Εκδρομή στους όμορφους Καπέδες

ΕΝΑ ΧΩΡΙΟ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΚΡΑΤΑ ΑΚΡΙΒΟ ΦΥΛΑΚΤΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟΥ
Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στους Καπέδες της Επαρχίας Λευκωσίας. Ένα ημιορεινό χωριό χωρίς σχεδόν καθόλου πεδιάδα, με πανέμορφο τοπίο και τοποθετημένο μέσα στα καταπράσινα πεύκα
Οι εκδρομές συνεχίζονται και αυτήν την εβδομάδα και η «Σημερινή» επισκέφτηκε το χωριό νούμερο 61. Ο καιρός ήταν καλύτερος σε σύγκριση με τις προηγούμενες εβδομάδες και οι ημέρες σιγά-σιγά μεγαλώνουν, γι’ αυτό επιλέξαμε να σας ταξιδέψουμε στους Καπέδες, ένα χωριό της επαρχίας Λευκωσίας.

Η κοινότητα των Καπέδων βρίσκεται περίπου 25 χλμ. νότια της Λευκωσίας, στους πρόποδες των βουνών Μαχαιρά και στον δρόμο που οδηγεί στο μοναστήρι. Είναι ένα ημιορεινό χωριό χωρίς σχεδόν καθόλου πεδιάδα, εκτός από πολύ μικρές εκτάσεις στα βόρειά του, γι’ αυτό και οι ιδιοκτησίες των κατοίκων του εκτείνονται μέχρι το Μαρκί, ενώ στα νότια φτάνουν και μέχρι τα Κιόνια.

Το χωριό βρίσκεται κοντά στη Δευτερά, αν έρχεστε από Λευκωσία, ή κοντά στον Λυθροδόντα από την αντίθετη κατεύθυνση. Αφήνουμε πίσω μας την κοινότητα Καμπιά κι ανηφορίζουμε προς τα βουνά του Μαχαιρά. Το τοπίο είναι πανέμορφο. Τα πεύκα, μικρά και μεγάλα, αγκαλιάζονται με τις ανθισμένες αμυγδαλιές. Μυρίζει όμορφα. Στ' αριστερά του δρόμου μια μικρή πινακίδα, μισοκρυμμένη από τα κλαδιά του πεύκου, γράφει: «Η Κοινότητα Καπέδων σάς καλωσορίζει». Λίγο πιο πάνω βρίσκεται το πρώτο από τα τρία κέντρα του χωριού, «Το Βουνό».

Στην επόμενη στροφή, στα δεξιά του δρόμου, συναντούμε τα πρώτα σπίτια κτισμένα στις πευκόφυτες πλαγιές του βουνού. Προχωρώντας, συναντούμε έναν μικρό κυκλοφοριακό κόμβο. Αν θέλουμε έναν καφέ για να ξεκουραστούμε, μπορούμε να τον απολαύσουμε στο καφεστιατόριο «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ», που βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον κυκλοφοριακό μικρό κόμβο.

Σε έκταση, το χωριό είναι μεγάλο, έτσι πρέπει να προχωρήσετε αρκετά για να φτάσετε στο κέντρο του, στην κεντρική πλατεία, όπου θα βρείτε και χώρο στάθμευσης. Εμάς η εκδρομή μας ξεκίνησε από εκεί μιας και σ' αυτόν τον χώρο βρίσκονται και τα γραφεία του Κοινοτικού Συμβουλίου. Συναντήσαμε τον Κοινοτάρχη, τον κ. Ανδρέα Κιτρομηλίδη, και με ένα καφεδάκι από το καφενείο του χωριού, καθίσαμε στον ήλιο και μας μίλησε για το χωριό και για τα μελλοντικά έργα για την ανάπλαση των Καπέδων.

Ιστορία του χωριού

Είναι σημαντικό για το κάθε χωριό που επισκεπτόμαστε να ξέρουμε και λίγα πράγματα για την ιστορία του, καθώς και για την ονομασία του. Το χωριό ήταν πολύ γνωστό από τα πολύ παλιά χρόνια, την εποχή του χαλκού. Αυτό το μαρτυρούν τα πολλά μεταλλεία χαλκού που υπάρχουν στη γύρω περιοχή της αρχαίας Ταμασσού, όπως επίσης η σκουριά, υπολείμματα της επεξεργασίας του μετάλλου και εξαγωγής του χαλκού. Στους Καπέδες υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια επεξεργασίας χαλκού.

