Το Ψήφισμα 550 μιλά για τα Βαρώσια - τη Νέα Πόλη της Αμμοχώστου - όχι μόνο για την περίκλειστη περιοχή

Το Ψήφισμα 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν χρησιμοποιεί τον όρο «περίκλειστη περιοχή». Μιλά για τα Βαρώσια και θεωρεί απαράδεκτες τις προσπάθειες εγκατάστασης από πρόσωπα άλλα από τους κατοίκους τους σε «any part of Varosha» - σε οποιοδήποτε τμήμα των Βαρωσίων.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό αλλά καθοριστικό: Τι εννοούσαν τα ίδια τα έγγραφα όταν μιλούσαν για Varosha;

Η απάντηση αρχίζει πριν από την τουρκική εισβολή. Ήδη το 1964, δέκα χρόνια πριν υπάρξει οποιαδήποτε περίκλειστη περιοχή, σε έγγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας συναντούμε τη σαφή ονομασία «VAROSHA, NEW TOWN OF FAMAGUSTA», σε αντιδιαστολή προς την παλιά περιτειχισμένη πόλη της Αμμοχώστου.

Υπάρχει μάλιστα μια ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια: Η συγκεκριμένη αναφορά προέρχεται από την τουρκική πλευρά. Περιλαμβάνεται σε επιστολή του Μόνιμου Αντιπροσώπου της Τουρκίας προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας, με την οποία διαβιβαζόταν τηλεγράφημα τού τότε Αντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Fazıl Küçük. Επομένως, η περιγραφή των Βαρωσίων ως «Νέα Πόλη της Αμμοχώστου» δεν μπορεί να αποδοθεί σε κάποια μεταγενέστερη ελληνοκυπριακή ερμηνεία. Καταγράφεται ήδη από το 1964 σε επίσημο έγγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας που υπέβαλε η ίδια η Τουρκία.

Και αυτή δεν ήταν μια μεμονωμένη διατύπωση. Μετά το 1974, οι εκθέσεις του Γενικού Γραμματέα επαναλαμβάνουν την περιγραφή. Το 1977 διαβάζουμε «the new town of Famagusta (Varosha)». Το 1978 χρησιμοποιείται ξανά η ίδια ονομασία, σε αναφορά στη μεταφορά εμπορευμάτων και κινητής περιουσίας από σπίτια και άλλα υποστατικά της περιοχής.

Το 1979 ακολουθεί η Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου Κυπριανού - Ντενκτάς. Προβλέπει ότι θα δοθεί προτεραιότητα στην επίτευξη συμφωνίας για την επανεγκατάσταση στα Βαρώσια υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και ότι, όταν επιτευχθεί συμφωνία, αυτή θα εφαρμοστεί χωρίς να αναμένεται η έκβαση των συζητήσεων για τις άλλες πτυχές του Κυπριακού.

Φτάνουμε έτσι στο 1984 και στο Ψήφισμα 550. Εδώ βρίσκεται το κρισιμότερο σημείο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν γράφει «any part of the fenced area». Γράφει «any part of Varosha» - οποιοδήποτε τμήμα των Βαρωσίων.

Η επιλογή των λέξεων έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν γνωρίζουμε τι αποκαλούσαν τα σχετικά έγγραφα Varosha πριν και μετά την εισβολή: τη Νέα Πόλη της Αμμοχώστου.

Και αν εξακολουθεί να υπάρχει αμφιβολία για τη σχέση των Βαρωσίων με την περίκλειστη περιοχή, την απάντηση δίνει ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας το 1993. Στην έκθεση S/26026 γράφει:

«The fenced area comprises only a small part of the whole of Varosha».

Δηλαδή, η περίκλειστη περιοχή αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος του συνόλου των Βαρωσίων.

Η διατύπωση δύσκολα θα μπορούσε να είναι σαφέστερη. Η περίκλειστη περιοχή είναι μέρος των Βαρωσίων. Δεν είναι όμως ολόκληρα τα Βαρώσια.

Πώς λοιπόν φτάσαμε σήμερα να χρησιμοποιούμε τόσο συχνά τους δύο όρους σχεδόν ως συνώνυμους; Και, ακόμη σοβαρότερα, πώς φτάσαμε να μιλάμε για παραβίαση του Ψηφίσματος 550 σχεδόν αποκλειστικά όταν αναφερόμαστε σε ενέργειες μέσα στην περίκλειστη περιοχή;

Το ερώτημα δεν είναι ακαδημαϊκό, ούτε γλωσσικό. Είναι πολιτικό και διπλωματικό. Γιατί όταν περιορίζεις την έννοια των Βαρωσίων, κινδυνεύεις να περιορίσεις μαζί και την ίδια σου τη διεκδίκηση.

Γι' αυτό προκαλεί προβληματισμό όταν η δημόσια επιχειρηματολογία επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην περίκλειστη περιοχή. Πολύ σωστά επικαλούμαστε τα Ψηφίσματα 550 και 789 για όσα συμβαίνουν εκεί. Αλλά γιατί σταματούμε εκεί;

Αυτό ασφαλώς δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναμένουμε την επιστροφή ολόκληρων των Βαρωσίων για να αποδεχθούμε την άμεση επιστροφή της περίκλειστης περιοχής. Αν μπορεί να επιστραφεί αύριο στους νόμιμους κατοίκους της, πρέπει να επιστραφεί αύριο. Άλλο όμως η άμεση επιστροφή ενός μέρους και άλλο ο πολιτικός και διπλωματικός περιορισμός της συνολικής μας διεκδίκησης σε αυτό το μέρος.

Το 550 δεν γράφει «any part of the fenced area». Γράφει «any part of Varosha».

Η αλληλουχία των εγγράφων είναι δύσκολο να αγνοηθεί: Το 1964, και μάλιστα σε έγγραφο που υπέβαλε η τουρκική πλευρά, συναντούμε «VAROSHA, NEW TOWN OF FAMAGUSTA». Το 1977 και το 1978 οι εκθέσεις του Γενικού Γραμματέα επαναλαμβάνουν «the new town of Famagusta (Varosha)». Το 1984 το Ψήφισμα 550 αναφέρεται σε «any part of Varosha». Και το 1993 ο Γενικός Γραμματέας δηλώνει ότι η fenced area αποτελεί μόνο μικρό μέρος του συνόλου των Βαρωσίων.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να ξαναγράψουμε το Ψήφισμα 550. Χρειάζεται να το διαβάσουμε όπως ακριβώς γράφτηκε.

Και τότε προκύπτει το δύσκολο ερώτημα: Αν τα ίδια τα έγγραφα είναι τόσο σαφή, γιατί η δική μας δημόσια και διπλωματική επιχειρηματολογία κατέληξε να επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην περίκλειστη περιοχή;

Δεν είναι μια συζήτηση μόνο για το παρελθόν. Ο τρόπος με τον οποίο ορίζουμε σήμερα τα Βαρώσια καθορίζει και το εύρος εκείνου που διεκδικούμε αύριο.

Γιατί τελικά το ερώτημα είναι ένα: Διεκδικούμε τα Βαρώσια που περιγράφουν τα ίδια τα έγγραφα - ή μόνο ένα μικρό μέρος τους;

*Πρόεδρος του Συνδέσμου Αμμοχώστου ΗΒ