Αμμόχωστος: Το ΜΟΕ που πρέπει να μπει τώρα στο τραπέζι

Κάθε φορά που επανέρχεται η συζήτηση για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ακούμε για νέα οδοφράγματα, τεχνικές διευθετήσεις, δικοινοτικές δράσεις και άλλα μέτρα που μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα των δύο κοινοτήτων. Είναι χρήσιμα. Αλλά ας μη συγχέουμε τη διευκόλυνση της καθημερινότητας με την οικοδόμηση πραγματικής πολιτικής εμπιστοσύνης. Γιατί υπάρχει ένα ερώτημα που εξακολουθεί να απαιτεί απάντηση: Ποια θέση πρέπει να έχει η Αμμόχωστος στα ΜΟΕ;

Πενήντα δύο χρόνια μετά το 1974, μια πόλη παραμένει υπό κατοχή και οι εκτοπισμένοι κάτοικοί της εξακολουθούν να στερούνται την ελεύθερη επιστροφή στις περιουσίες και στην πόλη τους. Αν ο πραγματικός σκοπός των ΜΟΕ είναι να δημιουργήσουν εμπιστοσύνη ικανή να βοηθήσει την επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών, δύσκολα μπορεί να υπάρξει ισχυρότερο μέτρο από μια ουσιαστική κίνηση για την Αμμόχωστο.

Η επιστροφή της δεν θα ήταν ένα ακόμη ΜΟΕ. Θα ήταν απόδειξη ότι η διαπραγματευτική διαδικασία μπορεί πράγματι να αλλάξει δεδομένα επί του εδάφους και όχι απλώς να διαχειρίζεται τις συνέπειες της διαίρεσης. Θα έδειχνε στους Ελληνοκυπρίους ότι η διαπραγμάτευση μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική αποκατάσταση δικαιωμάτων και στους Τουρκοκυπρίους ότι η συνεργασία μπορεί να δημιουργήσει πραγματικά οικονομικά και κοινωνικά οφέλη και για τις δύο κοινότητες.

Αυτό ακριβώς πρέπει να σημαίνει οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Η εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται μόνο με ένα ακόμη οδόφραγμα ούτε με μέτρα που, όσο χρήσιμα κι αν είναι, αφήνουν ανέγγιχτα τα μεγάλα προβλήματα. Οικοδομείται όταν γίνεται μια κίνηση αρκετά σημαντική, ώστε να πείσει την άλλη κοινότητα ότι κάτι μπορεί πραγματικά να αλλάξει.

Και αυτή δεν είναι μια καινούργια ιδέα. Ήδη από τη Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου Κυπριανού–Ντενκτάς του 1979 συμφωνήθηκε να δοθεί προτεραιότητα στην επίτευξη συμφωνίας για την επανεγκατάσταση στα Βαρώσια υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Ακόμη σημαντικότερο: προβλεπόταν ότι, μόλις επιτυγχανόταν συμφωνία για τα Βαρώσια, αυτή θα εφαρμοζόταν χωρίς να αναμένεται η κατάληξη των συζητήσεων για τις υπόλοιπες πτυχές του Κυπριακού. Η λογική ήταν ξεκάθαρη: η Αμμόχωστος μπορούσε ν’ αποτελέσει βήμα προς τη λύση και όχι όμηρο της τελικής λύσης.

Η πρόσφατη τοποθέτηση του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, ότι η επιστροφή της περίκλειστης Αμμοχώστου στους νόμιμους κατοίκους της θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης στις προσπάθειες για το Κυπριακό, είναι σημαντική. Ακριβώς όμως επειδή είναι σημαντική, δεν πρέπει να παραμείνει στο επίπεδο μιας ακόμη δημόσιας δήλωσης. Αν η επιστροφή της Αμμοχώστου μπορεί πράγματι ν’ αποτελέσει καταλύτη, τότε πρέπει να μετατραπεί σε συγκεκριμένη πολιτική πρόταση.

Εδώ και δεκαετίες δηλώνουμε ότι η Αμμόχωστος αποτελεί κορυφαία εθνική προτεραιότητα. Τώρα παρουσιάζεται η ευκαιρία ν’ αποδειχθεί αυτό στην πράξη. Η επικείμενη συνάντηση του Προέδρου με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Tufan Erhürman δεν πρέπει να εξελιχθεί σε ακόμη μία συνάντηση στην οποία θα συζητηθούν μόνο τα εύκολα. Η Αμμόχωστος πρέπει να τεθεί ως ΜΟΕ πραγματικής πολιτικής βαρύτητας.

Όχι ως υποκατάστατο της συνολικής λύσης του Κυπριακού. Όχι ως αντάλλαγμα για εγκατάλειψη άλλων δικαιωμάτων ή διεκδικήσεων. Αλλά ως συγκεκριμένη κίνηση, που μπορεί να αποδείξει αν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση να αλλάξει το σημερινό αδιέξοδο.

Και αν η τουρκική πλευρά αρνηθεί; Τότε η άρνηση αυτή αποκτά τη δική της πολιτική σημασία. Μια συγκεκριμένη πρόταση μπορεί να τεθεί ενώπιον του ΟΗΕ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διεθνούς κοινότητας. Και όλοι θα κληθούν να τοποθετηθούν απέναντί της.

Στη διπλωματία δεν αρκεί να δηλώνεις τι επιθυμείς. Καταθέτεις την πρόταση, την στηρίζεις πολιτικά και ζητάς από την άλλη πλευρά να απαντήσει. Η Αμμόχωστος πρέπει να πάψει ν’ αποτελεί μόνο αντικείμενο δηλώσεων και να ξαναγίνει αντικείμενο ενεργού διεκδίκησης.

Τι θέλουμε, τελικά, από τα ΜΟΕ; Αν θέλουμε απλώς να κάνουμε τη διαίρεση λίγο ευκολότερη στην καθημερινή της διαχείριση, τότε ίσως αρκούν τα μικρά μέτρα. Αν όμως θέλουμε τα ΜΟΕ να δημιουργήσουν πραγματική δυναμική προς τη λύση, τότε πρέπει να τολμήσουμε και τα μεγάλα.

Η Αμμόχωστος είναι ένα από αυτά.

Πενήντα δύο χρόνια μετά το 1974, δεν αρκεί να επαναλαμβάνουμε ότι θέλουμε την επιστροφή της. Και τώρα που ο ίδιος ο Πρόεδρος αναγνωρίζει ότι η επιστροφή της μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης, παρουσιάζεται μια πραγματική ευκαιρία να γίνει το επόμενο βήμα.

Κύριε Πρόεδρε, μετατρέψτε τη δήλωση σε πρόταση. Βάλτε την Αμμόχωστο στο τραπέζι ως ουσιαστικό ΜΟΕ. Τώρα είναι η στιγμή.

*Πρόεδρος του Συνδέσμου Αμμοχώστου ΗΒ