Την εποχή που αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο Τίτλος, 79-81μ.Χ., αναφέρεται ότι έκρηξη ηφαιστείου, πιθανόν του βουνού Τύραννου, κατέστρεψε το χωριό μαζί με δύο άλλα, χωρίς να αναφέρεται το όνομά τους. Συμπεραίνουμε όμως ότι οι συνοικισμοί βρίσκονται στα βορειοανατολικά των Καπέδων, όπου υπάρχουν ερείπια ρωμαϊκής εποχής. Η πληροφορία αυτή φαίνεται ότι δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, διότι οι γεωλόγοι που μελέτησαν τα πετρώματα του νησιού αποκλείουν ένα τέτοιο φαινόμενο και μάλιστα την εποχή αυτή.

Αργότερα, το 1464, αναφέρεται ότι οι Καπέδες δόθηκαν σαν δώρο στον Benedetto Vernazza από τον βασιλιά της Κύπρου Ιάκωβο τον Νόθο, για κάποια εξυπηρέτηση που κατά πάσα πιθανότητα πρόσφερε σ’ αυτόν ο Benedetto Vernazza.

Αργότερα, ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός, στην ιστορία του που εκδόθηκε το 1788, μας αναφέρει ότι οι Καπέδες, Μετόχι της Μονής Αρχαγγέλου, ανήκε σε οικογένεια Ενετών, προφανώς απογόνων του Benedetto Vernazza, οι οποίοι το εγκατέλειψαν, ίσως λόγω των χαμηλών εισοδημάτων που είχαν από αυτό.

Έτσι πήρε το όνομά του..

Η ιστορία μάς δείχνει ότι δεν μπορούμε να πούμε τίποτε με βεβαιότητα. Το ίδιο ισχύει και για την ονομασία του χωριού. Γι’ αυτό υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Εμείς παραθέτουμε τρεις από αυτές. Σύμφωνα με τον Κοινοτάρχη, η δεύτερη εκδοχή είναι και η επικρατέστερη.

· Το χωριό, σαν Μετόχι της Μονής Αρχαγγέλου, χρησιμοποιήθηκε για την απομάκρυνση απ’ αυτή δέκα μοναχών, οι οποίοι, όντας ζωηροί, δεν ακολουθούσαν τους κανόνες της Μονής. Έλεγαν, λοιπόν, οι υπόλοιποι μοναχοί: «Πάνω στους δέκα παίδες», έτσι που με την πάροδο του χρόνου έμεινε η ονομασία, αφαιρούμενης της αρχικής συλλαβής -δε-Καπέδες, στον συνοικισμό στον οποίο είχε δημιουργηθεί.

· Μια δεύτερη εκδοχή λέει ότι σε αυτήν την περιοχή υπήρχαν οι μάντρες της Μονής. Αναγκαστικά, οι βοσκοί έμεναν εδώ με τις οικογένειές τους. Οι βοσκοί, όμως, προκαλούσαν τέτοιες ζημιές στην περιοχή, που τους ονόμασαν οι «κακοί παίδες». Έλεγαν, λοιπόν, όσοι θα τους επισκέπτονταν: «Πάω στους κακούς παίδες», που με την πάροδο του χρόνου πάλι έγιναν Καπέδες. Μερικοί, στηριζόμενοι σε μιαν από αυτές τις εκδοχές, γράφουν το όνομα του χωριού το -παι με άλφα γιώτα, δηλαδή ΚΑΠΑΙΔΕΣ.

· Η τρίτη εκδοχή έχει σχέση με τα μεταλλεία. Αυτή λέγει ότι η ονομασία του χωριού προήλθε από το «ΚΑΠΑΚΙΑ» των μεταλλείων, δηλ. στρώμα μετάλλου, που αφθονούν στην περιοχή. Με το πέρασμα του χρόνου και την παραφθορά, έγινε Καπέδες.

Εκκλησίες του χωριού

Στο χωριό υπάρχουν τρεις εκκλησίες, η πρώτη και αρχαιότερη είναι αφιερωμένη στην «Παναγία τη Χρυσογαλακτούσα», με εικόνισμα της Παναγίας, που παρουσιάζει την ίδια να θηλάζει τον Χριστό, ανυπολόγιστης αρχαιολογικής αξίας. Η εκκλησία κτίστηκε το 1731 και βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού. Είναι διακοσμημένη με τοιχογραφίες της ίδιας μορφής με αυτές της μονής Αρχαγγέλου. Ίσως να είναι η μοναδική εκκλησία η οποία έχει εικονογραφημένη την Αγία Πρόθεση αυτής της εποχής.

Η δεύτερη εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο και έχει κτιστεί στο τέλος του 19ου αιώνα. Είναι μονόκλιτος με πολυγωνική εξωτερικά και ημικυκλική εσωτερικά αψίδα.

