Έρευνα του BBC: Τουλάχιστον 30 παιδιά ενδέχεται να γεννήθηκαν με γενετικό υλικό διαφορετικών δοτών σε κλινικές στα κατεχόμενα

Τουλάχιστον 30 παιδιά, τα περισσότερα από τα οποία είναι βρετανικής καταγωγής, εκτιμάται ότι ενδέχεται να έχουν γεννηθεί έπειτα από θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα, κατά τις οποίες χρησιμοποιήθηκε γενετικό υλικό από διαφορετικούς δότες σπέρματος ή ωαρίων από εκείνους που είχαν επιλέξει οι γονείς τους.

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι γονείς υποψιάζονται ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες τους οποίους είχαν επιλέξει.

Ο αριθμός αυτός αποτελεί ένα από τα νέα ευρήματα έρευνας του BBC, το οποίο είχε αποκαλύψει νωρίτερα φέτος τις πρώτες επτά σχετικές περιπτώσεις.

Όλοι οι γονείς αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει προσεκτικά ανώνυμους δότες, στηριζόμενοι σε πληροφορίες που αφορούσαν, μεταξύ άλλων, το ιατρικό ιστορικό, την εξωτερική εμφάνιση, την προσωπικότητα, τη μόρφωση και τα ενδιαφέροντά τους.

Ωστόσο, εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες κατά πόσον στις θεραπείες γονιμότητας χρησιμοποιήθηκαν πράγματι το σπέρμα και τα ωάρια των δοτών που είχαν ζητήσει.

Τα μισά από τα 30 παιδιά γεννήθηκαν έπειτα από θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν σε μία συγκεκριμένη κλινική, το Dogus IVF Centre.

«Είναι απολύτως σκανδαλώδες», δήλωσε μία από τις μητέρες, η Ρέιτσελ, η οποία πληροφορήθηκε πρόσφατα ότι στην περίπτωσή της χρησιμοποιήθηκε διαφορετικός δότης σπέρματος από εκείνον που είχε επιλέξει.

Τρία πρόσωπα, η Δρ Φιρντέβς Ουγούζ Τιπ (Firdevs Uguz Tip), ο Δρ Σεβκέτ Αλπτούρκ (Sevket Alpturk) και η συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον (Julie Hodson), συμμετείχαν στη φροντίδα πολλών από τους ασθενείς της κλινικής Dogus.

Γονείς υποψιάζονται ότι ενδέχεται να παραπλανήθηκαν από τα συγκεκριμένα μέλη του προσωπικού. Η Φιρντέβς αρνείται οποιαδήποτε παράνομη ή επιλήψιμη ενέργεια, ενώ ο Αλπτούρκ και η Χόντσον δεν απάντησαν στα ερωτήματα του BBC.

Η έρευνα αποκάλυψε, επίσης, ότι η Cryos International, η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, έχει εντάξει την κλινική Dogus σε «μαύρη λίστα» ήδη από το 2016.

Το BBC καλεί όσα άτομα έχουν επηρεαστεί από τα ζητήματα που αναδεικνύονται στην έρευνα να επικοινωνήσουν στη διεύθυνση fertilityinvestigation@bbc.co.uk.

Περιορισμένη εποπτεία στα κατεχόμενα

Στα κατεχόμενα, όπου δεν εφαρμόζεται η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το παράνομο καθεστώς αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία, οι κλινικές γονιμότητας λειτουργούν υπό περιορισμένη εποπτεία. Προσελκύουν ασθενείς προβάλλοντας χαμηλές τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη ποικιλία δοτών σπέρματος και ωαρίων.

Η περιοχή αποτελεί έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς για Βρετανούς που αναζητούν θεραπείες γονιμότητας στο εξωτερικό.

Τον Μάρτιο, το BBC αποκάλυψε την υπόθεση, παρουσιάζοντας μια μικρή ομάδα γονέων που φαίνεται ότι είχαν παραπλανηθεί σχετικά με την ταυτότητα των δοτών.

Απαντώντας τότε στις καταγγελίες, το λεγόμενο «υπουργείο Υγείας» στα κατεχόμενα ανακοίνωσε ότι είχε αρχίσει επίσημη έρευνα. Ωστόσο, δεν απάντησε στα επανειλημμένα αιτήματα του BBC για περισσότερες πληροφορίες.

Έκτοτε, περισσότεροι γονείς επικοινώνησαν με το βρετανικό δίκτυο, καταθέτοντας μαρτυρίες με ανησυχητικές ομοιότητες.

