Δημοκρατία στη λύση του Κυπριακού

Όταν σε μια συνταγματική ρύθμιση μια μειοψηφία διασφαλίζει, λόγω συγκυρίας των συνεπειών της βίας και του εκβιασμού των τετελεσμένων, ίσο πολιτειακό βάρος με την πλειοψηφία, αυτή η ρύθμιση είναι νομοτελειακά αναπόδραστο ότι θα καταρρεύσει. Και ότι ένα τέτοιο Σύνταγμα θα έχει και ημερομηνία κατάλυσής του
Οι σημερινές Εκλογές είναι ασφαλώς η έκφραση της δημοκρατίας. Αυτήν τη δημοκρατία, όμως, έχουμε χρέος πρωτευόντως να τη διαφυλάξουμε και στη λύση του Κυπριακού.

Γιατί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα μιας λύσης είναι η δημοκρατική της θεμελίωση. Λύση που θα παραβιάζει τους δημοκρατικούς κανόνες και θα φαλκιδεύει τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών είναι βέβαιον ότι, αργά ή γρήγορα, θα καταρρεύσει.

Το Συνταγματικό Δίκαιο και η Πολιτική Επιστήμη είναι έννοιες αλληλένδετες και συνυφασμένες. Το Σύνταγμα δεν είναι αγορανομικός κώδικας, ούτε κώδικας οδικής κυκλοφορίας. Και δεν τρέφεται με τις κυρώσεις και τον καταναγκασμό. Η ισχύς και η αποτελεσματικότητά του περνά από τη δοκιμασία μιας μεγάλης κύρωσης, που είναι η δημοκρατική νομιμοποίησή του. Σύνταγμα και πολιτική υπ’ αυτήν την έννοια ταυτίζονται κατά την Αριστοτελική θεώρηση.

«Επεί δε πολιτεία μέν και πολίτευμα σημαίνει ταυτόν, πολίτευμα δ’ εστί το κύριον των πόλεων, ανάγκη δ’ είναι κύριου ή ένα ή ολίγοις, ή οι πολλοί μας το κοινό συμφέρον άρχωσι».

«Το Δίκαιο και ιδιαίτερα το Σύνταγμα είναι η αφηρημένη έκφραση της ιστορικότητας μιας κοινωνίας», υποστηρίζει ο Δημήτρης Τσάτσος. Και συνεχίζει:

«Το εξουσιαστικό φαινόμενο μιας οργανωμένης συμβίωσης μέσα από τη λειτουργική συνένωση Δικαίου και Κοινωνίας υπερβαίνει μέσα στη δικαϊκή τάξη την αντίθεση κράτους και κοινωνίας, εξουσίας και κοινωνίας».

Γι’ αυτό υιοθετεί και τον όρο πολιτεία αντί του όρους «κράτος», γιατί απορρίπτει τη λογική μιας εξουσιαστικής ισχύος και το στοιχείο του κρατικού καταναγκασμού.
Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι στη Δημοκρατία το Δίκαιο δεν αρκεί να παράγεται σύμφωνα με το Σύνταγμα και συνακόλουθα να μπορεί να επιβάλλεται.
Για να εισδύει στην κοινωνία, για να γίνεται ρυθμός και περιεχόμενο ζωής, πρέπει να συνοδεύεται και από μια ελάχιστη συναίνεση της κοινωνίας.
Να αντανακλά δηλαδή τον υπάρχοντα συσχετισμό των δημοκρατικά νομιμοποιημένων κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων.

Με απλά λόγια, στη Δημοκρατία δεν αρκεί η εκλογή των φορέων εξουσίας από τον λαό, αλλά απαιτείται και ανταπόκριση και νομιμοποίησή τους στην απαράβατη και θεμελιώδη αρχή της πλειοψηφίας.

Ένα Σύνταγμα στη λογική σκοπιμοτήτων, αντιδημοκρατικών συμβιβασμών, που αδιαφορεί στην κατάφαση του λαού και της δημοκρατικά διασφαλισμένης του έκφρασης, αναπόδραστα και νομοτελειακά θα οδηγήσει στη σύγκρουση έννομης τάξης και ιστορίας.