Η τρίτη και νεότερη εκκλησία είναι αφιερωμένη και αυτή στον Άγιο Γεώργιο το Τροπαιοφόρο και έχει λειτουργηθεί για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2005, οπότε κατετέθη και ο θεμέλιος λίθος. Ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγίου Γεωργίου κοσμεί σήμερα την είσοδο του χωριού.

Πολιτιστική ζωή

Η μανία που μας διακατέχει να ακολουθούμε καθετί το νεωτερίστικο, το ξένο προς το ήθη και έθιμα και τις παραδόσεις, μας απομακρύνει διαρκώς και περισσότερο από τις ρίζες μας. Στους Καπέδες, όμως, η Κοινοτική Αρχή, η διεύθυνση του σχολείου και τα δύο σωματεία Θ.Ο.Ι και Π.Α.Ο.Κ, ο Πολιτιστικός και ο Χριστιανικός Όμιλος καθώς και η νεοϊδρυθείσα κοινοτική χορωδία έχουν αναλάβει ρυθμιστικό ρόλο με τις διάφορες εκδηλώσεις που διοργανώνουν, όπως τους θρησκευτικούς εορτασμούς, τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις με τα χορευτικά συγκροτήματα και τους θεατρικούς ομίλους και έχουν γίνει θεματοφύλακες των κατοίκων, που τους κρατούν στερεά με τις ρίζες της φυλής και της θρησκείας.

Η προσφορά, όμως, δεν σταματά εδώ. Το παλιό κτήριο του σχολείου έχει αναπαλαιωθεί και λειτουργεί σαν Κοινοτική Βιβλιοθήκη. Επιπλέον το παλιό καφενείο της εκκλησίας έχει μετατραπεί σε Κοινοτικό Ιατρείο, το οποίο επισκέπτεται κάθε εβδομάδα κυβερνητικός γιατρός και προσφέρει ιατρική φροντίδα σε όσους χρειάζονται και ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους της κοινότητας.

Εθνική προσφορά

Όπως όλα τα χωριά, έτσι και οι Καπέδες έδωσαν το «παρών» τους στους αγώνες του νησιού με τη δική τους προσφορά σε αγώνες και αίμα. Κατά τη διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα 1955-59, παρόντες και οι Καπεδιώτες. Οι συλλήψεις, οι φυλακίσεις, τα βασανιστήρια δεν τους εμπόδισαν να φιλοξενήσουν -εκτός της άλλης προσφοράς τους- τον Σταυραετό του Μαχαιρά, τις μέρες του μεγάλου κυνηγητού του και λίγες μέρες πριν από το ολοκαύτωμα. Είναι δε εδώ που ξύρισε τα γένια, έβγαλε τα ράσα και φόρεσε ξανά την τιμημένη αντάρτικη στολή του. Το μερίδιό τους είχαν και στην τουρκανταρσία το 1963 και στην τούρκικη εισβολή του 1974.

Εστιατόρια και διαμονή

Όσοι από εσάς θέλετε να συνδυάσετε την επίσκεψή σας στο χωριό μαζί με διανυκτέρευση για να κάνετε και μια βόλτα στα χιόνια ή στα διπλανά χωριά, μπορείτε να επιλέξετε ένα από τα ιδιωτικά σπίτια προς ενοικίαση. Στους Καπέδες υπάρχουν επιλογές μεταξύ παραδοσιακών σπιτιών μέσα στον παλιό πυρήνα του χωριού, ή τα πιο μοντέρνα σπίτια λίγο έξω από το κέντρο του χωριού. Όσο για φαγητό, όπως προαναφέραμε, στους Καπέδες λειτουργούν σήμερα δύο εστιατόρια, τα οποία είναι ανοιχτά καθημερινά αλλά προπάντων τα Σαββατοκύριακα είναι γεμάτα, άρα καλύτερα να προκρατήσετε αν θα επισκεφτείτε το χωριό.

Τα δύο εστιατόρια είναι «Το Βουνό» και το καφεστιατόριο «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ». Επιπλέον τα δύο σωματεία/καφενεία του χωριού σερβίρουν σνακ, όπως σάντουιτς, μέχρι και σουβλάκια κάθε Παρασκευή και Σάββατο, άρα αν επιθυμείτε κάτι πιο ελαφρύ, μπορείτε να επισκεφτείτε τα σωματεία για φαγητό και ποτό μαζί με τους κατοίκους του χωριού, οι οποίοι συχνάζουν καθημερινά στους καφενέδες.