Οι περισσότεροι ανέφεραν ότι οι κλινικές τις οποίες είχαν επιλέξει τούς είχαν υποσχεθεί ελεγμένους και υγιείς δότες από τη Δυτική Ευρώπη. Οι υποψίες τους άρχισαν να δημιουργούνται μετά τη γέννηση των παιδιών τους.

Έντεκα από τα 30 παιδιά έχουν πλέον υποβληθεί σε εμπορικά διαθέσιμες εξετάσεις DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι έχουν κληρονομήσει γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή από γειτονικές χώρες.

Το εύρημα αυτό ενισχύει τις υποψίες ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που είχαν ζητήσει οι γονείς τους.

Τα περισσότερα παιδιά που υποβλήθηκαν σε εξετάσεις DNA είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης μεταξύ του 2012 και του 2024 στην κλινική Dogus.

Οι οικογένειες έχουν μείνει με αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με την ταυτότητα των πραγματικών δοτών και το ιατρικό ιστορικό τους.

«Οι αναφορές αυτές προκαλούν βαθιά ανησυχία», δήλωσε η Λόρα Μπρίτζενς, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK.

«Αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για ένα άτομο που γεννήθηκε με τη βοήθεια δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του», πρόσθεσε.

Η υπόθεση της Ρέιτσελ και ο διαφορετικός δότης σπέρματος

Η Ρέιτσελ αναφέρει ότι επί χρόνια αναρωτιόταν κατά πόσον στην περίπτωσή της είχε χρησιμοποιηθεί διαφορετικός δότης σπέρματος κατά τη διάρκεια της θεραπείας της στο Dogus IVF Centre.

Αφού διάβασε την πρώτη έρευνα του BBC, αποφάσισε μαζί με τον 13χρονο γιο της, Τζόνα, ο οποίος γεννήθηκε με τη βοήθεια δότη, να υποβληθούν σε εξετάσεις DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν, όπως φαίνεται, τους φόβους της.

«Πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», ανέφερε. Όταν, όμως, πληροφορήθηκε ότι είχαν παρουσιαστεί και άλλες οικογένειες με παρόμοιες εμπειρίες, δήλωσε ότι «φαίνεται πως πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και περισσότερο δόλιο».

Η Ρέιτσελ επέλεξε την κλινική Dogus το 2012, εξαιτίας της «εξυπηρετικής και φιλικής» συντονίστριας ασθενών Τζούλι Χόντσον. Ρόλος της Χόντσον ήταν να λειτουργεί ως σύνδεσμος ανάμεσα στη Ρέιτσελ και στη Δρ Φιρντέβς, η οποία θα πραγματοποιούσε τη θεραπεία.

Η Ρέιτσελ, η οποία ήταν τότε 39 ετών, χρειαζόταν δότη σπέρματος, προκειμένου τα ωάριά της να γονιμοποιηθούν σε εργαστήριο. Στη συνέχεια θα δημιουργείτο ένα έμβρυο, το οποίο θα εμφυτευόταν στη μήτρα της.

Το πακέτο εξωσωματικής γονιμοποίησης κόστισε περίπου 4.000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχούσε τότε σε περίπου 3.200 στερλίνες και ήταν σημαντικά χαμηλότερο από το κόστος αντίστοιχης θεραπείας στη Βρετανία. Στο πακέτο περιλαμβανόταν σπέρμα δότη από τη Cryos International, με έδρα τη Δανία.

Μέσω της ιστοσελίδας της Cryos, η Ρέιτσελ επέλεξε έναν ανώνυμο Δανό δότη, ο οποίος παρουσιαζόταν με το ψευδώνυμο «Ditto». Στο προφίλ του ανέφερε ότι θα ήταν πρόθυμος να αποκαλύψει την ταυτότητά του σε οποιοδήποτε παιδί είχε γεννηθεί από το γενετικό υλικό του, όταν αυτό θα συμπλήρωνε το 18ο έτος της ηλικίας του.

«Ήθελα το παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει με τον δότη», ανέφερε η Ρέιτσελ. «Για ένα παιδί που προσπαθεί να καταλάβει ποιο είναι και ποια είναι η θέση του στον κόσμο, αυτό θα μπορούσε να είναι πραγματικά σημαντικό».

Αρκετοί συντονιστές ασθενών της κλινικής, ανάμεσά τους και η Χόντσον, είχαν πει στη Ρέιτσελ ότι η Φιρντέβς θα διευθετούσε την παραγγελία του σπέρματος. Η Χόντσον είχε επιβεβαιώσει και μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος ότι η σχετική παραγγελία θα πραγματοποιείτο.

Η Ρέιτσελ ταξίδεψε στα κατεχόμενα για τη θεραπεία γονιμότητας και λίγο αργότερα έμεινε έγκυος.

