2028: Το μεγάλο στοίχημα της δεύτερης θητείας

Οι δημοσκοπήσεις δεν εκλέγουν Προέδρους. Καταγράφουν, όμως, τη στιγμή. Και όταν διαφορετικές μετρήσεις ή εσωτερικές έρευνες συγκλίνουν στην ίδια γενική εικόνα, αποκτούν ιδιαίτερη πολιτική αξία, όχι επειδή προδικάζουν το αποτέλεσμα, αλλά επειδή αποτυπώνουν τους σημερινούς συσχετισμούς δυνάμεων. Η τελευταία εσωτερική δημοσκόπηση που διέρρευσε στον δημόσιο διάλογο, σύμφωνα με την οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συγκεντρώνει από 30% έως 38% στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2028, ενώ προηγείται σε όλα τα σενάρια του δεύτερου γύρου, αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τις πραγματικές πιθανότητες επανεκλογής του. Το εύλογο ερώτημα είναι κατά πόσον τα ευρήματα αυτά αποτελούν ένδειξη μιας ισχυρής πολιτικής δυναμικής ή αν πρόκειται απλώς για μια ευνοϊκή συγκυριακή φωτογραφία.

Η πρώτη παρατήρηση αφορά την ίδια τη δημοσκόπηση. Πρόκειται για εσωτερική έρευνα πολιτικού κόμματος, γεγονός που επιβάλλει προσοχή. Χωρίς δημοσιοποιημένα στοιχεία για τη μεθοδολογία, το μέγεθος και τη σύνθεση του δείγματος, τις σταθμίσεις, το στατιστικό περιθώριο σφάλματος και το πλήρες ερωτηματολόγιο, δεν μπορεί ν’ αξιολογηθεί πλήρως η επιστημονική της αξιοπιστία. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ανακριβής. Οι εσωτερικές δημοσκοπήσεις συχνά χρησιμοποιούνται από τα κόμματα για στρατηγικό σχεδιασμό και αρκετές φορές αποδεικνύονται ιδιαίτερα ακριβείς. Ωστόσο, μέχρι να επιβεβαιωθούν από ανεξάρτητες δημοσιευμένες μετρήσεις, τα ευρήματά τους πρέπει ν’ αντιμετωπίζονται ως ισχυρές ενδείξεις και όχι ως οριστικά δεδομένα.

Ακόμη κι έτσι, η εικόνα που παρουσιάζεται δεν μοιάζει να βρίσκεται εκτός της γενικότερης πολιτικής πραγματικότητας. Από την ανάληψη της διακυβέρνησης μέχρι σήμερα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξακολουθεί να εμφανίζεται στις περισσότερες δημοσκοπήσεις ως ο πολιτικός με τη μεγαλύτερη προσωπική επιρροή. Την ίδια στιγμή, κανένας από τους πιθανούς αντιπάλους του δεν έχει κατορθώσει να αποκτήσει σαφές προβάδισμα ή να διαμορφώσει ένα ισχυρό, διακομματικό ρεύμα που να απειλεί ευθέως την πρωτοκαθεδρία του. Το ποσοστό μεταξύ 30% και 38% στον πρώτο γύρο, εφόσον ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αποτελεί αναμφίβολα ισχυρή αφετηρία. Σ’ ένα πολυκομματικό πολιτικό σύστημα όπως το κυπριακό, όπου οι ψήφοι κατανέμονται σε περισσότερους υποψηφίους, η εκκίνηση από αυτά τα επίπεδα δημιουργεί σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Πολύ περισσότερο όταν απομένουν δέκα οκτώ μήνες μέχρι τις κάλπες και δεν έχει ακόμη αρχίσει ουσιαστικά η προεκλογική περίοδος.

Το σημαντικότερο όμως στοιχείο δεν είναι ίσως το ποσοστό του πρώτου γύρου. Είναι η εικόνα που διαμορφώνεται στον δεύτερο γύρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, ο Πρόεδρος διατηρεί προβάδισμα απέναντι σε όλους τους βασικούς πιθανούς αντιπάλους του, ανεξάρτητα από το ποιος περνά μαζί του στον τελικό γύρο. Σε ένα εκλογικό σύστημα δύο γύρων, αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική ένδειξη πολιτικής ισχύος, αφού αποτυπώνει την ικανότητα ενός υποψηφίου να προσελκύει ψηφοφόρους πέρα από τη στενή κομματική του βάση. Αυτό ήταν άλλωστε και το στοιχείο που χαρακτήρισε την εκλογική νίκη του 2023. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν εξελέγη στηριζόμενος αποκλειστικά σε έναν κομματικό μηχανισμό. Κατόρθωσε να συγκεντρώσει ψήφους από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, αξιοποιώντας την προσωπική του εικόνα και την αντίληψη ότι μπορούσε να εκφράσει ένα ευρύτερο ακροατήριο. Αν αυτή η διακομματική επιρροή εξακολουθεί να υφίσταται, τότε πράγματι συνιστά το σημαντικότερο πολιτικό του πλεονέκτημα ενόψει του 2028.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, δεν δικαιολογεί βεβαιότητες. Δέκα οκτώ μήνες στην πολιτική αποτελούν μεγάλο χρονικό διάστημα. Η εμπειρία, τόσο στην Κύπρο όσο και διεθνώς, δείχνει ότι κυβερνήσεις με ισχυρό δημοσκοπικό προβάδισμα έχουν δει τις ισορροπίες να αλλάζουν μέσα σε λίγους μήνες, όταν μεταβλήθηκαν οι οικονομικές συνθήκες, όταν έγιναν κυβερνητικές αστοχίες, όταν ξέσπασαν διεθνείς κρίσεις ή όταν αναδείχθηκαν νέες πολιτικές προσωπικότητες.

