Στηρίξτε την ποιοτική δημοσιογραφία

Τι φοβάται ο Λουκασένκο, εάν όχι τις κυρώσεις;

Για τον Λουκασένκο η απειλή που θέτει ο Προτάσεβιτς και οι άλλοι δημοσιογράφοι της χώρας είναι μεγαλύτερη από τις κυρώσεις που γνώριζε ότι θα επιβληθούν μετά από αυτήν την κίνηση

Οι κυρώσεις που επέβαλαν οι 27 της ΕΕ δεν είναι κάτι καινούργιο για τον Πρόεδρο της Λευκορωσίας, Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν ανέμενε κάτι λιγότερο μετά το συμβάν της εκτροπής της πτήσης της Ryanair Αθήνα - Βίλνιους στο Μίνσκ για να συλληφθεί Λευκορώσος δημοσιογράφος. Η «κρατική αεροπειρατεία» κατάφερε κυριολεκτικά εν μιά νυκτί να επαναφέρει το ζήτημα της Λευκορωσίας και να υπενθυμίσει στη Δύση ότι οι όποιες κυρώσεις όπως και στο παρελθόν δεν μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την κατάσταση στη χώρα. Αυτό εξηγεί και το «θράσος» του Λουκασένκο να εκτρέψει υπό την απειλή μαχητικών μια πτήση, προκειμένου να συλλάβει έναν και μόνο δημοσιογράφο, ο οποίος, όμως, μόνο τυχαίος δεν είναι. Κοιτάζοντας το πλούσιο βιογραφικό του, μπορεί εύκολα να δει κάποιος γιατί είχε την «τιμή» να τον μεταχειριστεί με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση της Λευκορωσίας.

Το ιστορικό των κυρώσεων

Η ΕΕ είχε ακολουθήσει τον δρόμο των κυρώσεων κατά της Λευκορωσίας πολλές φορές στο παρελθόν. Ενώ πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης υιοθέτησαν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και εντάχθηκαν στην ΕΕ, ο Λουκασένκο με την εκλογή του το 1994 οδήγησε τη χώρα του σε ένα αυταρχικό για τις Βρυξέλλες μονοπάτι, βασιζόμενο σε μια σοβιετική νοσταλγία.

Οι χειρισμοί του Λουκασένκο στη συνέχεια έθεσαν τροχοπέδη στην επικύρωση μιας συμφωνίας συνεργασίας με την ΕΕ, η οποία χρησιμοποιείτο για ενίσχυση των οικονομιών των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, με τις πρώτες κυρώσεις να επιβάλλονται το 1996 αλλά να αίρονται το 1999. Όμως το 2004 οι Βρυξέλλες επέβαλαν νέες κυρώσεις στο Μινσκ λίγο πριν από τις βουλευτικές εκλογές, υποστηρίζοντας ότι υπήρχαν ανησυχίες για «τη συνεχιζόμενη επιδείνωση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία».

Επαναλαμβάνοντας την ιστορία, το 2008 η ΕΕ μείωσε την ένταση αυτών των κυρώσεων για να έρθει δύο χρόνια μετά να επιβάλει πιο σκληρές μετά τις εκλογές του 2010. Την περίοδο εκείνη καταγράφονταν παρόμοιες εικόνες με το 2020, όταν διαδηλωτές και αντιπολίτευση φυλακίζονταν, με τον Λουκασένκο να παίρνει ποσοστό 80% σε μια αμφιλεγόμενη εκλογική διαδικασία.

Αυτές οι εξελίξεις κινητοποίησαν την ΕΕ, η οποία για πρώτη φορά επέβαλε σκληρότερες κυρώσεις που περιελάμβαναν εμπάργκο όπλων, πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις κατά 243 ατόμων, συμπεριλαμβανομένου του Λουκασένκο, τριών λευκορωσικών αμυντικών εταιρειών και 29 άλλων εταιρειών.

Παρά το γεγονός ότι η ΕΕ χρησιμοποιεί το επιχείρημα της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία για την επιβολή κυρώσεων, η κύρια πηγή ανησυχίας της παραμένει η εξάρτηση του Λουκασένκο από το Κρεμλίνο. Γι’ αυτό κατά την κρίση στην Κριμαία το 2014, όταν το Μινσκ για τους δικούς του λόγους κράτησε αποστάσεις από τη Μόσχα, «επιβραβεύτηκε» με ελάφρυνση των κυρώσεων από την ΕΕ, σε μια προσπάθεια να αποκολληθεί από την επιρροή της Ρωσίας.

