Ο οδικός χάρτης για φθηνότερο ηλεκτρισμό στην Κύπρο

Η μείωση του κόστους ηλεκτρισμού στην Κύπρο δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσα από μία μόνο παρέμβαση, αλλά προϋποθέτει ένα πλέγμα αλλαγών που θα καταστήσουν το ηλεκτρικό σύστημα πιο αποδοτικό, ευέλικτο και ανταγωνιστικό.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που εκπέμπει ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού, ο οποίος θέτει στο επίκεντρο την καλύτερη αξιοποίηση της παραγόμενης πράσινης ενέργειας, την αποθήκευση, τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, την αύξηση της διαθέσιμης παραγωγικής ισχύος, την έλευση του φυσικού αερίου και την ομαλή λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού.

Όπως επισημαίνει, όλες οι πιο πάνω παράμετροι είναι αλληλένδετες και δεν μπορούν να προχωρήσουν αποσπασματικά, εάν ο τελικός στόχος είναι ένα ηλεκτρικό σύστημα που θα προσφέρει χαμηλότερο κόστος σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Αξιοποίηση της πράσινης ενέργειας

Ο Σύνδεσμος θεωρεί ότι ένα από τα μεγαλύτερα περιθώρια βελτίωσης εντοπίζεται στην αξιοποίηση της ενέργειας που ήδη παράγεται από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Η Κύπρος, όπως αναφέρει, διαθέτει έντονη ηλιοφάνεια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και σημαντική εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, οι περικοπές στην παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη χρήση συμβατικής ενέργειας, εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή αδυναμία του συστήματος.

Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, κάθε κιλοβατώρα καθαρής ενέργειας που παράγεται αλλά τελικά δεν αξιοποιείται συνιστά χαμένη ευκαιρία για φθηνότερο ηλεκτρισμό.

Κομβικό ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση αποδίδει στην αποθήκευση ενέργειας, την οποία χαρακτηρίζει ως την πιο άμεση και ενδεδειγμένη λύση για την καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ.

Όπως σημειώνει, το ενδιαφέρον της αγοράς για επενδύσεις στον τομέα της αποθήκευσης είναι ήδη έντονο. Εκείνο που απαιτείται, κατά τον Σύνδεσμο, είναι οι διαδικασίες να κινηθούν με ταχύτητα που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος και των καταναλωτών.

Η αποθήκευση, προσθέτει, μπορεί να ενισχύσει την επάρκεια και την ευελιξία του συστήματος και, κατ’ επέκταση, την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας.

Προτεραιότητα στα υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Ο Σύνδεσμος υποστηρίζει ότι οι μονάδες αυτές θα πρέπει να τύχουν προτεραιότητας, καθώς βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, έχουν αδειοδοτηθεί και έχουν υποβληθεί στους αναγκαίους τεχνικούς και περιβαλλοντικούς ελέγχους.

Στο πλαίσιο αυτό, εκφράζει προβληματισμό για τον τρόπο με τον οποίο ο Διαχειριστής Συστήματος Διανομής αντιμετωπίζει την προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης σε υφιστάμενα πάρκα, κάνοντας λόγο για διαδικασίες που παραπέμπουν σε νέες αιτήσεις σύνδεσης.

Κατά τον Σύνδεσμο, απαιτείται σαφές και λειτουργικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της αποθήκευσης, μαζί με επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης, σύνδεσης και υλοποίησης.

Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιεί, διαιωνίζεται ένα μοντέλο ηλεκτροπαραγωγής το οποίο παραμένει κοστοβόρο και ρυπογόνο.

Δίκτυα που να μπορούν να στηρίξουν την ενεργειακή μετάβαση

Δεύτερος βασικός πυλώνας θεωρείται ο εκσυγχρονισμός των ηλεκτρικών δικτύων.

Ο Σύνδεσμος υπογραμμίζει ότι κανένας ενεργειακός σχεδιασμός δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά χωρίς τις κατάλληλες δικτυακές υποδομές.

Η αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ, η αποθήκευση ενέργειας και η αποκεντρωμένη παραγωγή δημιουργούν, όπως αναφέρει, νέες απαιτήσεις για μεγαλύτερη χωρητικότητα, περισσότερη ευελιξία και αυξημένη ψηφιοποίηση των δικτύων.

Οι σχετικές επενδύσεις, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, δεν αποτελούν απλώς τεχνική αναβάθμιση. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μπορούν να συνδεθούν νέες μονάδες παραγωγής, να αξιοποιείται μεγαλύτερο ποσοστό πράσινης ενέργειας και να περιορίζονται οι περικοπές.

Για τον λόγο αυτό ζητείται μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και ταχύτερη υλοποίηση των απαιτούμενων έργων.

Το ζήτημα της διαθέσιμης ισχύος

Σημαντικό κεφάλαιο αποτελεί και η επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος.

Ο Σύνδεσμος παραπέμπει στις πρόσφατες εκ περιτροπής διακοπές ρεύματος, σημειώνοντας ότι ανέδειξαν την ευαισθησία του συστήματος, τα περιορισμένα περιθώρια ασφαλείας και τον κίνδυνο ενός γενικευμένου black out.

Την ίδια ώρα, επισημαίνει ότι η πρώτη ιδιωτική μονάδα ηλεκτροπαραγωγής στην Κύπρο παραμένει εκτός λειτουργίας, παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, είναι έτοιμη να προσφέρει σημαντική παραγωγική ισχύ, η οποία θα μπορούσε να καλύψει περίπου το ένα τρίτο των ενεργειακών αναγκών.

