Ο Γενικός Διευθυντής του ΙδΕΚ Θεόδωρος Λουκαΐδης, μιλά στη «Σημερινή» για τα 30 χρόνια του Ιδρύματος

Τριάντα χρόνια μετά την ίδρυση του ΙδΕΚ, η Κύπρος καταγράφει αισθητή άνοδο στον διεθνή χάρτη της Έρευνας και Καινοτομίας. Ο Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος παρουσιάζει στη «Σημερινή» τους αριθμούς πίσω από αυτήν την πορεία, αναδεικνύει κυπριακές επιχειρηματικές και ερευνητικές επιτυχίες και εξηγεί τι χρειάζεται για να μετατραπεί η πρόοδος σε περισσότερες επενδύσεις, εξαγωγές και ποιοτικές θέσεις εργασίας.

Φέτος είναι μια ιδιαίτερα συμβολική χρονιά για το ΙδΕΚ, καθώς συμπληρώνει 30 χρόνια από την ίδρυσή του. Κοιτάζοντας πίσω σε αυτήν την πορεία, ποιο είναι το αποτύπωμα του ΙδΕΚ στην ανάπτυξη του κυπριακού οικοσυστήματος Έρευνας και Καινοτομίας και ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές που έχουν συντελεστεί αυτά τα χρόνια;

Τα 30 χρόνια του ΙδΕΚ είναι, πάνω απ’ όλα, 30 χρόνια πίστης στη δύναμη των ανθρώπων να κτίζουν το μέλλον. Είναι 30 χρόνια επένδυσης σε ιδέες, σε ερευνητές που επέλεξαν να δημιουργήσουν γνώση, σε επιχειρηματίες που μετέτρεψαν την καινοτομία σε πράξη και σε υποδομές που άνοιξαν νέους δρόμους προόδου και ευημερίας για την Κύπρο.

Πριν από τρεις δεκαετίες, η Πολιτεία μάς ανέθεσε μιαν αποστολή: να θέσουμε τα θεμέλια ώστε η Έρευνα και η Καινοτομία να ανθίσουν στη χώρα μας. Τριάντα χρόνια μετά, η Κύπρος διαθέτει ένα δυναμικό και εξωστρεφές οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας, με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς και καινοτόμες επιχειρήσεις, επενδυτικά ταμεία και δομές υποστήριξης που διακρίνονται διεθνώς, δημιουργούν συνεργασίες πέρα από τα σύνορά μας και παράγουν αποτελέσματα με πραγματικό αντίκτυπο.

Το ΙδΕΚ ήταν εκεί από την πρώτη μέρα. Όχι μόνο ως χρηματοδότης, αλλά ως συνοδοιπόρος ανθρώπων που τόλμησαν, στις ερευνητικές ομάδες που δημιουργήθηκαν, στις επιχειρήσεις που γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν, στις διεθνείς γέφυρες συνεργασίας που χτίστηκαν και στις φιλοδοξίες που έγιναν πραγματικότητα.

Ταυτόχρονα, στο πέρας του χρόνου, άλλαξε και η αντίληψη για την Έρευνα και την Καινοτομία στην Κύπρο. Σήμερα δεν μιλάμε μόνο για την παραγωγή νέας γνώσης. Μιλάμε για τη μετατροπή της γνώσης σε λύσεις. Σε νέες τεχνολογίες, προϊόντα και υπηρεσίες. Σε επιχειρήσεις και βιώσιμες ποιοτικές θέσεις εργασίας που απορροφούν ταλέντα. Νέους και νέες που έχουν την ευκαιρία να κτίσουν τις φιλοδοξίες τους από τον τόπο μας.

Τα πρώτα 30 χρόνια μάς έδειξαν τι μπορούμε να πετύχουμε. Τα επόμενα 30 συνεχίζουμε με τον ίδιο ζήλο, για να μπορεί η Κύπρος να έχει το δικό της αποτύπωμα στο παγκόσμιο χάρτη επιστήμης και τεχνολογίας.

Το European Researchers’ Night γιορτάζει 20 χρόνια παρουσίας στην Κύπρο. Φέτος έχει ως κεντρικό θέμα «CELEBRATE 2.0 – Two Decades of STEAM-Powered Inspiration», αναδεικνύοντας τη σύνδεση της Επιστήμης, της Τεχνολογίας, της Μηχανικής, των Τεχνών και των Μαθηματικών. Γιατί είναι σημαντική σήμερα αυτή η διεπιστημονική προσέγγιση και τι μπορεί να μας διδάξει για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του μέλλοντος;

Για 20 χρόνια φέρνουμε την έρευνα πιο κοντά στην κοινωνία και δίνουμε τη δυνατότητα στους πολίτες, και ιδιαίτερα στα παιδιά και τους νέους, να γνωρίσουν την επιστήμη με έναν διαφορετικό, βιωματικό τρόπο.

Η επιστήμη, η τεχνολογία, η μηχανική, οι τέχνες και τα μαθηματικά δεν λειτουργούν πλέον ως ξεχωριστοί κόσμοι. Η καινοτομία απαιτεί συνεργασία, διεπιστημονική προσέγγιση και τη σύνθεση διαφορετικών γνώσεων και δεξιοτήτων.

Ένα βιντεοπαιχνίδι αποτελεί ίσως ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του STEAM στην πράξη. Συνδυάζει πληροφορική, τεχνητή νοημοσύνη και μηχανική με αφήγηση, μουσική, εικαστικές τέχνες και ψυχολογία.

Φέτος, με περισσότερα από 75 περίπτερα και πάνω από 80 διαδραστικές δραστηριότητες, θέλουμε να δείξουμε ότι η επιστήμη δεν είναι κάτι μακρινό ή δυσπρόσιτο. Είναι δημιουργικότητα, περιέργεια, φαντασία και πειραματισμός. Πάνω απ’ όλα, είναι ένας τρόπος να κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας και να τον αλλάζουμε προς το καλύτερο.

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε σημαντική ανάπτυξη του κυπριακού οικοσυστήματος, με περισσότερες ερευνητικές δυνατότητες, νεοφυείς και καινοτόμες επιχειρήσεις, επενδύσεις και διεθνείς διασυνδέσεις. Πόσο έχει αλλάξει η θέση της Κύπρου στον διεθνή χάρτη της Έρευνας και Καινοτομίας και ποια είναι σήμερα τα επόμενα βήματα που πρέπει να κάνουμε για να μετατρέψουμε αυτήν την πρόοδο σε ακόμη μεγαλύτερο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο;

Η πρόοδος αποτυπώνεται ξεκάθαρα στους διεθνείς δείκτες. Στο Global Innovation Index του WIPO η Κύπρος κατατάσσεται το 2025 στην 25η θέση παγκοσμίως, από την 29η θέση το 2020. Την ίδια στιγμή, το οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων είναι 34ο διεθνώς από την 45η θέση του 2020, καταγράφοντας τη ταχύτερη άνοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία τρία χρόνια.

Έχουμε θέσει ισχυρά θεμέλια. Έχουμε δημιουργήσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον για δημιουργία και ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων και προσέλκυση ταλέντων, ενώ βλέπουμε τη νέα γενιά που είναι ολοένα και πιο έτοιμη να αναλάβει ρίσκα και να δημιουργήσει από την Κύπρο.

Αυτήν τη δυναμική την βλέπουμε και στις αιτήσεις χρηματοδότησης που λαμβάνει το ΙδΕΚ, όπου καταγράφεται διαρκώς αυξητική τάση και νέα ρεκόρ συμμετοχής.

Παρά τη σημαντική πρόοδο, παραμένουν βεβαίως και ορισμένες διαχρονικές προκλήσεις. Όλοι οι διεθνείς δείκτες και εκθέσεις καταγράφουν την ανάγκη αύξησης τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία και την ανάγκη προσέλκυσης περισσότερων επενδυτικών κεφαλαίων Venture Capital.

Ταυτόχρονα, πρέπει να επενδύσουμε ακόμη περισσότερο στο ανθρώπινο δυναμικό. Η Κύπρος πρέπει να είναι ένας τόπος όπου ταλαντούχοι ερευνητές, επιστήμονες, μηχανικοί και επιχειρηματίες μπορούν να δημιουργούν, να αναπτύσσονται και να παραμένουν, αλλά και ένας τόπος που προσελκύει ταλέντο από το εξωτερικό.