Όπως αναφέρει, οι πρώτες υποψίες ότι ο «Ditto» δεν ήταν ο πραγματικός δότης δημιουργήθηκαν όταν συντονιστές ασθενών, περιλαμβανομένης της Χόντσον, αρνούνταν επανειλημμένα να της αποστείλουν ιατρική έκθεση που να επιβεβαιώνει ότι είχε χρησιμοποιηθεί το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη.

Μετά τη γέννηση του Τζόνα, η εξωτερική του εμφάνιση προκάλεσε επιπρόσθετα ερωτήματα, καθώς διέφερε σημαντικά τόσο από την εμφάνιση της μητέρας του όσο και από τα χαρακτηριστικά που περιγράφονταν στο προφίλ του δότη.

Έπειτα από 13 χρόνια αβεβαιότητας, οι εξετάσεις DNA της Ρέιτσελ και του Τζόνα δείχνουν ότι εκείνη είναι η βιολογική μητέρα του, αλλά ότι ο «Ditto» δεν ήταν ο δότης σπέρματος.

Αφού εξέτασε τα αποτελέσματα του DNA, το BBC επικοινώνησε με τη Cryos. Η τράπεζα σπέρματος ανέφερε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να δείχνει ότι απέστειλε ποτέ σπέρμα στην κλινική Dogus.

Η συγκεκριμένη αποκάλυψη προκαλεί επιπλέον ερωτήματα, καθώς η Dogus διαφήμιζε για πολλά χρόνια τη συνεργασία της με τη συγκεκριμένη τράπεζα σπέρματος ως ένα από τα βασικά πλεονεκτήματά της.

Το στοιχείο αυτό ενισχύει περαιτέρω την πεποίθηση αρκετών οικογενειών ότι εξαπατήθηκαν σχετικά με τους πραγματικούς δότες σπέρματος που χρησιμοποιήθηκαν στις θεραπείες τους. Εκφράζονται, μάλιστα, φόβοι ότι ενδέχεται να υπάρχουν πολύ περισσότερες παρόμοιες περιπτώσεις.

Η Ρέιτσελ τονίζει ότι όσα αποκαλύφθηκαν δεν αλλάζουν σε τίποτα την αγάπη που αισθάνεται για τον Τζόνα. Αυτό που την αναστατώνει περισσότερο είναι ότι ο γιος της ενδέχεται να έχει χάσει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει στο μέλλον με τον πραγματικό δότη.

Παράλληλα, δεν γνωρίζει εάν το γενετικό υλικό του ίδιου δότη χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης.

«Δεν θα με εξέπληττε εάν υπάρχουν κάπου γενετικά αδέλφια του», ανέφερε.

Αμέλεια ή εξαπάτηση;

Όταν το BBC παρουσίασε τα ευρήματα της τελευταίας έρευνάς του σε ειδικούς σε θέματα γονιμότητας, εκείνοι δήλωσαν συγκλονισμένοι από το ενδεχόμενο να έχουν επηρεαστεί 30 παιδιά.

Η κατά λάθος χρήση γενετικού υλικού από διαφορετικό δότη κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας εξωσωματικής γονιμοποίησης θεωρείται εξαιρετικά σπάνια, ανέφεραν.

Για να επαναληφθεί ένα τέτοιο περιστατικό σε αυτήν την κλίμακα και σε πολλές διαφορετικές περιπτώσεις, εκτιμούν ότι ενδέχεται να υπήρξε «αμέλεια» ή «εξαπάτηση».

Σύμφωνα με τη Βρετανική Εταιρεία Γονιμότητας, τα στοιχεία υποδεικνύουν ένα «συστημικό πρόβλημα, το οποίο υπερβαίνει έναν μεμονωμένο ασυνείδητο γιατρό ή μία προβληματική κλινική».

Στις 15 περιπτώσεις που συνδέονται με την κλινική Dogus, τα ονόματα τριών μελών του προσωπικού εμφανίζονται επανειλημμένα.

Ο Δρ Σεβκέτ Αλπτούρκ είναι ο ιδιοκτήτης και ο «υπεύθυνος διευθυντής» της κλινικής. Σύμφωνα με τις κατοχικές «αρχές», στα καθήκοντά του περιλαμβάνεται η έγκριση όλων των διαδικασιών και δραστηριοτήτων της μονάδας.

Ο Αλπτούρκ είχε αναλάβει τη θεραπεία των γονέων έξι παιδιών που συνδέονται με την κλινική Dogus και οι οποίοι ανέφεραν στο BBC ότι υποψιάζονται πως χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες σπέρματος ή ωαρίων από αυτούς που είχαν επιλέξει.

