Επιδημία η βία κατά των γυναικών στην Κύπρο

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑΣ ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ
«Η έμφυλη βία, σε κάθε μορφή και σε όποιο περιβάλλον εκδηλώνεται, συνιστά πάντοτε βία, δεν αποτελεί ιδιωτική διαφορά, δεν αποτελεί οικογενειακή υπόθεση - είναι έγκλημα και μάλιστα πιο ειδεχθές αφού το θύμα είναι πιο εξαρτημένο και πιο ευάλωτο και ως έγκλημα, θίγει το ίδιο το κράτος και ενδιαφέρει το ίδιο το κράτος»
Νάσια Διονυσίου: «Αυτό που απαιτείται είναι η δημιουργία και εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου, περιεκτικού και αποτελεσματικού μηχανισμού παροχής ειδικής κι εξατομικευμένης στήριξης και προστασίας, ώστε τα θύματα να λαμβάνουν νομική και ψυχολογική συμβουλευτική, οικονομική βοήθεια, στέγαση, κατάρτιση, βοήθεια για εύρεση εργασίας, φροντίδα για τα παιδιά τους»
Μαρίνα Σώζου: «Όταν κάποιες οικιακές βοηθοί πάνε για πρώτη φορά για δοκιμή, σε σπίτι πιθανού εργοδότη, οι σεξουαλικές προθέσεις φαίνονται και από τη διαδρομή στο αυτοκίνητο, πριν καν φτάσουν στο σπίτι. Και όταν φτάσουν στο σπίτι, ο εργοδότης τούς δείχνει το υπνοδωμάτιο πρώτα, ως τον πρώτο χώρο εργασίας, υπονοώντας φυσικά σε τι είδους δουλειά αναφέρεται»...
«Το φύλο είναι συνώνυμο με την ανασφάλεια και τα περιστατικά βίας εναντίον γυναικών και κοριτσιών δεν είναι μεμονωμένα, ατυχή ή ανθρώπινες τραγωδίες, αλλά συνιστούν μια επιδημία», τόνισε η λειτουργός στο Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως, Νάσια Διονυσίου, μιλώντας την περασμένη Τρίτη, παραμονή της Παγκόσμιας Ημέρας ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών, που είναι η 25η Νοεμβρίου, όπως την καθόρισε ο ΟΗΕ.
Η Ημέρα αυτή, αφιερώθηκε στη μνήμη των τριών Δομινικανών αδελφών Μιραμπάλ - της Πάτρια, της Μινέρβα και της Μαρία Τερέζα Μιραμπάλ, που δολοφονήθηκαν στις 25 Νοεμβρίου 1960, από το δικτατορικό καθεστώς του Ραφαέλ Λεωνίδας Τρουχίγιο, για την αντιδικτατορική τους δράση στην πατρίδα τους, τη Δομινικανή Δημοκρατία. Η Νάσια Διονυσίου μιλούσε σε εκδήλωση με θέμα τη βία κατά των γυναικών, που οργάνωσε στον χώρο της στη Λευκωσία, η πρεσβεία της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας στην Κύπρο και η μη κυβερνητική οργάνωση Cyprus Stop Trafficking.

Εισαγωγική τοποθέτηση έκανε η Lidice Ortega, σύζυγος του Επιτετραμμένου της Βενεζουέλας στην Κύπρο, Jeanpier Anaya Salas, ενώ προβλήθηκε βίντεο για τη ζωή και τη δράση των αδελφών Μιραμπάλ, με συνεντεύξεις από συγγενείς τους, περιλαμβανομένης της τέταρτης αδελφής, της Δεδέ Μιραμπάλ, που διηγείται την ιστορία των αδελφών της. Για τους αγώνες των γυναικών της Βενεζουέλας για ισότητα, μίλησε μέσω Skype από το Καράκας, η καθηγήτρια Alba Carosio, Διευθύντρια του Κέντρου Σπουδών της Γυναίκας, στο Κεντρικό Πανεπιστήμιο της Βενεζουέλας.
Δεν ειναι ιδιωτική υπόθεση
«Η βία», είπε μεταξύ άλλων η Νάσια Διονυσίου, «που στρέφεται κατά προσώπου λόγω φύλου, ταυτότητας ή έκφρασης του φύλου τού εν λόγω προσώπου ή θίγει δυσανάλογα πρόσωπα συγκεκριμένου φύλου, νοείται ως βία λόγω φύλου, ή αλλιώς ως έμφυλη βία. Το καίριο ζητούμενο, που τίθεται μέσω των παρεμβάσεων του Γραφείου μας, είναι η ανάγκη όπως η διάσταση του φύλου ενσωματωθεί σε όλες τις δράσεις και πολιτικές του κράτους που αφορούν στην καταπολέμηση της βίας, και οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με ζητήματα παιδείας, ποινικής δικαιοσύνης, ασφάλειας, δημόσιας υγείας, εργασιακού και μεταναστευτικού καθεστώτος, και κοινωνικής ένταξης».
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη βία εντός της οικογένειας, η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως είπε ότι «η έμφυλη βία, σε κάθε μορφή και σε όποιο περιβάλλον εκδηλώνεται, συνιστά πάντοτε βία. Δεν αποτελεί ιδιωτική διαφορά, δεν αποτελεί οικογενειακή υπόθεση - είναι έγκλημα και μάλιστα πιο ειδεχθές, αφού το θύμα είναι πιο εξαρτημένο και πιο ευάλωτο. Είναι έγκλημα και ως έγκλημα θίγει το ίδιο το κράτος και ενδιαφέρει το ίδιο το κράτος και είναι στο κράτος που εναπόκειται η ευθύνη να προλάβει τη βία, να την αποτρέψει, να την διώξει, να την τιμωρήσει - και όχι να διασώσει την οικογένεια.

»Και επαναλαμβάνω: Η ευθύνη είναι στο κράτος, και όχι στο άτομο που υφίσταται βία. Έχοντας σημειώσει τα πιο πάνω, πρέπει να έχουμε κατά νουν τη δυσκολία των γυναικών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας να αποταθούν στις Αρχές γιατί δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος της καταγγελίας, δεν μπορούν να αντέξουν τις μακρές, κοστοβόρες και ψυχοφθόρες δικαστικές διαδικασίες, δεν είναι σε θέση να διαχειριστούν τις συνέπειες των αλλαγών στη ζωή τους. Και τούτο έχει ως αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται σ’ έναν φαύλο κύκλο βίας, αυτοενοχοποίησης και επαναθυματοποίησης.

»Κι αυτό συμβαίνει ακόμη περισσότερο όταν εξαρτώνται από το πρόσωπο που τους ασκεί βία, είτε συναισθηματικά, όταν π.χ. είναι ο πατέρας των παιδιών τους ή οι ίδιες βρίσκονται αποκομμένες από κάποιο συγγενικό ή άλλο υποστηριχτικό περιβάλλον, οικονομικά, είτε στο πλαίσιο γάμου, είτε στο πλαίσιο εργασιακής σχέσης, ή και διοικητικά, όταν λ.χ. το δικαίωμα διαμονής τους εξαρτάται από τη σχέση τους με τον θύτη».
Όταν το κράτος απουσιάζει
Όπως υπογράμμισε η κυρία Διονυσίου, «αυτό που απαιτείται είναι η δημιουργία και εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου, περιεκτικού και αποτελεσματικού μηχανισμού παροχής ειδικής κι εξατομικευμένης στήριξης και προστασίας. Στο πλαίσιο αυτά, απαιτείται τα θύματα να λαμβάνουν υπηρεσίες που διευκολύνουν την ανάκαμψη και την ενδυνάμωσή τους, όπως νομική και ψυχολογική συμβουλευτική, οικονομική βοήθεια, στέγαση, κατάρτιση, βοήθεια για εύρεση εργασίας, φροντίδα για τα παιδιά τους.

»Θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες, που θα στελεχώνονται από επαγγελματίες ευαισθητοποιημένους και εκπαιδευμένους για να βοηθήσουν τα θύματα και να τα παραπέμψουν στις κατάλληλες υπηρεσίες. Και θα πρέπει οι λύσεις που προτείνονται να είναι κατάλληλες και προσαρμοσμένες στις ειδικότερες ανάγκες της γυναίκας και των παιδιών της και άρα να λαμβάνονται με τη δική της συμμετοχή και συναίνεση. Παράλληλα, θα πρέπει να επιδιώκεται η συνεχής ενδυνάμωση της γυναίκας καθ’ όλη τη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών.

» Δυστυχώς, από την έως τώρα εμπειρία μας στο ζήτημα, τα περισσότερα από τα πιο πάνω απουσιάζουν. Καταγγελίες γυναικών στην Αστυνομία, συχνά υποτιμούνται και δεν καταγράφονται? οι γυναίκες οι οποίες προσφεύγουν στις Αρχές, όμως, δεν επιθυμούν να καταγγείλουν τον σύντροφό τους, δεν διασυνδέονται με τις κοινωνικές, ψυχολογικές ή ιατρικές υπηρεσίες ή με αρμόδιους ΜΚΟ, ούτε παρακολουθούνται με οποιοδήποτε τρόπο, παρότι χρειάζονται ασφάλεια και προστασία? στην περίπτωση που καταγγείλουν τη βία, αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες στην εξασφάλιση οικονομικής στήριξης, ένταξης στην εργασία, στέγασης και διευκολύνσεων για τα παιδιά τους? δεν τους παρέχεται νομική βοήθεια για τα νομικά ζητήματα που συνδέονται με την οικογενειακή τους κατάσταση? δεν προστατεύονται επαρκώς από τον κίνδυνο απέλασης, σε περίπτωση που είναι αλλοδαπές? δεν υπάρχουν οποιεσδήποτε δομές για αποκατάσταση του θύτη».
Η Νάσια Διονυσίου έκανε αναφορά και στη σεξουαλική βία, υποδεικνύοντας «την ανυπαρξία δομών ιατρικής, ψυχολογικής και κοινωνικής στήριξης και παρακολούθησής των θυμάτων βιασμού».

Σε σχέση με την «παρενοχλητική παρακολούθηση» (stalking), είπε ότι αυτή συνιστά μορφή βίας και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που πλήττει κυρίως γυναίκες ή κορίτσια και πρόσθεσε: «Το stalking στην Κύπρο δεν συνιστά ποινικό αδίκημα και άρα δεν μπορεί να διερευνηθεί, με αποτέλεσμα να μένουν απροστάτευτα τα θύματά του. Στη βάση των διαπιστώσεων και εισηγήσεών μας, το stalking ποινικοποιείται και ετοιμάζεται από τη Νομική Υπηρεσία σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο θα καλύπτει όχι μόνο το stalking, αλλά και την παρενόχληση, η οποία μέχρι τώρα απαγορεύεται, μόνο εφόσον ασκείται στον χώρο της εργασίας».
Η οδύσσεια των οικιακών βοηθών
Στη σεξουαλική βία και παρενόχληση σε βάρος των αλλοδαπών οικιακών εργαζομένων, αναφέρθηκε σε παρέμβασή της η Μαρίνα Σώζου, εθελόντρια στη μη κυβερνητική οργάνωση Caritas Cyprus Migrant Centre, που τόνισε ότι αυτές είναι συνήθως θύματα στον χώρο εργασίας τους. Είπε ότι συχνά δεν καταγγέλλουν τους δράστες, που είναι συνήθως οι εργοδότες τους και «μένουν σιωπηλές», κυρίως επειδή εξαρτούν την επιβίωσή τους από αυτούς και επειδή φοβούνται την απέλαση. Είπε μεταξύ άλλων τα εξής χαρακτηριστικά:

«Όταν έχουμε υποθέσεις με θύματα σεξουαλικής βίας, από τους συγγενείς του εργοδότη, που προσπαθούν να δικαιολογήσουν την συμπεριφορά του, έχουμε ακούσει σχόλια του είδους "Είναι ηλικιωμένος άντρας και έχει τις ανάγκες του". "Και τι πειράζει που μίλησε και της είπε κάτι;". Έχουμε ακούσει ότι όταν κάποιες οικιακές βοηθοί πάνε για πρώτη φορά για δοκιμή, σε σπίτι πιθανού εργοδότη, οι σεξουαλικές προθέσεις φαίνονται και από τη διαδρομή στο αυτοκίνητο, πριν καν φτάσουν στο σπίτι. Και όταν φτάσουν στο σπίτι, ο εργοδότης τούς δείχνει το υπνοδωμάτιο πρώτα, ως τον πρώτο χώρο εργασίας, υπονοώντας φυσικά σε τι είδους δουλειά αναφέρεται.

»Υπάρχουν προσδοκίες ότι σε μία κοπέλα που είναι οικιακή βοηθός, από τρίτη χώρα και ίσως φτωχή και σε απεγνωσμένη κατάσταση, είναι αποδεκτό να της συμπεριφέρονται με ακατάλληλο τρόπο. Επιπλέον, οι οικιακές βοηθοί βρίσκονται σε δύσκολη θέση όταν διαμένουν στον χώρο εργασίας τους, επειδή είναι δύσκολο να αρνηθούν τις προσφορές των εργοδοτών τους, διότι εξαρτώνται από αυτούς για τα προς το ζην. Οι εργοδότες συχνά χρησιμοποιούν και ψυχολογικό εκβιασμό ενάντια στις κοπέλες, απειλώντας ότι "αν δεν τους αρέσει, θα τις στείλουν πίσω στη χώρα τους".

