Ασφυξία με αριθμούς στις Κεντρικές Φυλακές

Οι Κεντρικές Φυλακές μπήκαν στο 2026 με αριθμούς που περιγράφουν σωφρονιστική ασφυξία. Τον Φεβρουάριο ο πληθυσμός των κρατουμένων έφθασε τους 1.164, με περίπου 50 πρόσωπα να κρατούνται σε αστυνομικά κελιά λόγω έλλειψης χώρου. Τον Μάρτιο ο αριθμός δόθηκε στους 1.175, με περίπου έναν στους τρεις κρατουμένους να είναι υπόδικος. Στις αρχές Απριλίου καταγραφόταν ήδη στους 1.177. Η Κύπρος εμφανίζεται την ίδια ώρα πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε πληρότητα φυλακών, με ποσοστό 227,6% για το 2024. Πίσω από το ποσοστό βρίσκονται παλιές υποδομές, κελιά που πιέζονται, αλλοδαποί κρατούμενοι που αποτελούν πάνω από το μισό του πληθυσμού, κατασχέσεις κινητών και ναρκωτικών, ελλείψεις προσωπικού, βραχιολάκια που επιστρέφουν ως λύση αποσυμφόρησης και μια νέα φυλακή εκατοντάδων εκατομμυρίων, που παραμένει έργο με ορίζοντα ετών.

1.164 τον Φεβρουάριο, 1.177 τον Απρίλιο

Το πρώτο εξάμηνο του 2026 έδωσε καθαρή εικόνα της πίεσης. Στις 12 Φεβρουαρίου καταγραφόταν πληθυσμός 1.164 κρατουμένων, με περίπου 50 πρόσωπα να βρίσκονται σε αστυνομικά κελιά, επειδή οι Κεντρικές Φυλακές δεν διέθεταν επαρκείς χώρους. Η μεταφορά της πίεσης στα αστυνομικά κρατητήρια επηρεάζει τη δυνατότητα της Αστυνομίας να διαχειρίζεται συλλήψεις, υπόπτους και καθημερινή κράτηση χωρίς να φορτώνεται το σωφρονιστικό αδιέξοδο.

Στις κοινοβουλευτικές ενημερώσεις του Μαρτίου ο αριθμός έφθασε τους 1.175. Στις 9 Απριλίου, σε νεότερη καταγραφή, οι κρατούμενοι ανέρχονταν σε 1.177. Οι εγχώριες αναφορές περιγράφουν κτηριακές δυνατότητες της παλιάς φυλακής για 650–720 άτομα, ενώ οι διεθνείς βάσεις χρησιμοποιούν διαφορετική επίσημη χωρητικότητα. Η διαφορά στη μεθοδολογία δεν αλλάζει το εύρημα. Η Κύπρος καταγράφεται από τη Eurostat με πληρότητα 227,6%, την υψηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Σλοβενία, δεύτερη στη σχετική κατάταξη, βρίσκεται στο 134,2% και η Γαλλία στο 129,3%. Η απόσταση τοποθετεί την κυπριακή περίπτωση σε ξεχωριστή κλίμακα πίεσης.

Στο ίδιο ευρωπαϊκό κάδρο, τα στοιχεία SPACE I του Συμβουλίου της Ευρώπης καταγράφουν για την Κύπρο 117 κρατουμένους ανά 100 διαθέσιμες θέσεις στις 31 Ιανουαρίου 2025 και την εντάσσουν στις χώρες με σοβαρό υπερπληθυσμό. Η απόκλιση από τη μέτρηση της Eurostat οφείλεται στη διαφορετική στατιστική βάση, όμως και οι δύο δείκτες δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση: η Κύπρος βρίσκεται συστηματικά πάνω από τα όρια του σωφρονιστικού της χώρου.

Το βάρος των υποδίκων και των αλλοδαπών κρατουμένων

Ο υπερπληθυσμός δεν εξηγείται μόνον από τον αριθμό των καταδίκων. Περίπου ένας στους τρεις κρατουμένους είναι υπόδικος. Το στοιχείο μεταφέρει το θέμα από το κτήριο των Φυλακών στους χρόνους της Δικαιοσύνης, στην προφυλάκιση και στις εναλλακτικές μορφές επιτήρησης πριν από την τελική κρίση των δικαστηρίων. Όταν τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού κρατείται πριν από την εκδίκαση ή την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η συμφόρηση αποκτά δικαστική διάσταση.

