Εναλλακτικές λύσεις για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας
Ο σοβαρότερος κίνδυνος, για τις σχέσεις Ευρώπης – Τουρκίας, προέρχεται μέσα από την καλλιέργεια εξωπραγματικών προσδοκιών και την μετέπειτα διάψευσή τους, αν οι συνομιλίες, από κάποιο σημείο και μετά, δεν καταλήξουν σε αυτό που θα θεωρεί δεδομένο η Τουρκία, δηλαδή στην πλήρη ένταξη. Άρα, είναι άκρως επιβεβλημένη η εκπόνησις μιας στρατηγικής εξόδου από το επερχόμενο αδιέξοδο και η αναζήτησις εναλλακτικών μορφών σχέσεως ΕΕ – Τουρκίας.
Η εξεύρεσις εναλλακτικών λύσεων είναι επιτακτική ανάγκη πλέον για την ΕΕ, για τους εξής λόγους: α) διότι η ένταξις της Τουρκίας θα έχει βαρύτατες και μη αναστρέψιμες συνέπειες για την Ένωση (ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη εκείνο το οποίο εκφράζεται εσχάτως και πολύ εντόνως από πολιτικούς και τεχνοκράτες, ότι δηλαδή το ζήτημα δεν είναι πλέον η Τουρκία αλλά η Ευρώπη). β) διότι η απόρριψις της τουρκικής εντάξεως, σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο, από ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη, θα προκαλέσει επιπλοκές πιο κρίσιμες από τις τριβές που θα ανεφύοντο εάν εγκαίρως και με τρόπο κατηγορηματικό οι Ευρωπαίοι εταίροι διεμήνυαν στην Άγκυρα ότι δεν πρόκειται να ενταχθεί ως πλήρες μέλος στης ΕΕ, καταθέτοντας ταυτοχρόνως μία ολοκληρωμένη αντιπρόταση.
Δύο θα ήταν οι εναλλακτικές αντιπροτάσεις προς την Τουρκία: α) Σχέσις Ενισχυμένης Συνεργασίας («Προνομιακή Σχέσις») και β) Διευρυμένη Εταιρική Σύνδεσις. Πιο συγκεκριμένως, η Προνομιακή Σχέσις σημαίνει ενισχυμένη οικονομική και πολιτική συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας χωρίς συμμετοχή στα κοινοτικά όργανα και αποκλειομένων των τομέων των σχετικών με την Ασφάλεια και την Οικονομική Συνοχή της ΕΕ. Ιδιαίτερα και εμφαντικώς αποκλείεται κάθε πρόσβασις της Τουρκίας στους τομείς: της Συνθήκης του Σέγκεν (ελεύθερη διακίνηση εργαζομένων κλπ), της Πολιτικής Συνοχής, των Διαρθρωτικών Ταμείων και Γεωργικών Επιδοτήσεων και τέλος της ΟΝΕ.
Η Διευρυμένη Εταιρική Σύνδεσις, όπως πρότεινε προ μερικών ετών το Γερμανικό Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα, προβλέπει την ενσωμάτωση της Τουρκίας στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (με ειδικές ρήτρες περί περιορισμού στην ελεύθερη διακίνηση εργαζομένων) αλλά και τη σταδιακή ενσωμάτωσή της στις Κοινοτικές Πολιτικές καθώς και στα θεσμικά Όργανα της ΕΕ. Σε αυτή τη μορφή σχέσεως, προβλέπεται πιο ειδικώς η ενσωμάτωσις της Τουρκίας στην Πολιτική Συνοχής και τη Διαρθρωτική Πολιτική της ΕΕ, στις πολιτικές δομές και το θεσμικό εποικοδόμημα της ΕΕ (τακτική συμμετοχή Τουρκίας στις συνεδριάσεις των Οργάνων, χωρίς δικαίωμα ψήφου).
Αμφότερες οι προτεινόμενες εναλλακτικές λύσεις απαντούν κατά τρόπο ορθολογικό στο ερώτημα ως προς την ενδεδειγμένη μορφή της μελλοντικής σχέσεως της ΕΕ με την Τουρκία, αλλά αποτρέπουν παραλλήλως την πρόκληση αρνητικών επιπτώσεων στο εν εξελίξει οικοδόμημα της ΕΕ, τις οποίες θα επέφερε η ενδεχόμενη ένταξις της Τουρκίας ως πλήρους μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι όμως φανερό ότι η δεύτερη εναλλακτική πρότασις (Διευρυμένη Εταιρική Σύνδεση) έχει ένα σοβαρό μειονέκτημα. Αυτό έγκειται στο ότι έχει ημερομηνία λήξεως. Μακροπροθέσμως δεν θα είναι πολιτικώς δυνατόν για την ΕΕ να συνεχίζει να αποκλείει το συνδεδεμένο μέλος από τα δικαιώματα του πλήρους μέλους, και συνεπώς, κάποια στιγμή θα υποχρεωθεί να αποδεχθεί την πλήρη ένταξη – οπότε, όμως, το πρόβλημα (του οποίου η επίλυσις ήταν το ζητούμενο) τελικά θα τεθεί εκ νέου.
Αντιθέτως, ο ρητός καθορισμός μιας Προνομιακής Σχέσεως κρίνεται προτιμότερος – αποτελώντας μάλιστα ένα καλό παράδειγμα και για μία σειρά άλλων κρατών που επίσης ζητούν στενότερες σχέσεις με την Ευρώπη, και των οποίων μάλιστα η απόρριψις θα ήταν εξαιρετικώς δύσκολη μετά το τουρκικό προηγούμενο, των οποίων όμως η πλήρης ένταξις θα επέφερε εξίσου σοβαρές και ανεπιθύμητες επιπτώσεις στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική συνοχή της Ε.Ε.
Σε περίπτωση εντάξεως της Τουρκίας στην ΕΕ, οι επιπτώσεις θα είναι έντονες και μη αναστρέψιμες για την συνοχή, τη φυσιογνωμία και το μέλλον της Ευρώπης. Το όραμα της Πολιτικής Ευρώπης θα πληγεί ανεπανορθώτως. Η διεύρυνσις προς τον μουσουλμανικό κόσμο, απαρχή μόνον της οποίας θα αποτελέσει τυχόν ένταξις της Τουρκίας, θα οδηγήσει, εν τέλει, σε μία Ευρω-Ισλαμική Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών, στόχο τον οποίο σταθερώς επιδιώκουν οι ΗΠΑ και, μέχρι πριν μερικά χρόνια, η Βρετανία ή σε ένα ΟΗΕ σε σμίκρυνση. Επιπλέον, το όραμα δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Πόλου διεθνούς ισχύος, με συνοχή και ολοκλήρωση θα καταστεί δύσκολο να υλοποιηθεί ακόμη και σε βάθος χρόνου. «Ένωσις» δηλαδή κοινότητα πολιτικής βουλήσεως, στρατηγικής φιλοδοξίας και αποτελεσματικής πρακτικής δράσεως, είναι δύσκολο να νοηθεί στην περίπτωση της ΕΕ, από το Δουβλίνο μέχρι το Ντιγιαρμπακίρ.