»Είναι δύσκολο να προστατεύουν τον εαυτό τους από τη βία που αντιμετωπίζουν, επειδή συχνά δεν έχουν πού να πάνε αν εγκαταλείψουν τον χώρο εργασίας τους και δεν γνωρίζουν τη γλώσσα, ούτε έχουν την αυτοπεποίθηση να πάρουν τηλέφωνο την Αστυνομία. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι κάποιες κοπέλες αντιμετωπίζουν ακόμα πιο συχνά λεκτική βία. Οι εργοδότες μιλούν και συμπεριφέρονται με υποτιμητικό τρόπο στις κοπέλες, τους απευθύνονται με άσχημα ονόματα και τους φωνάζουν.

»Φαίνεται να είναι εύκολος στόχος για τους εργοδότες όταν έχουν άσχημη διάθεση, επειδή είναι διαθέσιμες συνεχώς στον χώρο εργασίας. Υπάρχει νομοθεσία στην Κύπρο για την προστασία των θυμάτων της βίας, όμως δυστυχώς δεν εξυπηρετούν σωστά τον σκοπό τους και έτσι το θύμα σπάνια αντιμετωπίζεται δίκαια. Ένα εμπόδιο είναι ότι, σύμφωνα με ό,τι μας λένε οι Αρχές, για να μπορέσει η Αστυνομία να κάνει οτιδήποτε, πρέπει πρώτα να συμβεί κάτι στην κοπέλα. Ένα δεύτερο εμπόδιο είναι ότι ο τρόπος και ο χρόνος, με τον οποίο εφαρμόζεται ο νόμος, λειτουργεί ενάντια στο θύμα, παρά να λειτουργεί για το θύμα».
Η Μαρίνα Σώζου ανέφερε τα ακόλουθα, ως εισηγήσεις για προστασία των θυμάτων:

«α) Να δίνεται άμεσο release και στη συνέχεια πρόσβαση σε καινούριο εργοδότη, ακόμα και με προσωρινή άδεια, ασχέτως από τις δικαστικές διαδικασίες. β) Να γίνονται συχνές επιθεωρήσεις του χώρου εργασίας και διαμονής των οικιακών βοηθών και συναντήσεις με αυτές, για να βεβαιώνονται οι Αρχές ότι είναι ασφαλείς εκεί που βρίσκονται. γ) Να γίνονται αναφορές για τους εργοδότες που είναι γνωστές οι συμπεριφορές τους και να μην τους ξαναδίνεται άδεια να εργοδοτήσουν άλλες κοπέλες. δ) Να βρεθεί μια εναλλακτική λύση, για να μην αναγκάζονται η κοπέλες να διαμένουν στον χώρο εργασίας τους».
Φαλλοκρατία, η ρίζα του κακού
Στη «ρίζα του κακού» αναφέρθηκε η αντιπρόεδρος του Cyprus Stop Trafficking, Λίντα Λάπα, που επεσήμανε στη δική της παρέμβαση ότι «η φαλλοκρατική κοινωνία υποθάλπει, επιτρέπει, για να μην πω ότι επιβάλλει στον άνδρα, να είναι επιθετικός και βίαιος - βλέπετε, το ανδρικό πρότυπο που καλλιεργεί, είναι αυτό του πολεμιστή και του κυνηγού. Ας υπογραμμίσω, όμως, ότι στις φαλλοκρατικές κοινωνίες υπάρχουν βαθμίδες. Οι σκανδιναβικές χώρες είναι οι λιγότερο φαλλοκρατικές. Κι όσο κι αν κατηγορούμε την κυπριακή κοινωνία, οι γυναίκες που ζουν σε μουσουλμανικές χώρες, θα ήταν πολύ ευτυχισμένες αν οι κοινωνίες στις οποίες ζουν, ήταν σαν τη δική μας.

»Όσο πιο φαλλοκρατική είναι μια κοινωνία, τόσο πιο βάρβαρη είναι η έκφραση της βίας που επιτρέπεται στον αντρικό πληθυσμό της. Γιατί οι άνδρες (όχι όλοι, προς Θεού, αλλά πολλοί), χρησιμοποιούν βία στις σχέσεις τους με τις γυναίκες; Γιατί οι γυναίκες δεν επαναστατούμε; Θα προσπαθήσω να απαντήσω σ’ αυτά τα δύο ερωτήματα, όσο πιο καθαρά μπορώ κι η γνώμη μου, δεν δεσμεύει παρά μόνο εμένα. Γιατί λοιπόν οι άνδρες χρησιμοποιούν βία; Γιατί είναι πιο δυνατοί και συγχύζουν το "δυνατότερος", με το "ανώτερος" κι έχουν, φαίνεται, και κάποια δυσκολία να καταλάβουν τη διαφορετικότητα.

