Ο Νείλος στην Αιγυπτιακή Μυθολογία

Τα νερά του ανέδειξαν έναν από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς της ανθρωπότητας
Ο αιγυπτιακός πολιτισμός οφείλει την τεράστια ανάπτυξή του στον ποταμό, ο οποίος σχηματίζει στο τέλος της διαδρομής του το Δέλτα που εκβάλλει στη Μεσόγειο Θάλασσα
«Τίποτε δεν είναι τόσο σεβαστό για τους Αιγυπτίους όσο ο Νείλος», έγραψε ο Πλούταρχος στο έργο του «Ίσις και Όσιρις». Ο Νείλος είναι μαζί με τον Αμαζόνιο οι μεγαλύτεροι ποταμοί στον κόσμο. Ο αιγυπτιακός πολιτισμός οφείλει την τεράστια ανάπτυξή του στον ποταμό Νείλο, ο οποίος σχηματίζει στο τέλος της διαδρομής του το Δέλτα που εκβάλλει στη Μεσόγειο θάλασσα. Οι πηγές του ριζώνουν βαθιά σε πολλές χώρες της Αφρικής, όπως η Κένυα, η Αιθιοπία, η Τανζανία κ.λ.π. Καλύπτει ένα μεγάλο μήκος, γύρω στα επτά χιλιάδες χιλιόμετρα. Οι αρχαίοι Έλληνες έγραψαν αρκετά για τον ποταμό αυτόν, πέρα από τα μυστικά του, όπως ο Στράβωνας, ο Ηρόδοτος, ο Όμηρος, ο οποίος στην Οδύσσειά του τον αναφέρει ως Αίγυπτο. Ο Νείλος αποτελεί μέχρι σήμερα ένα θεϊκό δώρο για την Αίγυπτο και τον λαό της. Στις εύφορες κοιλάδες του, ανάμεσα στην έρημο και την όαση, άνθισαν πολιτιστικά μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως οι Πυραμίδες και τα ανάκτορα του Φαραώ.
Η Θεοποίηση
Για τους αρχαίους Αιγυπτίους ο Νείλος ήταν ο μεγάλος ευεργέτης, ο οποίος τους χάρισε την ανάπτυξη και βοήθησε τη χώρα να φθάσει στα μεγάλα δώματα του παγκόσμιου πολιτισμού. Και οι περίφημες Πυραμίδες είχαν βοηθό τον Νείλο, που με τις πλημμύρες του και τα υδατικά υποστρώματά του έδωσε πολλές λύσεις στους αρχιτέκτονες και μηχανικούς της εποχής εκείνης. Ας μην ξεχνάμε ότι για το κτίσιμο των πυραμίδων χρειάστηκαν 100.000 εργάτες. Ως εκ τούτου η προσφορά του μεγάλου ποταμού αναγνωρίστηκε με σεβασμό και αγάπη, γι’ αυτό οι αρχαίοι Αιγύπτιοι θεοποίησαν τον Νείλο, ως ένδειξη τιμής και αφοσίωσης. Ο συγγραφέας Σαμόνες Χένρι Χουκ, στο βιβλίο του «Μυθολογία της Μέσης Ανατολής», γράφει χαρακτηριστικά ότι «ο Νείλος, όπως είναι φυσικό, καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της Αιγυπτιακής Μυθολογίας. Οι Αιγύπτιοι είχαν κλίση προς συντηρητικό και περιεκτικό τρόπο σκέψης.