Το BBC έθεσε τις συγκεκριμένες καταγγελίες ενώπιον του Αλπτούρκ, χωρίς να λάβει απάντηση.

Η Φιρντέβς ήταν η γιατρός που είχε αναλάβει τις υπόλοιπες εννέα περιπτώσεις παιδιών που συνδέονται με την κλινική Dogus. Η ίδια, ωστόσο, υποστηρίζει ότι ο Αλπτούρκ ήταν υπεύθυνος για την έγκριση των διαδικασιών της κλινικής και αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς.

Η Φιρντέβς ήταν, επίσης, η γιατρός σε άλλες εννέα παρόμοιες περιπτώσεις, οι οποίες καταγράφηκαν σε δύο διαφορετικές κλινικές μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015.

Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις αφορούν την κλινική Miracle IVF, στην οποία εργάζεται από το 2019. Η ίδια επιμένει ότι η κλινική συμμορφωνόταν πάντοτε με τη νομοθεσία.

Υποστηρίζει, επίσης, ότι οι ασθενείς της υπογράφουν έντυπα συγκατάθεσης στα οποία εξηγείται ο τρόπος επιλογής των δοτών. Πολλοί από τους γονείς που μίλησαν στο BBC αναφέρουν, ωστόσο, ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς.

Το τρίτο πρόσωπο που συνδέεται με πολλές από τις περιπτώσεις της Dogus είναι η Τζούλι Χόντσον, η οποία αποτελούσε το βασικό σημείο επικοινωνίας για τους περισσότερους Βρετανούς ασθενείς.

Σε ηλεκτρονικά μηνύματα προς ασθενείς ανέφερε επανειλημμένα ότι η Φιρντέβς θα παρήγγελλε για λογαριασμό τους σπέρμα από την Cryos.

Η Φιρντέβς δήλωσε, ωστόσο, στο BBC ότι η εξασφάλιση σπέρματος από δότες δεν περιλαμβανόταν στα καθήκοντά της και ότι δεν γνώριζε πως οι ασθενείς ενημερώνονταν για το αντίθετο.

Το BBC ρώτησε τη Χόντσον κατά πόσον απέτυχε σκοπίμως να πραγματοποιήσει τις παραγγελίες από την Cryos ή δεν διαβίβασε τα αιτήματα των ασθενών στο προσωπικό της Dogus. Η ίδια δεν απάντησε σε καμία από τις προσπάθειες επικοινωνίας.

Η Χόντσον και η Φιρντέβς κατηγορούνται, επίσης, από ασθενείς ότι απέρριψαν ή αγνόησαν τις ανησυχίες τους, όταν εκείνοι επικοινώνησαν μαζί τους εκφράζοντας υποψίες ότι είχαν χρησιμοποιηθεί διαφορετικοί δότες.

Σε «μαύρη λίστα» η κλινική από το 2016

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Όλε Σόου, δήλωσε «συγκλονισμένος από τον αριθμό των οικογενειών που ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί».

Η τράπεζα σπέρματος αποκάλυψε ότι είχε εντάξει την κλινική Dogus σε «μαύρη λίστα» το 2016. Είχαν προηγηθεί υποψίες ότι η κλινική δεν είχε παραγγείλει σπέρμα από την Cryos για μία ασθενή, παρά το γεγονός ότι είχε δηλώσει πως θα το έπραττε.

Η Cryos έχει πλέον αναστείλει και τη συνεργασία της με τη Φιρντέβς και την κλινική Miracle IVF, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα των κατοχικών «αρχών».

Η Φιρντέβς υποστηρίζει ότι έχει απαλλαγεί από οποιαδήποτε κατηγορία παραβίασης της νομοθεσίας. Το BBC, ωστόσο, αναφέρει ότι δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιώσει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό μέσω του λεγόμενου «υπουργείου Υγείας» στα κατεχόμενα.

Ενδέχεται να μη γίνει ποτέ γνωστό ποιος ήταν τελικά υπεύθυνος για τη χρήση διαφορετικών δοτών στις συγκεκριμένες θεραπείες.

Για μεγάλο μέρος της ζωής του, ο Τζόνα πίστευε ότι ήταν κατά το ήμισυ Δανός. Οι εξετάσεις DNA αποκάλυψαν, όμως, ότι έχει τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική καταγωγή.

«Ευτυχώς, ο Τζόνα ενθουσιάστηκε μαθαίνοντας περισσότερα για την καταγωγή του», ανέφερε η Ρέιτσελ.

Πηγή: BBC