«Σημαντικοί οι μάρτυρες σε περιστατικά εκφοβισμού»

Στην Κύπρο Φινλανδή επιστήμονας για την παρουσίαση ειδικών προγραμμάτων
Η Καθηγήτρια Christina Salmivalli, που ήρθε στην Κύπρο κατόπιν πρόσκλησης του Υπουργείου Παιδείας, παραχώρησε ενδιαφέρουσα συνέντευξη στο ΚΥΠΕ
Στη Φινλανδία των 5,4 εκατομμυρίων ανθρώπων λειτουργούν 2.400 σχολεία, τα οποία προσφέρουν βασική εκπαίδευση από το λεγόμενο «grade 1» ώς το «grade 9». Τα περισσότερα σχολεία είναι δημόσια και με βάση νομοθεσία που πέρασε το 2003, το καθένα από αυτά πρέπει να έχει ειδική στρατηγική ενάντια στον εκφοβισμό.
Σε όλα τα σχολεία από το 2009 λειτουργούν τα προγράμματα KiVa που περιλαμβάνουν ολοκληρωμένη στρατηγική και συστηματική εκπαίδευση των παιδιών. Υπάρχει ενσωματωμένο στο ωρολόγιο πρόγραμμα ειδικό μάθημα για τον εκφοβισμό, εμπλέκονται μαθητές και μαθήτριες, γονείς και εκπαιδευτικοί στην αντιμετώπιση των φαινομένων, γίνονται ειδικές ασκήσεις και υπάρχουν διαδικτυακά παιχνίδια ειδικά διαμορφωμένα για τους μαθητές.

Ιδιαίτερη σημασία δίδεται όχι μόνο στην προστασία του θύματος, την αντιμετώπιση του περιστατικού, καθώς και στην προστασία αυτού που ασκεί bullying (bully) αλλά και στους μάρτυρες/θεατές, οι οποίοι μπορεί να μην εμπλέκονται στα περιστατικά, ωστόσο το γεγονός ότι δεν αποτρέπουν τέτοια φαινόμενα προβληματίζει τους ερευνητές.
Τα προγράμματα KiVa αναπτύχθηκαν στο Πανεπιστήμιο Tούρκου της Φινλανδίας, με χρηματοδότηση του Υπουργείου Παιδείας της χώρας. Επικεφαλής των επιστημόνων είναι η Καθηγήτρια Christina Salmivalli, η οποία βρέθηκε πρόσφατα στην Κύπρο και παρουσίασε το πρόγραμμά της σε εκπαιδευτικούς.

H κ. Salmivalli ήρθε στην Κύπρο κατόπιν πρόσκλησης του Υπουργείου Παιδείας και ειδικότερα του Παρατηρητηρίου για τη Βία στα σχολεία, το οποίο, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του, αξιολογεί καλές πρακτικές που λειτουργούν σε άλλες χώρες για το θέμα. Η παρουσίαση ήταν καθαρά ενημερωτικού χαρακτήρα, με την πρόθεση να αξιολογηθεί η δυνατότητα να εισαχθούν και στην Κύπρο τα προγράμματα ΚiVa. Τα προγράμματα αυτά αυτή τη στιγμή λειτουργούν σε άλλες 14 χώρες, ευρωπαϊκές και μη, με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
Η σημασία των μαρτύρων
Το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΚΥΠΕ) συνάντησε την κ. Salmivalli, μετά την παρουσίασή της. Η καθηγήτρια τόνισε πολλές φορές τη σημασία των μαρτύρων σε τέτοια περιστατικά, δηλαδή των συμμαθητών και συμμαθητριών των παιδιών που δέχονται bullying, οι οποίοι ενώ παρίστανται στα περιστατικά, ακόμη και αν δεν εμπλέκονται, δεν αντιδρούν και η παθητική τους στάση ενδεχομένως να είναι το ίδιο καταδικαστέα όπως και των θυτών.