Για τον σημερινό Πρόεδρο, το μεγαλύτερο στοίχημα δεν είναι πλέον η προσωπική του δημοτικότητα αλλά η αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου. Οι πολίτες θα κληθούν το 2028 ν’ αποφασίσουν όχι με βάση τις προσδοκίες που είχαν το 2023, αλλά με βάση τα αποτελέσματα που θα έχουν παραχθεί μέχρι τότε. Η οικονομία αναμένεται ν’ αποτελέσει τον σημαντικότερο παράγοντα. Εάν η χώρα διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, δημοσιονομική σταθερότητα, χαμηλή ανεργία και βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, ο Πρόεδρος θα εισέλθει στην προεκλογική περίοδο με σαφές πλεονέκτημα. Αντίθετα, μια επιδείνωση του κόστους ζωής ή μια οικονομική επιβράδυνση θα μπορούσε να περιορίσει αισθητά τη σημερινή του δυναμική.

Εξίσου σημαντικές θα είναι οι εξελίξεις στο Κυπριακό και στην εξωτερική πολιτική. Η διαχείριση των ευρωτουρκικών σχέσεων, οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου αλλά και η πορεία των συνομιλιών για το Κυπριακό θα επηρεάσουν την πολιτική αποτίμηση της διακυβέρνησης. Σε μια μικρή χώρα όπως η Κύπρος, οι διεθνείς εξελίξεις συχνά αποκτούν καθοριστική σημασία για την εσωτερική πολιτική.

Την ίδια ώρα, δεν μπορεί να υποτιμηθεί ο παράγοντας της αντιπολίτευσης. Μέχρι σήμερα δεν έχει διαμορφωθεί ένας υποψήφιος με ξεκάθαρη δυναμική που να συσπειρώνει ευρύτερες πολιτικές δυνάμεις απέναντι στον Πρόεδρο. Η πολυδιάσπαση λειτουργεί αντικειμενικά υπέρ τού εν ενεργεία Προέδρου. Αν όμως στην πορεία αναδειχθεί μια προσωπικότητα με ευρεία αποδοχή και ενωτικά χαρακτηριστικά, οι σημερινοί συσχετισμοί θα μπορούσαν να αλλάξουν.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων. Η δημοσκόπηση δεν αποδεικνύει ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα επανεκλεγεί. Υποδηλώνει όμως ότι, στη σημερινή συγκυρία, εισέρχεται στον δρόμο προς το 2028 από καλύτερη θέση από κάθε άλλο πιθανό διεκδικητή. Η πολιτική εμπειρία διδάσκει ότι οι εκλογές δεν κρίνονται από τις μετρήσεις που πραγματοποιούνται στη μέση της κυβερνητικής θητείας. Κρίνονται από τη συνολική αποτίμηση της διακυβέρνησης, από τις συνθήκες που επικρατούν την ημέρα της κάλπης και από την ικανότητα των υποψηφίων να πείσουν τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους. Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν εργαλείο ανάλυσης, όχι μηχανισμό πρόβλεψης.

Συμπερασματικά, με τα σημερινά δεδομένα, η εκτίμηση μπορεί να είναι μόνο μία, ότι δηλαδή ο Νίκος Χριστοδουλίδης διαθέτει το ισχυρότερο σημείο εκκίνησης για τις προεδρικές εκλογές του 2028. Η προσωπική του απήχηση, η δυνατότητα άντλησης ψήφων από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους και η μέχρι στιγμής αδυναμία της αντιπολίτευσης να αναδείξει έναν κυρίαρχο αντίπαλο τού προσφέρουν σαφές συγκριτικό πλεονέκτημα. Το προβάδισμα αυτό, όμως, δεν είναι ανεπίδεκτο ανατροπής. Αντιθέτως, εξαρτάται από την πορεία της οικονομίας, την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης, τις εξελίξεις στο Κυπριακό, το διεθνές περιβάλλον, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών και, κυρίως, από το αν οι πολίτες θα θεωρήσουν το 2028 ότι η πρώτη θητεία του άξιζε μια δεύτερη. Αυτό είναι το μόνο ασφαλές συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί σήμερα.

*Πανεπιστημιακός-Ανθρωπολόγος, πρώην Πρύτανης