Οι φωνές που δεν σίγησαν: Τρεις Διδασκάλισσες της Καρπασίας και μια μνήμη από τη Λάρισα

Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν γράφεται με μελάνι. Γράφεται με μολύβι, πάνω σε ένα πρόχειρο τετράδιο ενός παιδιού. Γράφεται με το χέρι μιας Διδασκάλισσας που, μέσα στην κατεχόμενη Καρπασία, αρνήθηκε να εγκαταλείψει την τάξη της. Γράφεται σε μια χειρόγραφη επιστολή μιας γυναίκας που θέλησε να ταξιδέψει για να μιλήσει, αλλά η κατοχή δεν της το επέτρεψε. Και κάποιες φορές η Ιστορία γράφεται στη σιωπή των ανθρώπων που ακούν.

Τον Δεκέμβριο του 1996, στη Λάρισα, είχα την τύχη να ζήσω μια τέτοια στιγμή. Ήταν τότε που οι «εγκλωβισμένες» Διδασκάλισσες της Καρπασίας, η Γιαννούλα Λαζαρίδου Βασιλείου και η Δέσποινα Κολατσή Μουζούρη, με δική μου πρωτοβουλία και κατόπιν πρόσκλησης του Συλλόγου Κυπρίων Νομού Λάρισας, βρέθηκαν στην πόλη.

Η Ελένη Φωκά, δεν κατάφερε να έρθει. Ο Ραούφ Ντενκτάς δεν της επέτρεψε να περάσει στις ελεύθερες περιοχές. Κι όμως, η Ελένη ήταν μαζί μας. Ήταν παρούσα μέσα από τα λόγια της. Μέσα από μια χειρόγραφη επιστολή της, που διαβάστηκε στις εκδηλώσεις και έφθασε στις καρδιές όσων βρίσκονταν απέναντί της. Ήταν σαν να είχε διανύσει εκείνη τη διαδρομή η ίδια. Από την τουρκοπατημένη Καρπασία στη Λάρισα. Από ένα σχολείο που βρισκόταν υπό κατοχή σε σχολεία μιας ελεύθερης Ελληνικής πόλης. Από τα παιδιά της Καρπασίας στα παιδιά της Λάρισας.

Οι εκδηλώσεις εκείνες ήταν πρωτόγνωρες για την Πόλη μας. Ο κόσμος και οι μαθητές γέμισαν ασφυκτικά τις αίθουσες. Μα περισσότερο από τον κόσμο θυμάμαι τα πρόσωπα. Τα πρόσωπα των ανθρώπων που έβλεπαν και άκουγαν. Τα πρόσωπα των μαθητών που γνώριζαν, ίσως για πρώτη φορά τόσο άμεσα, πως κάπου στην Κύπρο υπήρχαν παιδιά σαν κι αυτούς που μεγάλωναν σε μια πατρίδα μοιρασμένη, σε μια σκλάβα γη.

Θυμάμαι τη συγκίνηση. Τα δακρυσμένα μάτια. Τα παρατεταμένα χειροκροτήματα. Και πάνω απ’ όλα, θυμάμαι εκείνη την αίσθηση ότι μέσα στις αίθουσες της Λάρισας δεν μιλούσαν απλώς τρεις εκπαιδευτικοί για ένα μακρινό πρόβλημα. Μιλούσε η ίδια η Καρπασία. Μιλούσαν τα «εγκλωβισμένα» παιδιά. Μιλούσαν οι άνθρωποι που είχαν επιλέξει να μείνουν. Μιλούσε η Κύπρος ολόκληρη. Μιλούσε η Ελληνική ψυχή!

Τρεις γυναίκες που έμειναν

Η Ελένη Φωκά, η αείμνηστη Γιαννούλα Λαζαρίδου Βασιλείου και η Δέσποινα Κολατσή Μουζούρη υπήρξαν κάτι πολύ περισσότερο από Διδασκάλισσες. Υπήρξαν παρουσίες. Σε έναν τόπο όπου η κατοχική Τουρκία επιδίωκε να επιβάλει τον φόβο και τη σιωπή, εκείνες επέλεξαν να συνεχίσουν να διδάσκουν.

Στα σχολεία του Ριζοκαρπάσου και της Αγίας Τριάδας, η Ελληνική γλώσσα δεν ήταν απλώς ένα μάθημα. Η Ελληνική ιστορία δεν ήταν απλώς ένα κεφάλαιο στο βιβλίο. Ο Ελληνικός πολιτισμός δεν ήταν μια θεωρητική έννοια. Όλα αυτά ήταν τρόπος ύπαρξης. Ήταν μνήμη. Ήταν ταυτότητα. Ήταν η καθημερινή υπενθύμιση στα παιδιά ότι η Ιστορία τους δεν τελείωσε.

Και έτσι η τάξη έγινε χώρος αντίστασης. Το σχολείο έγινε καταφύγιο. Η Διδασκάλισσα έγινε φάρος. Δεν κρατούσαν όπλα. Κρατούσαν βιβλία. Κρατούσαν κιμωλίες. Κρατούσαν τετράδια. Και κρατούσαν όρθια τα παιδιά. Και κρατούσαν όρθια την αγωνιζόμενη Μεγαλόνησο! Ίσως αυτή να είναι η πιο βαθιά μορφή αντίστασης: να επιμένεις να μορφώνεις όταν κάποιοι θέλουν να σβήσουν τη μνήμη και την Ιστορία.

Τα μικρά τετράδια

Χρόνια μετά, κρατώ στα χέρια μου ένα κομμάτι εκείνης της ιστορίας. Τις χειρόγραφες ομιλίες των Διδασκαλισσών. Σελίδες που γράφτηκαν από τα ίδια τους τα χέρια. Και δίπλα τους, ποιήματα των μικρών μαθητών τους. Πρόχειρα τετράδια. Παιδικά γράμματα. Μολύβια που κάποτε πάτησαν πάνω στο χαρτί με όση δύναμη μπορούσε να έχει ένα παιδικό χέρι. Να γράφουν για την Ελευθερία, να γράφουν για την ειρήνη, να γράφουν για την Κύπρο, να γράφουν για την Ελλάδα, να ζωγραφίσουν την Ελληνική Σημαία… Και όλα αυτά κάτω από τη σκιά μιας κλεμμένης ημισελήνου!

Κοιτάζοντας αυτές τις σελίδες σήμερα, τόσα χρόνια μετά, αντιλαμβάνομαι πως έχουν μια αξία που ξεπερνά κατά πολύ την προσωπική ανάμνηση. Και αποφάσισα να τα μοιραστώ μαζί σας. Ελπίζω σύντομα, μέσα από την επόμενη εκδοτική μου προσπάθεια. Αν ο θεός μου το επιτρέψει φυσικά…

*Ακαδημαϊκός - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Από το Μονάγρι Λεμεσού

av.avgoustinοs@gmail.com