»Οι άνδρες, που πιστεύουν ότι είναι ανώτεροι και απαιτούν να τους αναγνωρίζεται αυτή τους η ανωτερότητα, ελέω Θεού, έχουν και μιαν έμμονη ιδέα, μάλλον έναν έμμονο φόβο, σχετικά με τον ανδρισμό τους. Το μέγεθος, η αντοχή του ανδρικού εμβλήματος. Και ποιος θα τους επιβεβαιώσει τον ανδρισμό τους; Η γυναίκα. Ιδού το δράμα, η τραγωδία. Ο άνδρας εξαρτάται από τη γυναίκα, αυτό το πλάσμα το "κατώτερο" και το "αμόρφωτο", για κάτι τόσο βασικό. Και για κάθε ανικανοποίητο που περιμένουμε αναγνώριση κι επιβεβαίωση από τους άλλους, είμαστε χαμένοι από χέρι.

» Η εκτίμηση για τον εαυτό μας πρέπει να πηγάζει από μέσα μας, από εμάς τους ίδιους. Κι όσο πιο άξεστος και βάρβαρος είσαι, τόσο το ανικανοποίητο μπορεί να σε οδηγήσει σε πράξεις εγκληματικής βίας». Σε σχέση με το ερώτημα, «γιατί οι γυναίκες υπομένουν τη βία;», η Λίντα Λάπα είπε ότι «αν οι γυναίκες επαναστατούσαν, θα είχαν πολλά να χάσουν - κι αυτές και τα παιδιά τους. Η επιβίωση είναι το πρώτιστο που επιδιώκει κάθε ζωντανός οργανισμός και η γυναίκα, σε πολλές χώρες, ακόμα σήμερα, δεν ήταν και δεν είναι ελεύθερη, αυτόνομη, ανεξάρτητη, κυρία του εαυτού της. Ήταν σεξουαλικό αντικείμενο και όργανο παραγωγής και έπρεπε να δεχτεί αυτόν τον ρόλο, που ήταν το τίμημα για την επιβίωσή της».
Αναγκαία μια νέα εκστρατεία
Είπε μεταξύ άλλων στη δική της ομιλία η Μαίρη Πύργου, εκ μέρους του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια, ότι το θέμα της εκδήλωσης «τής θύμισε, κατά κάποιον τρόπο, μετά από 33 χρόνια, τον μοναχικό δρόμο των πρώτων χρόνων για την αντιμετώπιση του προβλήματος στην Κύπρο, που βγήκε δυναμικά στην επιφάνεια το 1982. Από τότε και για τα τελευταία 33 χρόνια έχουν γίνει πολλά, όμως το πρόβλημα είναι ακόμα εδώ, καραδοκεί και συνεχίζει.

»Η αντιμετώπισή του δεν είναι εύκολη, διότι η βία εναντίον των γυναικών είναι βαθιά ριζωμένη μέσα στην κοινωνία και αν και σήμερα δεν είναι αποδεχτή και καταδικάζεται, είναι ακόμα σιωπηλά ανεχτή από την κοινωνία. Θα πρέπει να ετοιμάσουμε μια νέα εκστρατεία, που στόχο έχει να ξαναδώσει στις γυναίκες τη χαμένη τους αυτοεκτίμηση και να τις ενδυναμώσει, ώστε να μπορούν να σταθούν και πάλι στα πόδια τους και να διεκδικήσουν τον σεβασμό της κοινωνίας και τη θέση που τους αρμόζει σε αυτή.

»Σε πρώτο στάδιο, θα πρέπει να προωθηθούν νόμοι που να κατοχυρώνουν τη θέση της γυναίκας, την ισότητα των φύλων και να την προστατεύουν από τα βίαια ξεσπάσματα των ανδρών. Να επιβληθούν παραδειγματικές τιμωρίες στα άτομα που ασκούν βία μέσα στην οικογένεια. Να προωθηθούν αλλαγές, ώστε να έχουν όλες οι γυναίκες τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες, στη μάθηση και στις γνώσεις.

»Το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να διαμορφωθεί με τρόπο που να επιτρέπει την ενδυνάμωση της γυναίκας και την απομυθοποίηση της ανωτερότητας του άνδρα. Να επιστρατευτούν λόγιοι, σοφοί και όσοι ασχολούνται με το γράψιμο, να παρουσιάζουν τη γυναίκα στις σωστές της διαστάσεις. Να απαιτηθούν αλλαγές από την Εκκλησία, δεδομένου ότι η θρησκεία διαδραματίζει ακόμα σημαντικό ρόλο μεταξύ των πιστών».