Ο Σύνδεσμος χαρακτηρίζει την κατάσταση αυτή ως αντίφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν από τη μια να επιδιώκεται μείωση των τιμών και από την άλλη να παραμένει περιορισμένη η παραγωγική βάση της χώρας.

Κατά την άποψή του, η ύπαρξη περισσότερων παραγωγών και διαθέσιμων μονάδων μπορεί να ενισχύσει τον ανταγωνισμό και να προσφέρει περισσότερες επιλογές στους καταναλωτές.

Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρεί σημαντικό οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας να μην παραμένουν στα χαρτιά, αλλά να εντάσσονται έγκαιρα και αποτελεσματικά στο ηλεκτρικό σύστημα.

Ο ιδιωτικός τομέας, σημειώνει, μπορεί να συνεισφέρει μέσω επενδύσεων και τεχνογνωσίας, ενώ ο δημόσιος τομέας οφείλει να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε οι επενδύσεις που διευρύνουν την παραγωγική βάση να μπορούν να υλοποιούνται.

Φυσικό αέριο και κόστος ηλεκτροπαραγωγής

Στην εξίσωση για χαμηλότερο κόστος ηλεκτρισμού ο Σύνδεσμος εντάσσει και την έλευση του φυσικού αερίου.

Παρότι το αρχικό χρονοδιάγραμμα έχει, όπως αναφέρει, μετατεθεί επανειλημμένα, θεωρεί αναγκαία την έλευσή του το συντομότερο δυνατό και την άμεση αξιοποίησή του στην ηλεκτροπαραγωγή.

Σύμφωνα με τις θέσεις του Συνδέσμου, η χρήση φυσικού αερίου μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από συμβατικά καύσιμα που επηρεάζονται από τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών, να μειώσει τη ρύπανση σε σύγκριση με άλλα ορυκτά καύσιμα και να λειτουργήσει ως μεταβατικό καύσιμο προς ένα ενεργειακό σύστημα με μεγαλύτερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών.

Εκτιμά, παράλληλα, ότι η ένταξη του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή μπορεί να συμβάλει σε μείωση του κόστους ηλεκτρικού ρεύματος κατά 20%-25%.

Ως εκ τούτου, θεωρεί ότι οι καθυστερήσεις στην αξιοποίησή του δεν αποτελούν μόνο ενεργειακό ζήτημα, αλλά επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού και κατ’ επέκταση την οικονομία.

Το στοίχημα της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού

Κρίσιμο παράγοντα αποτελεί επίσης η αποτελεσματική λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού.

Ο Σύνδεσμος σημειώνει ότι η λειτουργία της αγοράς από τον Οκτώβριο του 2025 αποτέλεσε σημαντικό πρώτο βήμα προς τη δημιουργία συνθηκών που μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλότερο ενεργειακό κόστος.

Ωστόσο, επισημαίνει ότι η επιτυχία της αγοράς θα εξαρτηθεί από τη σταθερότητα των κανόνων και την ταχεία επίλυση προβλημάτων τα οποία, κατά την άποψή του, επηρεάζουν τις συνθήκες ανταγωνισμού.

Όπως αναφέρει, για μήνες η αγορά λειτούργησε χωρίς μηνιαίες οικονομικές εκκαθαρίσεις και χωρίς πλήρη μετρητικά δεδομένα, ενώ καταγράφηκαν και λανθασμένες χρεώσεις σε σχέση με τις Υποχρεωτικά Ενταγμένες Μονάδες.

Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, προκάλεσε αβεβαιότητα μεταξύ των συμμετεχόντων και επηρέασε τη σταθερότητα της αγοράς.

Γι’ αυτό θεωρεί αναγκαία τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού και την ενίσχυση της εύρυθμης λειτουργίας της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού, ώστε να καταστεί βιώσιμη σε βάθος χρόνου και να προσφέρει στους καταναλωτές περισσότερες επιλογές, καλύτερες υπηρεσίες και ανταγωνιστικότερες τιμές.

«Δεν υπάρχει περιθώριο για άλλες καθυστερήσεις»

Ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού καταλήγει ότι οι παρεμβάσεις που απαιτούνται δεν μπορούν να υλοποιηθούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη.

Η αποθήκευση προϋποθέτει κατάλληλα δίκτυα, οι νέες μονάδες ΑΠΕ χρειάζονται διαθέσιμη χωρητικότητα, η ανταγωνιστική αγορά χρειάζεται επαρκή παραγωγή και η επάρκεια προϋποθέτει νέες μονάδες και υποδομές.

Κοινός παρονομαστής, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, είναι η ανάγκη ύπαρξης σταθερού και αποτελεσματικού θεσμικού πλαισίου, καθώς και ουσιαστικού συντονισμού μεταξύ πολιτείας, ρυθμιστικών αρχών, διαχειριστών, παραγωγών, προμηθευτών και επενδυτών.

Παράλληλα, ζητεί συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, μετρήσιμους στόχους και ταχύτητα στην υλοποίηση των έργων.

Όπως επισημαίνει, η Κύπρος δεν διαθέτει πλέον περιθώριο για νέες καθυστερήσεις, εάν επιδιώκει ένα ηλεκτρικό σύστημα που θα αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους ενεργειακούς πόρους και θα μπορεί να προσφέρει φθηνότερο ηλεκτρισμό σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.