ΦΙΚΑΡΔΟΥ Βόλτα στους δρόμους της παράδοσης

ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ...
Η «Σημερινή» σας ξεναγεί στα μονοπάτια της παράδοσης και στα στενά δρομάκια του μικρού, παραδοσιακού χωριού Φικάρδου, το οποίο αποτελεί ένα δείγμα της ορεινής κυπριακής αρχιτεκτονικής
Το χωριό Φικάρδου είναι ένας παραδοσιακός οικισμός και βρίσκεται κτισμένος σε νοτιοανατολική πλαγιά της οροσειράς του Τροόδους. Από αρχιτεκτονικής σκοπιάς το χωριό είναι ένα τυπικό δείγμα της ορεινής κυπριακής αρχιτεκτονικής, με απλά σχήματα ενταγμένα στο περιβάλλον, κτισμένο με ακατέργαστες σκληρές πέτρες της περιοχής και πλιθάρια. Τα σπίτια είναι ως επί το πλείστον διώροφα, με τις στέγες των άνω ορόφων επικλινείς σκεπασμένες με βυζαντινού τύπου κεραμίδια και των ισογείων επίπεδες. Πλείστες επίπεδες στέγες χρησιμοποιούντο για το άπλωμα και την αποξήρανση των διαφόρων προϊόντων που παρήγοντο στο χωριό, όπως σταφίδα, σύκα, αμύγδαλα και άλλα. Μεγάλο τμήμα του χωριού αποτελεί ιδιοκτησία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, το οποίο το 1978 κήρυξε ολόκληρο το χωριό σε «Αρχαίο Μνημείο» και «Ελεγχόμενη Περιοχή», και αποκατέστησε και συντήρησε τις υπό κατάρρευσιν κατοικίες.
Σε παλαιότερες εποχές, στο χωριό διεξάγονταν ως επί το πλείστον γεωργικές εργασίες και λόγω της ιδιομορφίας της περιοχής, η οποία απέκλειε τη χρήση μηχανημάτων, όλες εκτελούνταν με τον παραδοσιακό τρόπο. Το όργωμα με το ξύλινο άροτρο το οποίο τραβούσαν ζώα, το αλώνισμα με την «δουκάνη» στα αλώνια του χωριού και το θέρισμα με το δρεπάνι. Στο χωριό καλλιεργούνταν αμπέλια και παρασκευαζόταν κρασί, ζιβανία και σταφίδα, και επίσης ελιές, για το λάδι και τις ελιές, αμυγδαλιές, καρυδιές και διάφορα δημητριακά. Με όλα αυτά το χωριό ήταν κατά έναν τρόπο αύταρκες, αν ληφθεί υπ' όψιν πως οι γυναίκες του χωριού ύφαιναν στους παραδοσιακούς αργαλειούς τους και τα αναγκαία υφαντά για το ντύσιμο της οικογένειας.
Εγκαταλειμμένο το χωριό
Το χωριό, όμως, σήμερα έχει εγκαταλειφθεί πλήρως από τους αυτόχθονες κατοίκους του. Πλείστα από τα σπίτια του χωριού, που παραμένουν ιδιοκτησία των αυτοχθόνων και τα οποία συντηρήθηκαν με τη βοήθεια, επιτήρηση και οικονομική επιχορήγηση του Τμήματος Αρχαιοτήτων, παραμένουν κλειστά και χρησιμοποιούνται ελάχιστα και εποχικά από τους ιδιοκτήτες τους. Το χωριό σήμερα έχει περίπου 15 μόνιμους κατοίκους, πλείστοι των οποίων δεν είναι αυτόχθονες, αλλά άνθρωποι οι οποίοι επέλεξαν το χωριό για μόνιμη κατοικία τους λόγω της σπάνιας ομορφιάς του, του εξαιρετικού του κλίματος, της ποικιλότητας της χλωρίδας και της πανίδας του, και της σχετικής ησυχίας του. Οι κάτοικοι αυτοί έκτισαν τα σπίτια τους στην περιφέρεια του χωριού, έξω από τον παραδοσιακό πυρήνα, σε επιλεγμένες τοποθεσίες, μέσα σε σπάνιας ομορφιάς περιβάλλον.
Χιλιάδες οι ετήσιοι επισκέπτες
Σήμερα, σχεδόν ολόκληρο το χωριό είναι αναστηλωμένο και αποτελεί «ζωντανό» μουσείο παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και λαϊκής τέχνης. Περπατώντας ανάμεσα στα στενά και με μεγάλες και ακατέργαστες πέτρες στρωμένα δρομάκια, μπορείς να δεις αλλά και να μελετήσεις τον τρόπο που ο άνθρωπος οικοδομούσε τα σπίτια και το χωριό του τον 16ο και 17ο αιώνα. Πέρα από τους λιγοστούς μόνιμους κάτοικους και τους ιδιοκτήτες οικιών που επισκέπτονται περιστασιακά το χωριό, χιλιάδες είναι οι επισκέπτες που κατακλύζουν κάθε χρόνο αυτό το σπάνιας από κάθε άποψη ομορφιάς χωριό, για να θαυμάσουν το άγριο κάλλος της φύσης και την περίτεχνη και παλαιά αρχιτεκτονική των κτηρίων, που με τη βοήθεια του Τμήματος Αρχαιοτήτων συνεχίζει να αποτυπώνεται στα οικοδομήματα του χωριού.
