ART AERI: Σόλιδος

Ο Σόλιδος ήταν χρυσό κέρμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Καθιερώθηκε από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α' τον Μέγα γύρω στο έτος 309. Τον 10oν-11ον αιώνα λεγόταν ιστάμενον. Είχε διάμετρο 20 mm, ζύγιζε περίπου 4,5 gr και αποτελείτο από χρυσό καθαρότητας 96%. Μαζί με τον φόλλι ήταν τα χαρακτηριστικά νομίσματα της Αυτοκρατορίας από τον 4ον ώς τον 11ον αιώνα.

Η λέξη σόλιδος (solidus) στα λατινικά σημαίνει στερεός, συμπαγής και αναφέρεται στην καθαρότητα του νομίσματος σε χρυσό. Μετά την οικονομική κρίση του 3ου αιώνα ο Διοκλητιανός έκανε μια νομισματική μεταρρύθμιση. Ο πρώτος σόλιδος κόπηκε το 301 σε αντικατάσταση του aureus, του ώς τότε χρυσού νομίσματος της Αυτοκρατορίας. Ένας solidus ήταν πάντα ο μισθός του στρατιώτη. Ο Κωνσταντίνος Α' ήταν που έκοψε μεγάλο αριθμό σολίδων και καθιερώθηκε για τους επόμενους αιώνες (4ον-11ον) ως το νόμισμα της Αυτοκρατορίας, κυρίως διότι το βάρος του ήταν σταθερό. Κυκλοφορούσαν και υποδιαιρέσεις του σόλιδου. Στα επόμενα έτη για να ξεχωρίζουν εύκολα τα δύο νομίσματα, οι σόλιδοι, που λέγονταν τώρα ιστάμενα, γίνονταν λεπτότερα νομίσματα, μεγαλύτερης διαμέτρου και κυρτά, ενώ τα τεταρτηρά ήταν πιο παχιά, μικρότερης διαμέτρου και επίπεδα. Αν και υπήρχε νόμος που απαγόρευε την έξοδο των χρυσών νομισμάτων από τη χώρα, οι εμπορικές διασυνδέσεις έκαναν να βρεθούν σόλιδοι σε πολλές άλλες χώρες. Η σταθερότητα του βάρους, του μεγέθους και της περιεκτικότητας σε χρυσό τα έκανε παγκοσμίως αποδεκτά.

Σόλιδοι κόβονταν σε πολλά νομισματοκοπεία του κράτους: Κωνσταντινούπολη (CON), Ρώμη, Τριρ, Μιλάνο, Ραβένα, Συρακούσες, Καρχηδόνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξάνδρεια, κ.ά. Τα πρώτα νομίσματα έφεραν συνήθως την προτομή του Αυτοκράτορα με στρατιωτική εξάρτηση (θώρακα, ασπίδα, δόρυ, περικεφαλαία) σε κατατομή (προφίλ) ή 3/4 στη μία όψη τους. Στην άλλη όψη στην αρχή υπήρχε πτερωτή Νίκη, που αργότερα έγινε άγγελος που κρατά σταυρό. Οι σόλιδοι του Τιβερίου Β' έχουν στην οπίσθια όψη σταυρό επί βαθμιδωτής βάσης, ίσως ο σταυρός του Γολγοθά. Η μορφή του Αυτοκράτορα είναι τυποποιημένη και δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το πρόσωπο. Από την εποχή του Φωκά όμως τα πρόσωπα είναι αναγνωρίσιμα, διαφορετικά μεταξύ τους. Ο Ηράκλειος και ο εγγονός του Κώνστας Β' εμφανίζονται ολόσωμοι με μακριές γενειάδες και μακρούς μύστακες. Συνοδεύονται από τους γιους τους, προβάλλοντας έτσι τους διαδόχους τους.

Οι σόλιδοι με τη μορφή του Κωνσταντίνου Α' λέγονταν Κωνσταντινάτα και συνεκδοχικά όλα τα χρυσά νομίσματα λέγονταν έτσι. Τα νομίσματα με τη μορφή του Μανουήλ Α' ο απλός λαός τα έλεγε Μανουηλάτα. Αν είχαν τη μορφή του Αγ. Γεωργίου, Αγιογεωργάτα.

Οι κατακτητές που βρέθηκαν σε εδάφη της Αυτοκρατορίας μιμήθηκαν τους σόλιδους. Τα πρώτα χρυσά νομίσματα εκτός της Αυτοκρατορίας κόπηκαν μετά τη Δ' Σταυροφορία, από τη Φλωρεντία το 1252 (φλωρίνι) και τη Βενετία το 1284 (δουκάτο). Οι Άραβες, που μετά την κατάκτηση της Αιγύπτου είχαν πρόσβαση στα μεταλλεία χρυσού του Β. Σουδάν, έκοψαν χρυσά νομίσματα αντιγράφοντας τους σόλιδους. Το ασημένιο μεσαιωνικό νόμισμα της Ιταλίας ήταν το soldo.

Για περισσότερες πληροφορίες αποταθείτε στο www.artaeri.com.

Μακαρίου 71, Λ/σία