται τις πληθωριστικές πιέσεις.

Ο ίδιος σημείωσε ότι ο επίσημος δείκτης πληθωρισμού υπολογίζεται στη βάση ενός καλαθιού αγαθών και υπηρεσιών και, ως εκ τούτου, δεν ταυτίζεται πάντοτε με την αίσθηση ακρίβειας που βιώνουν οι πολίτες. Σύμφωνα με τον κ. Τελώνη, αυτό εξηγεί γιατί, παρά το γεγονός ότι η Κύπρος βρισκόταν τον περασμένο Ιανουάριο μεταξύ των χωρών με τους χαμηλότερους ρυθμούς πληθωρισμού, οι έρευνες εξακολουθούσαν να καταγράφουν έντονη ανησυχία των Κυπρίων για το κόστος ζωής.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το ποσοστό πληθωρισμού 4% που ανακοινώθηκε για τον Ιούνιο γίνεται αισθητό από τους καταναλωτές ως σημαντικά υψηλότερο, κυρίως λόγω της ενέργειας, η οποία κατέγραψε αύξηση 8,7%, δηλαδή με ρυθμό υπερδιπλάσιο του γενικού δείκτη. Όπως επισήμανε, επειδή η ενέργεια αποτελεί αγαθό καθημερινής κατανάλωσης, η αίσθηση της ακρίβειας είναι για τον μέσο πολίτη αρκετά μεγαλύτερη από το επίσημο ποσοστό. Πρόσθεσε, τέλος, ότι οι επιπτώσεις είναι ακόμη πιο έντονες για τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα, καθώς περισσότερο από τα δύο τρίτα του εισοδήματός τους απορροφάται από καθημερινές δαπάνες διαβίωσης.

Πόσο κοστίζει ο πληθωρισμός σε μια οικογένεια

Αναλύοντας την επίπτωση του πληθωρισμού στα κυπριακά νοικοκυριά, ο κ. Τελώνης επισήμανε ότι το πραγματικό κόστος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εισοδηματική κατάσταση κάθε οικογένειας. Όπως ανέφερε, στην περίπτωση μιας τετραμελούς οικογένειας με χαμηλό εισόδημα, η οποία δαπανά περίπου το 70% του εισοδήματός της για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών, η πραγματική επίπτωση ενός πληθωρισμού της τάξης του 4% μπορεί να φθάσει περίπου στο 7% του εισοδήματος. Σε πρακτικούς όρους, για μια οικογένεια με μηνιαίο εισόδημα €2.000, η επιβάρυνση υπολογίζεται μεταξύ €140 και €150 τον μήνα.

Αντίθετα, σημείωσε ότι σε μια ευκατάστατη οικογένεια με μηνιαίο εισόδημα €6.000, η οποία δαπανά για τις καθημερινές της ανάγκες περίπου το 30%-40% του εισοδήματός της, η επιβάρυνση μπορεί να ανέλθει στα €200 μηνιαίως. Ωστόσο, ως ποσοστό επί του συνολικού εισοδήματος, η επίπτωση περιορίζεται περίπου στο 3%, δηλαδή σχεδόν στο μισό σε σύγκριση με ένα νοικοκυριό χαμηλού εισοδήματος.

Σύμφωνα με τον κ. Τελώνη, η διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα ωφελεί κυρίως τα νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, γεγονός που, όπως υπέδειξε, εξηγεί και τη σημασία που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη συγκράτηση των πληθωριστικών πιέσεων.

Τι αναμένεται τους επόμενους μήνες

Σε ό,τι αφορά την πορεία των τιμών το επόμενο διάστημα, ο κ. Τελώνης εκτίμησε ότι θα πρέπει να αναμένεται περαιτέρω αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων. Όπως εξήγησε, η πρόσφατη έξαρση του πληθωρισμού προκλήθηκε κυρίως από την ενεργειακή κρίση που δημιούργησε ο πόλεμος στον Κόλπο, ενώ η αποκλιμάκωση των τιμών που παρατηρείται τις τελευταίες ημέρες αναμένεται να συνεχιστεί.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τόσο η Κυβέρνηση όσο και οι καταναλωτές θα πρέπει να παραμείνουν σε εγρήγορση όσον αφορά την εμφάνιση δευτερογενών πιέσεων, ιδιαίτερα σε κατηγορίες όπως τα τρόφιμα και οι υπηρεσίες. Όπως σημείωσε, παρότι σε ορισμένα αγαθά ενδέχεται να δικαιολογούνται περαιτέρω αυξήσεις τιμών, μια παρατεταμένη ανοδική τάση ενδέχεται να παραπέμπει στο φαινόμενο του «πληθωρισμού του κέρδους», δηλαδή στην επιβολή αυξήσεων με πρόσχημα την ενεργειακή κρίση και τελικό αποτέλεσμα τη διεύρυνση του περιθωρίου κέρδους.