Η συμφωνία στη δίκη της Μeta και το τέλος της εποχής της αυτορρύθμισης;

Η συμφωνία της Meta με αμερικανικές Πολιτείες μπορεί κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως ορόσημο για τα ψηφιακά δικαιώματα και γενικότερα την χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Ειδικότερα, σε σχέση με την προστασία των ανηλίκων, που αποτέλεσε και την ουσία της υπόθεσης, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία πολυδάπανη δικαστική διευθέτηση μιας τεχνολογικής εταιρείας αλλά αγγίζει ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα, αυτό του ποιος φέρει την ευθύνη όταν ο σχεδιασμός μιας ψηφιακής πλατφόρμας επηρεάζει τη συμπεριφορά εκατομμυρίων παιδιών.

Η Meta συμφώνησε να καταβάλει έως και 18 δισεκατομμύρια δολάρια σε βάθος δεκαετίας, επιλύοντας απαιτήσεις σχεδόν του συνόλου των αμερικανικών Πολιτειών σχετικά με το Facebook και το Instagram. Η εταιρεία δεν παραδέχθηκε οποιαδήποτε παράνομη συμπεριφορά. Ωστόσο, η σημασία της συμφωνίας βρίσκεται ίσως λιγότερο στο οικονομικό της σκέλος και περισσότερο στις αλλαγές που επιβάλλει στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών.

Μεταξύ άλλων, προβλέπονται προεπιλεγμένο ημερήσιο όριο δύο ωρών για εφήβους, περιορισμός ειδοποιήσεων κατά τις νυχτερινές και σχολικές ώρες, απόκρυψη των «likes», δυνατότητα απενεργοποίησης του autoplay και επιλογή ροής περιεχομένου που δεν καθορίζεται από αλγόριθμο. Παράλληλα, προβλέπονται ενισχυμένοι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας.

Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη νομική και πολιτική διάσταση της υπόθεσης. Για χρόνια, μεγάλο μέρος της συζήτησης γύρω από την ασφάλεια στο διαδίκτυο βασιζόταν στην ατομική επιλογή, ότι δηλαδή ο χρήστης μπορούσε να αλλάξει τις ρυθμίσεις, ο γονέας μπορούσε να ενεργοποιήσει περιορισμούς, το παιδί μπορούσε να χρησιμοποιήσει εργαλεία προστασίας. Όμως, εσωτερικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά τη δικαστική διαδικασία έδειξαν πόσο κρίσιμη είναι η διαφορά μεταξύ μιας λειτουργίας που απλώς υπάρχει και μιας λειτουργίας που ενεργοποιείται εξ ορισμού και εδώ έγκειται η νομική κρισιμότητα της συμφωνίας.

Η μετατόπιση αυτή παραπέμπει ευθέως στις αρχές του safety by design και του privacy by design. Η προστασία δεν πρέπει να αποτελεί πρόσθετη επιλογή του χρήστη, αλλά στοιχείο της ίδιας της αρχιτεκτονικής του ψηφιακού προϊόντος. Η ίδια λογική βρίσκεται πλέον και στον πυρήνα της ευρωπαϊκής προσέγγισης. Στο πλαίσιο του Digital Services Act, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων, προτείνοντας, μεταξύ άλλων, την εξ ορισμού απενεργοποίηση χαρακτηριστικών που μπορούν να ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση, όπως το autoplay και ορισμένες ειδοποιήσεις, αλλά και αποτελεσματικές, αναλογικές μεθόδους διασφάλισης της ηλικίας.

Η συμφωνία της Meta, επομένως, μπορεί να σηματοδοτεί κάτι ευρύτερο από το τέλος μιας δικαστικής διαμάχης, που ούτως ή άλλως δεν κατέληξε ως δικαστική απόφαση αλλά ως συμφωνία διακανονισμού, χωρίς να υπεισέλθει στην ουσία της. Μπορεί να αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς το τέλος της εποχής της αυτορρύθμισης των ψηφιακών κολοσσών. Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι εάν η τεχνολογία μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά. Γνωρίζουμε ότι μπορεί. Το ερώτημα είναι ποιος έχει την ευθύνη για την αρχιτεκτονική αυτής της επιρροής. Και όταν οι χρήστες είναι παιδιά, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς το «ας επιλέξουν καλύτερα».

*Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας