Πώς τα παλιά τραύματα γίνονται παγίδες

Υπάρχει μια σιωπηλή, σχεδόν ιερή νομοτέλεια στον τρόπο που ο άνθρωπος επιστρέφει στην παλιά του πληγή. Δεν είναι άγνοια, ούτε πνευματική τυφλότητα· είναι η σπαρακτική, ασυνείδητη λαχτάρα του ατόμου να γυρίσει στο σημείο όπου τραυματίστηκε, κρατώντας ομως αυτή τη φορά μια διαφορετική υπόσχεση.

Όσοι περπάτησαν από νωρίς στον κόσμο χωρίς μια στοργική «πλάτη», χωρίς εκείνο το αδιαπραγμάτευτο δίχτυ ασφαλείας που προσφέρει η πρώτη αγκαλιά, έμαθαν να υφαίνουν μόνοι τους την προστασία τους. Έχτισαν μια συμπαγή, περήφανη υπερανεξαρτησία, έναν αλάβαστρινο θώρακα πλασμένο για να περιφρουρήσει μια καρδιά γεμάτη ανεξάντλητη, τρυφερή ενσυναίσθηση. Όμως αυτή η ίδια η ερημιά τους, αυτή η αίσθηση του απόκληρου σε συνδυασμό με την απέραντη χωρητικότητά τους για προσφορά, τους μετατρέπει συχνά σε εύθραυστους δορυφόρους γύρω από ανθρώπους που κινούνται με ναρκισσιστική ή οριακή σκληρότητα. Ο καταναγκασμός της επανάληψης δεν είναι μια αυστηρή τιμωρία, αλλά η απεγνωσμένη προσπάθεια του παιδιού που κρύβεται μέσα μας να ξαναγράψει την ιστορία του και να δώσει ένα λυτρωτικό τέλος σε ένα παλιό, ανεπούλωτο τραύμα.

Σαν από πάντα, η Ελληνική μυθολογία χαρτογραφούσε αυτή την ανθρώπινη περιπέτεια μέσα από την ιστορία του Ιξίονα. Διψασμένος για αποδοχή, για μια ισότιμη θέση στο φως και στην αγκαλιά του θείου, ο Ιξίων άπλωσε τα χέρια του προς την Ήρα. Όμως ο Δίας, βλέποντας την αλαζονεία της βαθιάς του ανάγκης, έπλασε από πυκνή καταχνιά τη Νεφέλη, ένα απατηλό είδωλο φτιαγμένο από σύννεφο. Ο Ιξίων αγκάλιασε μια ψευδαίσθηση. Και η τυφλή, αφοσιωμένη προσκόλλησή του σε αυτό το άπιαστο όραμα έγινε το αόρατο σχοινί που τον έδεσε αιωνίως σε έναν φλεγόμενο, ασταμάτητο τροχό.

Στις διαδρομές των ανθρώπινων σχέσεων, η Νεφέλη εμφανίζεται πάντα με τη μορφή του Love Bombing. Είναι εκείνη η πρώτη, εκτυφλωτική αστραπή του θαυμασμού, τα λόγια που ηχούν σαν βάλσαμο και οι απατηλές υποσχέσεις για ένα συναισθηματικό «σπίτι» που επιτέλους θα μας χωρέσει. Το άτομο, πεινασμένο για ασφάλεια και γυμνό από αντισώματα, παραδίδεται. Μετατρέπεται οικειοθελώς στον πιο αφοσιωμένο φρουρό του άλλου, πιστεύοντας πως αν προσφέρει τα πάντα, θα εξαγοράσει την αποδοχή που στερήθηκε. Μα όταν το σύννεφο της αυταπάτης διαλυθεί, η υπόσχεση εξαφανίζεται και απομένει μόνο ο αδυσώπητος τροχός της απαξίωσης, να γυρνά μες στο συντριπτικό κενό.