Και βέβαια η αναφορά στην ιστορία δεν μπορεί να παραπέμπει στα αποτελέσματα της βίας, του πολέμου, της παράνομης στρατιωτικής κατοχής και της καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών, όπως κατοχυρώνονται από τις διεθνείς και τις ευρωπαϊκές συμβάσεις. Ιστορία είναι αυτή που διαμορφώνεται ως διαδικασία κοινωνικής εξέλιξης κάτω από όρους ειρήνης, δημοκρατίας, ισονομίας και ισοπολιτείας.

Οι κανονιστικές αντοχές και η δοκιμασία ενός συνταγματικού κειμένου στην πορεία του χρόνου δεν μπορούν να διαχωρίζονται από την κατάφαση της κοινωνίας, τη δύναμη του Δικαίου και τις απαιτήσεις της Δημοκρατίας. Και η αρχή της πλειοψηφίας ως πυρήνα του νοήματος της Δημοκρατίας, ενώ επιδέχεται προσαρμογές κάτω από συγκεκριμένα ιστορικά δεδομένα, όπως είναι η προστασία της μειοψηφίας, δεν μπορεί ταυτόχρονα να αγνοείται πλήρως ή και να ανατρέπεται.

Με ακόμα πιο απλά λόγια. Όταν σε μια συνταγματική ρύθμιση μια μειοψηφία διασφαλίζει, λόγω συγκυρίας των συνεπειών της βίας και του εκβιασμού των τετελεσμένων, ίσο πολιτειακό βάρος με την πλειοψηφία, αυτή η ρύθμιση είναι νομοτελειακά αναπόδραστο ότι θα καταρρεύσει. Και ότι ένα τέτοιο Σύνταγμα θα έχει και ημερομηνία κατάλυσής του. Τα ιστορικά παραδείγματα στη Συνταγματική εξέλιξη των κρατών είναι άπειρα. Γι’ αυτό άλλωστε στο Διεθνές και το Δημόσιο Δίκαιο αποτυπώθηκε ο πλούσιος νομικός και θεσμικός πολιτισμός της Δημοκρατίας, της ελευθερίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της κοινωνικής Δικαιοσύνης, και της ισότητας των ανθρώπων. Που συνιστούν ασφαλιστικές δικλίδες περιορισμού της εξουσίας του οποιουδήποτε συντακτικού νομοθέτη.

Για δε τα κράτη που είναι μέλη της ευρωπαϊκής έννομης τάξης, αυτός ο αυτονόητος περιορισμός του συντακτικού νομοθέτη είναι ακόμα πιο επιτακτικός, αφού οι όποιες συνταγματικές ρυθμίσεις πρέπει να συνάδουν με αυτό που ονομάζεται «ευρωπαϊκό κεκτημένο».

Ελπίζω λοιπόν να γίνεται κατανοητό ότι ρυθμίσεις όπως η «εκ περιτροπής προεδρία», που απάδουν και συγκρούονται ευθέως με τον διεθνή και τον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό, αν ισχύσουν, θα οδηγήσουν σ’ ένα και μόνο αποτέλεσμα. Να καταστήσουν θνησιγενές το Σύνταγμα που θα τις υιοθετήσει. Και τη δημοκρατία ως πολίτευμα, ανάπηρη και ετοιμόρροπη.

Σημ: Η βαρβαρότητα του ολοκληρωτισμού εκδηλώθηκε σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια με την απεχθή επίθεση στην Αφρίκα του Σενέρ Λεβέντ. Ήταν, για μια ακόμα φορά, η αποκάλυψη του ειδεχθούς προσώπου της βίας και του αυταρχισμού που πρεσβεύει το τουρκικό κράτος. Είναι δυνατόν να υπάρχει η παραμικρή ανοχή στην άποψη ότι η Τουρκία θα πρέπει να έχει οποιοδήποτε ρόλο μετά από μια λύση στο Κυπριακό;

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Τέως Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων