Ένας στους τρεις ηλικιωμένους σε κίνδυνο φτώχιας
Στο 33,2% έφθασε ο δείκτης για τους άνω των 65, από 26,9% το 2023. Στο προσκήνιο η επάρκεια των χαμηλών συντάξεων
Ένας στους τρεις κατοίκους της Κύπρου ηλικίας 65 ετών και άνω βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχιας, σύμφωνα με την τελευταία Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης της Στατιστικής Υπηρεσίας. Το ποσοστό έφθασε στο 33,2%, από 31,1% στην προηγούμενη έρευνα και 26,9% δύο χρόνια νωρίτερα. Για το σύνολο του πληθυσμού ο αντίστοιχος δείκτης περιορίζεται στο 14,9%. Η διαφορά ξεπερνά πλέον τις 18 ποσοστιαίες μονάδες. Πίσω από αυτήν τη σύγκριση βρίσκεται ένα συγκεκριμένο ερώτημα: πόσο επαρκεί το εισόδημα που έχουν στη διάθεσή τους οι ηλικιωμένοι, ιδιαίτερα όσοι στηρίζονται σε χαμηλή σύνταξη; Ο δείκτης μετρά τον εισοδηματικό κίνδυνο μετά την καταβολή συντάξεων και επιδομάτων· δεν μετρά πόσοι στερούνται τα βασικά.
Η διαφορά ανά ηλικία
Η επιδείνωση στους άνω των 65 δεν ακολουθεί την πορεία του συνολικού δείκτη. Από το 2023 έως το 2025 ο κίνδυνος φτώχιας για τους ηλικιωμένους αυξήθηκε κατά 6,3 ποσοστιαίες μονάδες. Για ολόκληρο τον πληθυσμό έμεινε ουσιαστικά σταθερός: 14,9% το 2023, 14,6% το 2024 και ξανά 14,9% το 2025. Στις ηλικίες 18 έως 64 ετών το τελευταίο ποσοστό ήταν 10,3%, ενώ στα παιδιά έως 17 ετών 12,7%. library.cystat.gov.cy
Η διαφορά δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι έχουν περάσει τα 65 βρίσκονται στην ίδια οικονομική θέση. Άλλοι λαμβάνουν σύνταξη και συμπληρωματικό εισόδημα, άλλοι ζουν με μέλη της οικογένειάς τους και άλλοι συντηρούν μόνοι το νοικοκυριό τους. Ο πίνακας της Στατιστικής Υπηρεσίας καταγράφει, όμως, την ίδια κατεύθυνση για την ηλικιακή ομάδα επί δύο συνεχόμενες έρευνες: το ποσοστό κάτω από το σχετικό εισοδηματικό όριο αυξάνεται.
Τι μετρά το όριο
Για ένα νοικοκυριό ενός ατόμου, το όριο κινδύνου φτώχιας της έρευνας 2025 υπολογίστηκε σε €13.240 ετησίως, περίπου €1.103 τον μήνα. Στην προηγούμενη έρευνα ήταν €12.400. Το όριο αντιστοιχεί στο 60% του διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος. Πρόκειται για μέτρο σύγκρισης των εισοδημάτων και όχι για υπολογισμό του ποσού που χρειάζεται κάποιος για να πληρώσει τρόφιμα, ρεύμα, φάρμακα και στέγαση.
Η έρευνα φέρει την ένδειξη «2025», δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026 και αφορά εισοδήματα του 2024. Τα ποσοστά δεν αποτυπώνουν, συνεπώς, τις αυξήσεις συντάξεων του 2025 ή του 2026. Επειδή το όριο μεταβάλλεται μαζί με τα εισοδήματα του πληθυσμού, η άνοδος του δείκτη από μόνη της δεν δείχνει πόσο άλλαξε σε ευρώ το εισόδημα κάθε ηλικιωμένου, ούτε τεκμηριώνει μία και μοναδική αιτία για την επιδείνωση.
Τρία διαφορετικά ποσά
Για το 2026 οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων ανακοίνωσαν κατώτατη σύνταξη €450,35 τον μήνα για δικαιούχους χωρίς εξαρτώμενα, πλήρη βασική σύνταξη €529,82 και κοινωνική σύνταξη €429,15. Οι τρεις παροχές αφορούν διαφορετικές περιπτώσεις. Η βασική σύνταξη, για παράδειγμα, δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με το τελικό ποσό που παίρνει ένας ασφαλισμένος, καθώς μπορεί να προστίθεται συμπληρωματικό μέρος. Ούτε μπορεί να συγκριθεί μία μεμονωμένη παροχή απευθείας με το όριο φτώχιας χωρίς να ληφθούν υπόψη τα υπόλοιπα εισοδήματα και τα μέλη του νοικοκυριού. www.mlsi.gov.cy
Η σχέση σύνταξης και καθημερινών εξόδων παραμένει, πάντως, ουσιαστική για όποιον ζει με χαμηλό σταθερό εισόδημα. Το ενοίκιο, όπου υπάρχει, ο λογαριασμός ρεύματος και οι αγορές του μήνα πληρώνονται από το ίδιο διαθέσιμο ποσό. Η στατιστική έρευνα εντοπίζει την έκταση του εισοδηματικού κινδύνου· δεν περιγράφει τον προϋπολογισμό κάθε συνταξιούχου, ούτε επιτρέπει να αποδοθεί η άνοδος του ποσοστού αποκλειστικά στην ακρίβεια.
Οι ανάγκες που φέρνει η ηλικία
Η συζήτηση για το διαθέσιμο εισόδημα έχει και μια πλευρά που δεν φαίνεται στον πίνακα της φτώχιας: τις ανάγκες φροντίδας. Στο Προφίλ Υγείας της Κύπρου για το 2025, που εκπόνησαν ο ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περισσότεροι από τέσσερεις στους δέκα κατοίκους ηλικίας 65 ετών και άνω ανέφεραν πολλαπλές χρόνιες παθήσεις, με βάση στοιχεία του 2022. Στις καθημερινές δραστηριότητες, περιορισμούς ανέφερε το 26% των γυναικών αυτής της ηλικίας και το 11% των ανδρών. Τα ποσοστά περιγράφουν ανάγκες υγείας και φροντίδας, όχι δαπάνες που πληρώνονται από την τσέπη των ηλικιωμένων. Η έρευνα εισοδήματος δεν συνδέει αυτές τις ανάγκες με την αύξηση του κινδύνου φτώχιας.
Η επίδραση συντάξεων και επιδομάτων
Οι συντάξεις έχουν μετρήσιμη επίδραση στον γενικό πληθυσμό. Αν αφαιρεθούν από τον υπολογισμό μαζί με τα κοινωνικά επιδόματα, ο κίνδυνος φτώχιας φθάνει στο 33,6%. Με τις συντάξεις υποχωρεί στο 21,7% και, αφού προστεθούν τα επιδόματα, στο 14,9%. Πρόκειται για στοιχεία που αφορούν όλες τις ηλικίες. Δεν αποκαλύπτουν πόσοι από τους άνω των 65 βγαίνουν πάνω από το όριο χάρη σε συγκεκριμένη παροχή. Το τελικό 33,2% για τους ηλικιωμένους έχει ήδη υπολογιστεί αφού συνυπολογίστηκαν οι κοινωνικές μεταβιβάσεις.
Το Υπουργείο Εργασίας έχει συμπεριλάβει τη μείωση του κινδύνου φτώχιας των συνταξιούχων στους στόχους της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Ο σχεδιασμός προβλέπει νέα αναδιανεμητική βασική σύνταξη στη θέση της κατώτατης και της κοινωνικής. Στον δημοσιευμένο προγραμματισμό δεν προσδιορίζονται το τελικό ύψος της νέας παροχής και ο αριθμός όσων θα τη δικαιούνται. Η έρευνα εισοδήματος προηγείται της μεταρρύθμισης και δεν αποτυπώνει την επίδρασή της.