Αυτός ο αέναος εγκλωβισμός υφαίνεται σιωπηλά μέσα από τρία μονοπάτια: Το πρώτο είναι η εφιαλτική οικειότητα της ερήμου. Το άτομο τείνει να επιστρέφει σε αυτό που έμαθε να επιβιώνει, όσο αμείλικτο κι αν είναι. Η συναισθηματική παγωνιά γίνεται η μόνη γνώριμη πατρίδα· το άτομο αναγνωρίζει τη σιωπή και τη χειραγώγηση γιατί έμαθε να αναπνέει μέσα σε αυτές από νωρίς, αναζητώντας μια παράδοξη ασφάλεια στο σκοτάδι που ήδη ξέρει. Το δεύτερο είναι η προσδοκία της διορθωτικής εμπειρίας. Όπως ψιθύρισε πρώτος ο Freud, η επιστροφή στην ίδια αρένα είναι μια σπαρακτική μάχη για τη λύτρωση του παρελθόντος. Επιλέγουμε ξανά τον ίδιο τύπο ανθρώπου, λέγοντας χαμηλόφωνα στον εαυτό μας: «Αυτή τη φορά θα αγαπήσω τόσο πολύ, θα φροντίσω τόσο βαθιά, που θα υποχρεώσω τον άλλον να με δεχτεί· κι έτσι, αναδρομικά, θα θεραπεύσω όλη την παλιά μου αδικία». Το τρίτο είναι η αθόρυβη λεηλασία της αντοχής. Ο χειριστικός άλλος διαβάζει αμέσως την απουσία εξωτερικών «πλατών». Γνωρίζει πως ένας άνθρωπος που έμαθε να στηρίζεται μόνο στις δικές του δυνάμεις θα σηκώσει το βάρος αθόρυβα, θα σιωπήσει στον πόνο και δεν θα ζητήσει βοηθούς, μετατρέποντας την προσφορά και την ψυχική του ευγένεια σε καύσιμο για τη δική του στεγνή ύπαρξη.

Για να σταματήσει ο τροχός να γυρνά, δεν χρειάζεται περισσότερη σκληρότητα, αλλά μια γλυκιά, ριζική στροφή προς τα μέσα. Χρειάζεται η «Ριζική Αποδοχή»το ήρεμο, δακρυσμένο κοίταγμα της αλήθειας: η παραδοχή πως η Νεφέλη δεν ήταν παρά σύννεφο και πως ο άλλος δεν κρατά το νερό για να ξεδιψάσουμε.

Έπειτα, η στάση της «Γκρίζας Πέτρας» έρχεται σαν ένα σιωπηλό καταφύγιο. Γινόμαστε ένας αδιαπέραστος, συμπαγής βράχος, αποσύροντας το δράμα, τον θυμό και τις απολογίες που τρέφουν την τοξικότητα, αφήνοντας τον άλλον να απομακρυνθεί μόνος του. Και πάνω απ' όλα, χρειάζεται η βαθιά αναδόμηση της προσωπικής μας αξίας: να ψιθυρίσουμε στον εαυτό μας πως η ύπαρξή μας δικαιούται σεβασμό απλώς επειδή είναι εδώ, κι όχι επειδή υπηρετεί, φροντίζει ή αντέχει. Τα όριά μας δεν είναι τοίχοι εγωισμού· είναι τα πρώτα χάδια αυτοπροστασίας που χρωστούσαμε στον εαυτό μας.

Η συναισθηματική κατάρρευση και τα κουρασμένα μας φτερά δεν είναι απόδειξη πως αποτύχαμε. Είναι το σημείο μηδέν όπου το παλιό σύστημα επιβίωσης γονατίζει και ζητά ξεκούραση. Για τον άνθρωπο που έμαθε να παλεύει πάντα μόνος, το μεγάλο μάθημα δεν είναι να γίνει πιο ανθεκτικός στον πόνο, αλλά να γίνει πιο τρυφερός με τις δικές του πληγές: να κατέβει επιτέλους από τον φλεγόμενο τροχό, να αγκαλιάσει το παιδί που κουβαλά μέσα του και να του υποσχεθεί πως από εδώ και πέρα, είναι απόλυτα ασφαλές

*Ψυχολόγος

Διδάκτορας Εξελικτικής-Σχολικής ψυχολογίας

Μ.Α Διοίκηση εκπαιδευτικών μονάδων

Msc Χρηματοοικονομικά και Ναυτιλιακά

Μ.Α ART therapist

Pgp Συμβουλευτική ψυχολογία

Ειδίκευση στη Συστημική θεραπεία και στη Γνωστική-Αναλυτική θεραπευτική αντιμετώπιση