«Κατά τη διάρκεια των μελετών μας μέχρι να εξελίξουμε το πρόγραμμα αυτό, λάβαμε πολλές συνεντεύξεις και αυτό που τα θύματα πάντα λέγανε είναι ότι ‘κανείς δεν νοιαζόταν, όλοι ήταν εκεί, παρακολουθούσαν τι γινόταν, όμως δεν υπήρχε η παραμικρή αντίδραση, απλώς γελούσαν μαζί μας’, αυτό είναι καταστροφικό για τα θύματα. Αυτοί οι μάρτυρες τις περισσότερες φορές δεν αντιδρούν γιατί φοβούνται και οι ίδιοι, όμως αν η στάση τους αυτή αλλάξει, τότε κερδίζουμε πολλά», ανέφερε η Καθηγήτρια.
Για την κ. Salmivalli, η οποία άρχισε να πραγματοποιεί μελέτες για το θέμα από τη δεκαετία του ́90, έχει μεγάλη σημασία η συμπεριφορά των μαρτύρων και πρέπει να γίνεται και ο ανάλογος χειρισμός.
«Πάντα με ενδιέφερε η στάση των άλλων μαθητών και μαθητριών, τι σκέφτονται όταν είναι μάρτυρες τέτοιων φαινομένων. Τα προγράμματα KiVa βασίστηκαν σε χρόνια μελετών για τους μηχανισμούς που ωθούν τα παιδιά να κάνουν bullying, τι είναι αυτό που υποδαυλίζει τον εκφοβισμό αυτό. Το 2006 εντέλει καταφέραμε να μεταφράσουμε αυτά τα ευρήματά μας σε εργαλεία που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα αυτό», αναφέρει.
Στη Φινλανδία, όπως εξηγεί, υπήρχε αρκετή δημόσια συζήτηση για το θέμα, υπήρχε ευαισθητοποίηση και άρχισαν από νωρίς να εισάγονται νομοθεσίες για στρατηγικές κατά του σχολικού εκφοβισμού, ωστόσο αυτό που δεν υπήρχε ήταν τα απαραίτητα εργαλεία και μέσα ώστε δάσκαλοι, μαθητές και γονείς να μπορούν να δουλέψουν από κοινού για αντιμετώπιση του φαινομένου.
Εξηγεί ότι στόχος δεν ήταν η ετοιμασία ενός απλού εγχειριδίου, αλλά ο καταρτισμός ολοκληρωμένης στρατηγικής για όλες τις τάξεις και όλα τα σχολεία της χώρας. Το πρόγραμμα ΚiVa περιλαμβάνει μαθήματα στις τάξεις, εκπαιδευτικά παιχνίδια, ομάδες παρέμβασης ενηλίκων, ερωτηματολόγια και συνεχή αξιολόγηση, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως τα κενά και οι αδυναμίες, και να ετοιμάζονται αναλυτικές μελέτες.

«Με το τρόπο αυτό η κατάσταση συστηματικά παρακολουθείται και ξέρουμε ακριβώς την εικόνα σε κάθε σχολείο», εξηγεί η Καθηγήτρια. Με βάση τα στοιχεία, από το 2009 που έγινε εισαγωγή των προγραμμάτων, τα ποσοστά περιστατικών έχουν μειωθεί κατά πολύ και οι μαθητές και μαθήτριες νιώθουν, όπως οι ίδιοι αναφέρουν, πιο ασφαλείς στον σχολικό χώρο. Υπολογίζεται ότι σε παγκόσμια κλίμακα ένα ποσοστό 10-15% των παιδιών πέφτουν θύματα συστηματικού εκφοβισμού από συμμαθητές και συμμαθήτριές τους.
Μειώθηκε στο 6% ο εκφοβισμός
Στη Φινλανδία, όταν ξεκίνησε η εισαγωγή του προγράμματος το 2009, ένα ποσοστό πέραν του 16% των παιδιών είχαν πέσει θύματα εκφοβισμού. Το 2016 το ποσοστό αυτό έπεσε γύρω στο 7%. Ένα ποσοστό γύρω στο 10% των μαθητών και μαθητριών το 2009 απάντησε ότι δεν νιώθει ασφάλεια στον χώρο του σχολείου. Το 2016 το ποσοστό αυτό μειώθηκε στις μεγαλύτερες τάξεις στο 6% περίπου και στις μικρότερες τάξεις μεταξύ 2 και 5%.
«Η επιτυχία βασίζεται στο γεγονός ότι τα προγράμματα αυτά είναι συστηματικά, βασίζονται πολύ στη φιλοσοφία της πρόληψης και όπως προείπα, έχει μεγάλη σημασία η στάση των θεατών, των μαρτύρων. Τα παιδιά διδάσκονται ειδικά μαθήματα, δεν γίνεται απλά ένα σεμινάριο και αν προκύψει και πάλι ανάγκη επαναλαμβάνεται, θέλουμε να υπάρχει συνέχεια και συνέπεια», αναφέρει.

Τα προγράμματα ΚiVa μπορούν εύκολα να υιοθετηθούν σε κάθε χώρα και απλώς εκεί και όπου χρειάζεται γίνονται μικρές διαφοροποιήσεις. Όπως εξηγεί η Καθηγήτρια Salmivalli, σε κάθε χώρα γίνεται συνεργασία με εταίρους, οι οποίοι και υποβάλλουν εισηγήσεις για ενδεχόμενες αλλαγές. Αυτή τη στιγμή το πρόγραμμα έχει εισαχθεί σε σχολεία σε 14 χώρες και οι αλλαγές ήταν πολύ μικρές. Πολύ καλά αποτελέσματα από την εφαρμογή του προγράμματος καταγράφονται στην Ιταλία και σύντομα θα γίνει αξιολόγηση του προγράμματος στη Χιλή.

Η καθηγήτρια θεωρεί ότι τα κρούσματα εκφοβισμού δεν πρέπει να συνδέονται με την κρίση των μεταναστών και τις μεγάλες ροές προσφύγων. «Ο εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο που πάντα υπήρχε και θα υπάρχει, εμείς μέσω των προγραμμάτων μας μαθαίνουμε στα παιδιά τις έννοιες του αλληλοσεβασμού, της ανεκτικότητας, της πολυπολιτισμικότητας. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι ο πολυπολιτισμός σε μια χώρα μας κάνει πιο ‘πλούσιους’ και ότι ο καθένας από εμάς αξίζει να τυγχάνει σεβασμού», αναφέρει η κ. Salmivalli.
ΠΗΓΗ: ΚΥΠΕ