Θα δουλέψουν οι κυρώσεις;

Η εξαγγελία των νέων κυρώσεων όμως δεν άφησε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ικανοποιημένα, ενώ εκφράστηκαν αμφιβολίες ως προς τη χρησιμότητά τους και προβληματισμός ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους.

Παρά την έντονη ρητορική, υπάρχουν λόγοι για τους οποίους οι 27 διστάζουν να επιβάλουν σκληρότερες κυρώσεις. Ένας από αυτούς είναι η προσπάθεια να μην επηρεαστούν οι απλοί πολίτες της Λευκορωσίας από αυτές. Επίσης, οι κυρώσεις θα μπορούσαν να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα και να ενδυναμώσουν τους δεσμούς των Λευκορώσων επιχειρηματιών και πολιτικών με τη Ρωσία.

Επιπρόσθετα, ειδικοί εκτιμούν ότι η προσπάθεια απομόνωσης της Λευκορωσίας θα είναι δύσκολη και θα έχει οικονομικό κόστος για τις ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες. Ήδη έχει «αποκοπεί» ο εναέριος χώρος πάνω από τη γειτονική Ουκρανία και βγάζοντας εκτός τον λευκορωσικό εναέριο χώρο θα δημιουργήσει προβλήματα σε αρκετές πτήσεις.

Αναλυτές του Eurasia Group εξηγούν ότι η παράκαμψη της Λευκορωσίας σε πτήσεις μεταξύ Βορρά και Νότου είναι εφικτή, εντούτοις σε πτήσεις μεταξύ Ευρώπης και Ασίας το κόστος τους θα εκτοξευτεί. Παρά το γεγονός ότι το Μινσκ δεν είναι μεγάλος ευρωπαϊκός κόμβος, συνεχίζει να εξυπηρετεί αρκετές διεθνείς αερογραμμές όπως η Lufthansa, οι Austrian Airlines και οι Turkish Airlines.

Πάντως, δεν είναι κάτι καινούργιο οι αεροπορικές εταιρείες να αναγκάζονται να προσαρμόζουν τις πτήσεις τους μετά από σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις. Πρόσφατο παράδειγμα αποτέλεσε η ένταση στο Ισραήλ, με πολλές αερογραμμές να ακυρώνουν πτήσεις από και προς τη χώρα.

Γιατί ήταν στόχος;

Ο 26χρονος δημοσιογράφος, Ρομάν Προτάσεβιτς, ήξερε ότι κάτι πήγαινε λάθος όταν ο πιλότος ανακοίνωσε την αιφνίδια εκτροπή του αεροπλάνου στο Μινσκ. Σύμφωνα μάλιστα με ξένα ΜΜΕ, πανικόβλητος είχε πει σε μια αεροσυνοδό «μην το κάνετε αυτό. Θα με σκοτώσουν, είμαι φυγάς».

Όπως προκύπτει, είχε κάθε λόγο να φοβάται. Σε ένα βίντεο που κυκλοφόρησε την επόμενη ημέρα της «κρατικής αεροπειρατείας», ο Προτάσεβιτς είπε ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση και φάνηκε να ομολογεί για εγκλήματα για τα οποία είχε κατηγορηθεί από το κράτος της Λευκορωσίας.

Σε κάθε περίπτωση οι ενέργειες που έγιναν για τη σύλληψη του Προτάσεβιτς χαρακτηρίστηκαν ακραίες, εκθέτοντας τη Λευκορωσία γι’ ακόμα μια φορά στην οργή της Δύσης. Εντούτοις, όπως διαφαίνεται, για τον Λουκασένκο η απειλή που θέτει ο Προτάσεβιτς και άλλοι δημοσιογράφοι της χώρας είναι μεγαλύτερη από τις κυρώσεις που γνώριζε ότι θα επιβληθούν μετά από αυτήν την κίνηση.

Ο Προτάσεβιτς είναι συνιδρυτής και πρώην συντάκτης στο κανάλι NEXTΑ στην πλατφόρμα κοινωνικών μέσων Telegram, η οποία έχει εξελιχθεί σε ένα δημοφιλές βήμα για τους εχθρούς του Λουκασένκο ώστε να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να διοργανώνουν διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης.