Έτσι πήρε το όνομά του
Σύμφωνα με τον J. Geffery (1918), η ονομασία του χωριού πηγάζει από όνομα μεσαιωνικής επιφανούς οικογένειας που κατοικούσε στο νησί, με το επώνυμο Φικάρδο, της οποίας γνωστότερο μέλος ήταν ο ευγενής Θωμάς Φικάρδος.
Εκκλησία του χωριού
Στο χωριό υπάρχει μια εκκλησία η οποία είναι αφιερωμένη στους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο, ανάγεται στον 18ο αιώνα. Μέχρι πρόσφατα η εκκλησία παρέμενε κλειστή και λειτουργούσε μόνο στις 29 Ιουνίου, που εορτάζεται η μνήμη των Αγίων Αποστόλων. Τα τελευταία δύο χρόνια, όμως, η Μητρόπολις Ταμασσού φρόντισε να γίνεται Λειτουργία στην εκκλησία μια φορά τον μήνα. Η εκκλησία βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και είναι περιτριγυρισμένη με δέντρα και πράσινο.
Μουσείο του χωριού
Το Τοπικό Εθνολογικό Μουσείο Φικάρδου στεγάζεται στην Οικία Κατσινιόρου, στο χωριό Φικάρδου. Η Οικία Κατσινιόρου, το όνομα της οποίας προέρχεται από τον τελευταίο ιδιοκτήτη, είναι ένα διώροφο αγροτικό αρχοντικό με ξύλινη αμφικλινή στέγη και πολλά αρχιτεκτονικά στοιχεία της βενετοκρατίας. Ο όροφος αποτελούσε τον χώρο διαβίωσης, ενώ στο ισόγειο γίνονταν οι διάφορες εργασίες, αποθηκεύονταν τα προϊόντα και υπήρχαν οι στάβλοι για τα ζώα της οικογένειας. Η οικία επιπλώθηκε σύμφωνα με τα δεδομένα της εποχής της, έτσι ώστε να αντανακλά την εικόνα της καθημερινής ζωής σε μιαν αγροτική οικία.

Τα εργαλεία και τα σκεύη που συγκεντρώθηκαν στο ισόγειο δίνουν μια εικόνα της αγροτικής ζωής και των καθημερινών ασχολιών των κατοίκων του χωριού. Το υλικό αυτό ενισχύεται με φωτογραφίες, σχέδια και κείμενα που εκτίθενται στον όροφο. Η Οικία Κατσινιόρου, καθώς και η λεγόμενη Οικία Αχιλλέα Δημήτρη, η οποία έχει διαμορφωθεί σε εργαστήρι υφαντικής και ξενώνας μελετητών, έχουν τιμηθεί με το βραβείο Europa Nostra.
Πού να πάτε για φαγητό
Στο Φικάρδου, η ταβέρνα «ΓΙΑΝΝΑΚΟΣ» είναι ο μοναδικός τόπος συνάντησης του χωριού. Λειτουργεί σαν καφενείο το πρωί και εστιατόριο από το μεσημέρι μέχρι το βράδυ. Στην ταβέρνα σερβίρονται νόστιμοι κυπριακοί μεζέδες και οφτό κλέφτικο κάθε Παρασκευή βράδυ. Πρέπει να κάνετε στάση στην ταβέρνα του χωριού, για να απολαύσετε το φαγητό σας με θέα το χωριό σε ωραία, γνήσια ατμόσφαιρα με μυρωδιά από παράδοση.
Φεστιβάλ Παράδοσης
Εδώ και τρία χρόνια οι κάτοικοι του χωριού προσκαλούν το κοινό να ταξιδέψει πίσω στον χρόνο και να περιηγηθούν στα μονοπάτια της παράδοσης μέσα από μια φιλανθρωπική εκδήλωση, που πραγματοποιείται στο κέντρο του χωριού. Στο Φεστιβάλ αυτό, στα στενά πλακόστρωτα δρομάκια του χωριού, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν τα παραδοσιακά πετρόκτιστα σπίτια του οικισμού, όπου εκεί μπορούν να δοκιμάσουν και να παρακολουθήσουν τον παραδοσιακό τρόπο παρασκευής ντόπιων εδεσμάτων, κρασιού, ζιβανίας, καθώς και διαφόρων χειροτεχνημάτων και υφαντών.
Στον Ληνό μπορούν να δουν πώς έφτιαχναν το κρασί, πώς πατούσαν τα σταφύλια και όσοι θέλουν θα μπορούν να λάβουν μέρος στη διαδικασία. Επιπλέον, σε άλλα σπίτια του χωριού γίνεται το «χάρτζιασμα» των σταφυλιών και γίνεται απόσταξη Ζιβανίας. Επίσης κατασκευάζεται ππαλουζές, σουτζούκος, τραχανάς, χαλλούμι και ζυμώνονται και φουρνίζονται ψωμιά. Ακόμα φτιάχνονται υφαντά στον αργαλειό και διάφορα κεντήματα. Φέτος το Φεστιβάλ αυτό θα πραγματοποιηθεί το πρώτο Σαββατοκύριακο του Οκτώβρη και προσκαλεί όλο τον κόσμο να έρθουν για να πάρουν μια μικρή γεύση από παράδοση.