Οι Αιγύπτιοι δεν απορρίπτουν ποτέ τίποτα, αλλά αντίθετα από την ανάμειξη πρώιμων και αντίθετων στοιχείων, δημιουργούσαν μια καινούρια σύνθεση, όπως έγινε και με τη μυθολογία του Όσιρι και Ρα. Έτσι βρίσκουμε μύθους του Νείλου στενά δεμένους με νεκρώσιμες τελετές και με μύθους λατρείας των Όσιρι και Ρα». Στη συνέχεια ο συγγραφέας μάς αποκαλύπτει το... θεϊκό όνομα του Νείλου και μας μεταφέρει στο Μουσείο του Βατικανού με τα πλούσια ευρήματά του. Λέει λοιπόν: «Ο ποταμός Νείλος λατρευόταν σαν θεός με το όνομα χάπι. Ένα άγαλμα του θεού Νείλου βρίσκεται στο Μουσείο του Βατικανού και παριστάνει τον θεό σε πλάγια στάση. Στο χέρι κρατάει στάχυα σιταριού και το κέρας της αφθονίας. Γύρω του στέκονται 16 παιδιά, που το καθένα έχει ύψος μιας πήχης. Αυτό συμβολίζει το ύψος - τη στάθμη των νερών του Νείλου, γιατί αν έφτανε κάτω από 16 πήχες τότε θα έπεφτε πείνα». Προσέξτε τα τελευταία γραφόμενα του Σάμουελ, ότι αν το νερό του ποταμού λιγόστευε κάτω από 16 πήχεις, ο λαός θα λιμοκτονούσε. Αντιλαμβάνεται κανείς το πολύτιμο δώρο του Νείλου.
Ο Μύθος των δύο Νείλων
Όπως είναι γνωστό, ο Νείλος έχει δύο μεγάλους παραπόταμους που καθόρισαν την πορεία και τη φυσική νομοτέλεια του ποταμού. «Σ’ έναν τάφο στην Άβυδο», γράφει ο Σάμουελ Χένρυ, «εικονίζονται δύο Νείλοι που και οι δύο τους κρατάνε πάπυρους, λωτούς και διάφορα άλλα είδη φαγητών και ποτών. Ο μύθος των δύο Νείλων περιέχεται στον περίφημο ύμνο του Ακενατόν προς τον Άτον ή στον ηλιακό δίσκο. Εκεί λέγεται ότι ο Άτον δημιούργησε έναν Νείλο στον Κάτω Κόσμο και στη συνέχεια τον έφερε επάνω για να υποστηρίξει τον λαό της Αιγύπτου. Δημιούργησε όμως κι έναν άλλο ουράνιο Νείλο, για να δίνει νερό στον ξένο πληθυσμό. Η πιο σπουδαία όμως σημαντική πλευρά της μυθολογίας του Νείλου είναι αυτή που έχει σχέση με τους μύθους του Όσιρι». Οι περίφημοι πάπυροι και αργότερα το χαρτί ξεκίνησαν από την Αίγυπτο. Πάνω σε αυτά τα στοιχεία έμελλε να οικοδομηθεί η πνευματική ανέλιξη του αρχαίου κόσμου. Η Αίγυπτος έκανε εξαγωγές μεγάλης ποσότητας παπύρου, και οι πρώτες ύλες προέρχονταν από το Δέλτα του Νείλου.
Η λατρεία των ζώων
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είναι από τους πρώτους λαούς που υιοθέτησαν κατοικίδια ζώα, όπως πουλιά, γάτες και σκύλους. Βέβαια αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι πίστευαν στη μετάβαση των ψυχών. Για παράδειγμα ο θεός Όσιρις, ως πνεύμα, κατοικούσε μέσα στην Άπη, έναν ζωντανό ταύρο, ο οποίος βρισκόταν σε ναό και όταν πέθαινε τον κήδευαν με μεγάλες τιμές. Γι’ αυτό οι Αιγύπτιοι ταρίχευαν χιλιάδες πουλιά και ζώα, με τεράστια συμβολική και θρησκευτική σημασία. Ο Πλούταρχος, στο έργο τους «Ίσις και Όσιρις», επισημαίνει αυτήν τη λεπτομέρεια, τονίζοντας την προσοχή που απέδιδαν οι ιερείς στο θέμα των ζώων. Γράφει λοιπόν: «Οι ιερείς απέχουν απ’ όλα τα ψάρια (...).

Λέγεται ότι και τον Άπη τον ποτίζουν από ιδιαίτερο πηγάδι και αποκλείουν εντελώς το νερό του Νείλου, όχι γιατί θεωρούν τα νερά του ακάθαρτα λόγω των κροκοδείλων, όπως νομίζουν μερικοί (...), αλλά πιστεύεται ότι το νερό του Νείλου, όταν πίνεται, παχαίνει και προκαλεί κατεξοχήν παχυσαρκία. Δεν θέλουν λοιπόν τον Άπη να τον έχουν παχύσαρκο, ούτε τους εαυτούς τους, αλλά θέλουν λεβεντόκορμα και αέρινα σώματα να περιβάλλουν την ψυχή και να μην καταπιέζουν ούτε να συνθλίβουν το θεϊκό στοιχείο...». Ο ποταμός Νείλος στην Αιγυπτιακή Μυθολογία έχει μια κυρίαρχη θέση. Τα νερά του ανέδειξαν έναν από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς της ανθρωπότητας. Ακόμα και η ίδια η ανθρώπινη σκέψη, πέρα από τις αυτοκρατορίες και τα λαμπρά οικοδομήματα, άνθισε κάτω από την επιρροή αυτού του μεγάλου και μυθικού ποταμού, που ονομάστηκε Νείλος.