Θεωρώ ότι θα πρέπει να κτίσουμε πάνω στη δυναμική που έχει δημιουργηθεί και να επιταχύνουμε την πορεία μας, αξιοποιώντας την πολιτική βούληση που υπάρχει και να την μεταφράσουμε σε μεγαλύτερη στήριξη της Έρευνας και της Καινοτομίας, που δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες για νέα ταλέντα, περισσότερη νέα γνώση, περισσότερες πατέντες, περισσότερες εταιρείες που εξάγουν καινοτόμα προϊόντα, και περισσότερες επιτυχίες σε διεθνές επίπεδο.

Έχετε αναφερθεί στον πραγματικό αντίκτυπο των επενδύσεων σε Ε&Κ. Μπορείτε να μας δώσετε μερικά παραδείγματα επιτυχίας, τα οποία έλαβαν και τη στήριξη του ΙδΕΚ;

Μπορώ να σας δώσω δεκάδες παραδείγματα επιτυχίας, και είναι ενθαρρυντικό ότι κάθε χρόνο βλέπουμε νέες ιστορίες επιτυχίας να αναδύονται.

Η NIPD Genetics αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα μετατροπής της κυπριακής έρευνας σε επιχειρηματική επιτυχία. Ξεκίνησε από έρευνα αιχμής στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου, έλαβε στήριξη από το ΙδΕΚ, καθώς επίσης και ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια, ανέπτυξε μη επεμβατικά διαγνωστικά προγεννητικά τεστ τα οποία διέθεσε σε πέραν των 40 χωρών και τελικά εξαγοράστηκε από τον διεθνή όμιλο Medicover, με αποτίμηση στα €65 εκατομμύρια. Η εταιρεία συνεχίζει να δραστηριοποιείται από την Κύπρο ως Medicover Genetics, διατηρώντας παράλληλα εκατοντάδες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης στην Κύπρο.

Το 2025, η SiliconDali εξασφάλισε χρηματοδότηση ύψους €200.000 μέσω του προγράμματος Fast Track Innovation του ΙδΕΚ. Μέσα σε εννέα μήνες, η εταιρεία ολοκλήρωσε την ανάπτυξη ενός νέου προϊόντος στον τομέα των ηλεκτρονικών στοιχημάτων. Σήμερα η εταιρεία έχει ξεπεράσει το €1 εκατομμύριο σε έσοδα. Η αναπτυξιακή αυτή πορεία μεταφράστηκε σε νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, με την εταιρεία να απασχολεί πλέον 18 εργαζομένους από το γραφείο της στην Κύπρο, ενώ πιο πρόσφατα έχει ιδρύσει γραφείο στην Ισπανία.

Στον τομέα της αγροδιατροφής, η BlueAnalytix αναπτύσσει λύσεις για τη βελτιστοποίηση της παραγωγής στις ιχθυοκαλλιέργειες, αξιοποιώντας τόσο τη στήριξη του ΙδΕΚ όσο και €6 εκατομμύρια ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια. Σήμερα εργοδοτεί 6 άτομα και συνεχίζει να αναπτύσσει νέες δυνατότητες των προϊόντων της αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης.

Αντίστοιχα παραδείγματα υπάρχουν και στον ερευνητικό χώρο. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, δύο νέες ερευνήτριες του Πανεπιστημίου Κύπρου εξασφάλισαν συνολικά €3 εκατομμύρια από το πρόγραμμα European Research Council του Ορίζοντα Ευρώπη, το πιο ανταγωνιστικό πρόγραμμα χρηματοδότησης έρευνας αιχμής στην Ευρώπη. Και οι δύο είχαν προηγουμένως λάβει στήριξη από το ΙδΕΚ. Η αρχική επένδυση €200 χιλιάδων, σε συνδυασμό με τις υποστηρικτικές υπηρεσίες των Εθνικών Σημείων Επαφής του ΙδΕΚ, οδήγησε σε απόδοση δεκαπέντε φορές μεγαλύτερη για την Κύπρο.

Αυτές οι ιστορίες δείχνουν ότι όταν επενδύεις στρατηγικά σε ανθρώπους, γνώση και καινοτομία, δημιουργείς πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Και αυτός είναι ο στόχος του ΙδΕΚ. Δεν είναι απλώς να χρηματοδοτεί έργα, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τις επόμενες κυπριακές ιστορίες επιτυχίας.