Το Nexta Live, το οποίο έχει σήμερα 1,2 εκατομμύριο συνδρομητές, ιδρύθηκε από έναν άλλο δημοσιογράφο της αντιπολίτευσης της Λευκορωσίας, τον Stepan Putilo.

Μιλώντας στην POLITICO, εξήγησε τον ρόλο που έπαιξαν μαζί με τον Προτάσεβιτς στις διαμαρτυρίες κατά του Λουκασένκο, τονίζοντας ότι «μείναμε η μόνη πηγή πληροφοριών για το τι συμβαίνει στη χώρα». Η Nexta ουσιαστικά έδινε οδηγίες πού θα συγκεντρώνονταν οι διαδηλωτές και τους προειδοποιούσε για τις ενέργειες των δυνάμεων ασφαλείας, αποκτώντας έτσι συντονιστικό ρόλο στην «ακέφαλη» αυτή μορφή αντιπολίτευσης στη Λευκορωσία.

Ο μεγάλος φόβος του Λουκασένκο

Η εμπλοκή των δημοσιογράφων αυτών στις κινητοποιήσεις έκαναν την κυβέρνηση της Λευκορωσίας να τους δει πια ως «απειλές για την ασφάλεια». Πλέον χαρακτήριζε τα κανάλια της Telegram «fake news», ενώ τη Δευτέρα είχε υπογράψει νέο νόμο για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις μαζικές συγκεντρώσεις, δυσκολεύοντας την οργάνωση κινητοποιήσεων και καθιστώντας παράνομη την κάλυψή τους από δημοσιογράφους. Σύμφωνα με το πρακτορείο Belta, οι δημοσιογράφοι δεν θα μπορούν να οργανώνουν ή να συμμετέχουν σε τέτοιες διοργανώσεις υπό το επαγγελματικό τους καθεστώς.

Τον Οκτώβριο δικαστήριο στο Μινσκ κατέταξε το Nexta Live στη λίστα των «εξτρεμιστικών οργανώσεων πληροφοριών», το οποίο πρακτικά καθιστούσε έγκλημα την αναπαραγωγή ή την αναφορά στο περιεχόμενο των ειδήσεων του μέσου. Ένα μήνα οι λευκορωσικές Αρχές κατηγόρησαν τον Προτάσεβιτς και τον Putilo ότι προκάλεσαν τις μαζικές ταραχές, οι οποίες συνοδεύονταν από «μαζική βία και ένοπλη αντίσταση στις Αρχές», καθώς και για υποκίνηση κοινωνικού μίσους.

Ειδικοί αναφέρουν ότι η απόφαση του Λουκασένκο να εξαναγκάσει πτήση να προσγειωθεί στο Μινσκ δεν μπορεί να εξηγηθεί με λογικούς όρους, συγκρίνοντάς την με την απόπειρα δηλητηρίασης του Ρώσου, Αλεξέι Ναβάλνι, τον οποίο το Κρεμλίνο για χρόνια χαρακτήριζε μπλόκερ.

Διερωτώμενοι τι έσπρωξε τους δύο ισχυρούς άντρες της Ρωσίας και της Λευκορωσίας να στείλουν μαχητικά και πράκτορες για να κυνηγήσουν κάποιους απλούς «μπλοκερς», φτάνουν στο συμπέρασμα ότι οι δύο επιθέσεις φανερώνουν τι «πονάει» περισσότερο τον Λουκασένκο και τον Πούτιν, και αυτό είναι η ελευθερία του λόγου.

Και οι δύο επιθέσεις δείχνουν πόσο νευρικοί νιώθουν με τις ενέργειες των Προτάσεβιτς και Ναβάλνι. Το γεγονός ότι πλέον προσφεύγουν στη βίαιη καταστολή και τις επιθέσεις εναντίον αντιπάλων τους, χωρίς να κρατούν τα προσχήματα, καταδεικνύει ουσιαστικά την αυξανόμενη πολιτική αστάθεια στις δύο χώρες και την τρωτότητα των καθεστώτων τους.

(δημοσιεύθηκε στη «Σημερινή της Κυριακής», 30/05/2021)

Υποστηρίξτε τη