Σημαντικό βάρος προσθέτει και η σύνθεση του πληθυσμού. Το Συμβούλιο της Ευρώπης, στα στοιχεία SPACE I που δημοσιοποιήθηκαν τον Μάιο, καταγράφει για την Κύπρο ποσοστό 54% αλλοδαπών κρατουμένων. Σε εγχώριες αναφορές το ποσοστό εμφανίζεται ακόμη υψηλότερο, γύρω στο 60%. Η σωστή ανάγνωση δεν είναι εθνική, αλλά διοικητική και ποινική. Οι Φυλακές συνδέονται πλέον άμεσα με τη μεταναστευτική διαχείριση, τις διαδικασίες απέλασης, τη λειτουργία της Μενόγειας και των Λιμνών, καθώς και με τα αδικήματα που οδηγούν σε κράτηση.

Η αποσυμφόρηση μέσω απομακρύνσεων μπήκε ήδη στην εργαλειοθήκη του κράτους. Τον Ιανουάριο ανακοινώθηκαν 164 απελάσεις αλλοδαπών από κέντρα κράτησης και Κεντρικές Φυλακές μέσα σε περίπου 40 ημέρες. Τον Μάρτιο έγινε αναφορά σε 1.450 απομακρύνσεις αλλοδαπών μέσα σε δυόμισι μήνες. Οι αριθμοί δείχνουν πόσο στενά δένονται η σωφρονιστική πολιτική, η μεταναστευτική διαχείριση και η καθημερινή λειτουργία των χώρων κράτησης.

Η μαύρη αγορά πίσω από τα κάγκελα

Η ασφυξία στις Φυλακές μετριέται και με την ικανότητα ελέγχου μέσα στο ίδρυμα. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι αναφορές για κινητά, ναρκωτικά και απαγορευμένα αντικείμενα έφεραν ξανά στο προσκήνιο την εσωτερική ασφάλεια. Η τιμή ενός κινητού στη μαύρη αγορά των Φυλακών αναφέρθηκε ότι μπορεί να φτάσει τις €5.000. Το ποσό δείχνει ζήτηση, ρίσκο και οργανωμένες διαδρομές εισαγωγής. Κάθε παράνομη συσκευή ανοίγει ζητήματα επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, συντονισμού παράνομων πράξεων, εκφοβισμού και συναλλαγών.

Τον Απρίλιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε εντατικούς ελέγχους και κατασχέσεις δεκάδων κινητών, ναρκωτικών και άλλων απαγορευμένων αντικειμένων από την 1η Ιανουαρίου. Τον Ιούνιο η εικόνα πήρε νέα διάσταση. Drone που μετέφερε ύποπτο πακέτο προς τις Κεντρικές Φυλακές εντοπίστηκε από το σύστημα anti-drone και κατασχέθηκε, μαζί με το φορτίο του, πριν φθάσει στον προορισμό του. Οι Αρχές δεν ανακοίνωσαν το περιεχόμενο του πακέτου, όμως το Υπουργείο συνέδεσε ευθέως το σύστημα με την αποτροπή εισαγωγής κινητών, ναρκωτικών και άλλων απαγορευμένων αντικειμένων.

Η Βουλή κινήθηκε μέσα στο ίδιο διάστημα για αυστηρότερη ποινικοποίηση της κατοχής και εισαγωγής κινητών και απαγορευμένων αντικειμένων. Η νομοθετική απάντηση δείχνει ότι το πρόβλημα αναγνωρίζεται ως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Η εφαρμογή περνά από ελέγχους στις εισόδους, τεχνικά συστήματα εντοπισμού, προσωπικό, επιτήρηση πτερύγων και πειθαρχικό έλεγχο για κάθε πιθανή εμπλοκή.

Οι προειδοποιήσεις απέκτησαν θεσμικό βάρος

Η CPT έδωσε διεθνή σφραγίδα σε μια εικόνα που οι αριθμοί είχαν ήδη περιγράψει. Η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατέγραψε σοβαρές ανησυχίες για τις Κεντρικές Φυλακές, με αναφορές σε υπερπληθυσμό, συνθήκες κράτησης, βία μεταξύ κρατουμένων, ελλείψεις προσωπικού, θέματα υγείας και ανάγκη αποτελεσματικής πολιτικής πρόληψης αυτοκτονιών. Ο Πρόεδρος της CPT, Alan Mitchell, σημείωσε τον Ιούνιο ότι όταν επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Κύπρο το 2008, οι Κεντρικές Φυλακές φιλοξενούσαν περίπου 520 κρατουμένους, ενώ σήμερα ο αριθμός έχει ξεπεράσει τους 1.100 στον ίδιο ουσιαστικά γεωγραφικό χώρο.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία πρόσθεσε εσωτερική θεσμική τεκμηρίωση. Στην ειδική έκθεση για το Τμήμα Φυλακών καταγράφηκαν υπερπληθυσμός, αδυναμίες διαχείρισης προσωπικού, ελλείψεις πρωτοκόλλων έκτακτης ανάγκης, ζητήματα πυρασφάλειας και περιορισμένη αξιοποίηση ηλεκτρονικής επιτήρησης. Ιδιαίτερα αιχμηρό είναι το εύρημα για τα βραχιολάκια: από 40 συσκευές, μόλις οι μισές χρησιμοποιούνταν για κατ’ οίκον περιορισμό κατά την περίοδο ελέγχου. Οι θεσμικές αποτυπώσεις συγκλίνουν στο ίδιο σημείο. Η πίεση αφορά τη δυνατότητα διοίκησης, επιτήρησης, προστασίας, εργασιακής ασφάλειας του προσωπικού και διαχείρισης κρίσεων.

Βραχιολάκια, προσλήψεις και νέα Φυλακή

Η κυβερνητική απάντηση κινείται σε τρεις άξονες: άμεση αποσυμφόρηση, ενίσχυση προσωπικού και νέα Φυλακή. Η ηλεκτρονική επιτήρηση επανέρχεται πλέον με συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Στις 9 Ιουνίου αναρτήθηκε σε δημόσια διαβούλευση ο Περί Φυλακών Τροποποιητικός Νόμος του 2026, με στόχο τη διεύρυνση της εφαρμογής του βραχιολιού σε περισσότερους κατάδικους, στη βάση συστάσεων της CPT και της Νομικής Υπηρεσίας. Η διαβούλευση παραμένει ανοικτή μέχρι τις 8 Ιουλίου. Το σχέδιο προβλέπει μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής κατά την αποφυλάκιση υπό όρους και κατά την έκτιση ποινής, με ειδικές πρόνοιες για ηλικιωμένους και πρόσωπα που συμμετέχουν σε προγράμματα απεξάρτησης.

Στην Ευρώπη, η ηλεκτρονική επιτήρηση δεν αφορά μόνο κατάδικους. Σύμφωνα με έρευνα που επικαλείται ο «Πολίτης», 14 κράτη μέλη εφαρμόζουν το μέτρο και σε υπόδικους, με απόφαση δικαστηρίου ή κατόπιν αιτήματος των εμπλεκομένων. Για την Κύπρο, το στοιχείο αυτό ανοίγει δεύτερο επίπεδο συζήτησης: αν το βραχιολάκι θα παραμείνει εργαλείο αποσυμφόρησης μετά την καταδίκη ή αν θα αξιοποιηθεί, με αυστηρές εγγυήσεις, και πριν από την τελική δικαστική κρίση.

Παράλληλα, εξαγγέλθηκε πρόσληψη 90 νέων σωφρονιστικών υπαλλήλων, με εκπαίδευση πριν αναλάβουν καθήκοντα. Το προσωπικό αποτελεί κλειδί, επειδή ο υπερπληθυσμός αυξάνει την ένταση στις πτέρυγες, δυσκολεύει τους ελέγχους, επιβαρύνει τις βάρδιες και περιορίζει τον χρόνο επιτήρησης ανά κρατούμενο.

Η μεγάλη απάντηση τοποθετείται στον Μαθιάτη. Εκεί σχεδιάζεται νέα Φυλακή με κόστος περίπου €300 εκατ. και δυναμικότητα 1.500 θέσεων. Οι δημόσιες αναφορές δεν είναι πλήρως ενιαίες ως προς την κατανομή υποδίκων και καταδίκων στο νέο μοντέλο κράτησης, άρα το ζήτημα χρειάζεται καθαρή κυβερνητική αποσαφήνιση. Το έργο προβάλλει ως μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού συστήματος. Η σημερινή πίεση, όμως, τρέχει σε ημερήσιο χρόνο: νέες συλλήψεις, υπόδικοι, κατασχέσεις, βάρδιες, έλεγχοι, αστυνομικά κρατητήρια. Μέχρι να λειτουργήσει η νέα δομή, οι Κεντρικές Φυλακές θα συνεχίσουν να κουβαλούν το βάρος ενός συστήματος που έχει ξεπεράσει τα όριά του.

Οι αριθμοί της ασφυξίας

1.177 κρατούμενοι στις αρχές Απριλίου

227,6% πληρότητα, η υψηλότερη στην Ε.Ε.

1 στους 3 κρατουμένους υπόδικος

54% αλλοδαποί κρατούμενοι

€5.000 η αναφερόμενη τιμή κινητού στη μαύρη αγορά

Drone με ύποπτο πακέτο αναχαιτίστηκε στις 18 Ιουνίου

€300 εκατ. για νέα Φυλακή στον Μαθιάτη