Πολλά προβλήματα, καμιά λύση μετά τη συνάντηση Μακρόν - Μπάιντεν
Παρά το διχαστικό πολιτικό κλίμα στις ΗΠΑ, η χώρα εμφανίζεται στρατιωτικά και οικονομικά ισχυρή - Από την άλλη η Ευρώπη έχει γίνει περισσότερο εξαρτημένη από τις ΗΠΑ, μια κατάσταση που τροφοδοτεί τόσο τη δυσαρέσκεια όσο και το παιχνίδι επίρριψης ευθυνών
Λαμπερά χαμόγελα, εγκάρδιες χειραψίες, φιλικό κλίμα. Δεν έλειψε κανένα κλισέ κατά τη συνάντηση του Προέδρου των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, με τον Γάλλο ομόλογό του, Εμμανουέλ Μακρόν. Εντούτοις, παρασκηνιακά υπέβοσκε μια ένταση που πήγαζε τόσο από τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και από τις οικονομικές διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ. Ειδικότερα, στις διαφορετικές αντιλήψεις για την επίλυση του ουκρανικού ζητήματος προστέθηκε ο νόμος Inflation Reduction Act (IRA), που εφάρμοσε ο Μπάιντεν στις ΗΠΑ με στόχο τη μείωση του πληθωρισμού. Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες υποστηρίζουν ότι, με τον συγκεκριμένο νόμο, η Ουάσιγκτον δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μετακίνηση ευρωπαϊκών βιομηχανιών στις ΗΠΑ. Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή πλευρά κατηγορεί τους Αμερικανούς για τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου, υποστηρίζοντας ότι πωλούν το αμερικανικό LNG ακριβότερα απ’ όσο θα μπορούσαν. Στη συζήτηση μπαίνει και η Κίνα, η οποία προσπαθεί να εδραιώσει την παρουσία της στη Γηραιά Ήπειρο, εν μέσω προειδοποιήσεων για απεξάρτηση από το «αυταρχικό καθεστώς του Πεκίνου».
Το παρασκήνιο της συνάντησης Μπάιντεν - Μακρόν
Η εικόνα των δύο ηγετών μπροστά από τις κάμερες σε καμιά περίπτωση δεν αποτύπωνε τη διάχυτη ένταση που χαρακτηρίζει τις διμερείς σχέσεις των δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Ο «ατελείωτος» πόλεμος στην Ουκρανία έπληξε την παγκόσμια οικονομία και εκτίναξε τις τιμές της ενέργειας στην Ευρώπη. Παρά τις αρχικές τυμπανοκρουσίες για την ενότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες άρχισαν να εκφράζουν την αγανάκτησή του για τις οικονομικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ. Γι’ αυτό η ατζέντα της επίσκεψης του Γάλλου Προέδρου στην Ουάσιγκτον ήταν διανθισμένη, πέρα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, και με τα σημεία διαφωνίας στους όρους που διέπουν τις οικονομικές δραστηριότητες των δύο χωρών.
Σε κάθε περίπτωση, οι σχέσεις των ΗΠΑ με τη Γαλλία έχουν δοκιμαστεί τα τελευταία χρόνια. Το πρώτο πλήγμα επήλθε με την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ και την «απομόνωση» της χώρας του από τους Δυτικούς της συμμάχους. Η είσοδος του Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο, αν και ήταν υποσχόμενη, τελικά έφερε νέα ψυχρολουσία στο Παρίσι με την αμυντική συμφωνία ΗΠΑ, Βρετανίας και Αυστραλίας (AUKUS). Η έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία ουσιαστικά ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να επανακαθορίσουν οι δύο χώρες τις σχέσεις τους. Εντούτοις, η εγγύτητα της ΕΕ στην εμπόλεμη ζώνη δημιουργεί κραδασμούς στο δυτικό μέτωπο και «αναγκάζει» τους ηγέτες της Γηραιάς Ηπείρου να επιδιώκουν τη μη συνέχιση του πολέμου, ώστε να καταφέρουν να συγκρατήσουν τον εκρηκτικό πληθωρισμό και τις αυξημένες τιμές στην ενέργεια.
Το πυραυλικό πλήγμα στην πολωνική επικράτεια ήταν ακόμα μία υπενθύμιση των λεπτών ισορροπιών και της αβεβαιότητας του πολέμου στην Ουκρανία. Σύμφωνα με αναλυτές, αυτό ήταν και το βασικό επιχείρημα του Μακρόν για να προβάλει τη θέση ότι η πολεμική σύρραξη θα πρέπει να τελειώσει με διπλωματικό τρόπο και όχι στο πεδίο της μάχης. Κατά τη συνάντηση πάντως οι δύο άντρες δήλωσαν με αστερίσκους αυτά που ήθελε να ακούσει ο συνομιλητής τους. Από τη μια ο Μπάιντεν έκλεισε το μάτι σε μια διπλωματική επίλυση του ζητήματος, ρίχνοντας όμως το μπαλάκι στον Πούτιν. Από την άλλη ο Μακρόν διαβεβαίωσε ότι «δεν θα προέτρεπε ποτέ τους Ουκρανούς να δεχθούν έναν συμβιβασμό που θα ήταν απαράδεκτος γι’ αυτούς«, χωρίς όμως να διευκρινίζει τι σημαίνει ένας «απαράδεκτος» συμβιβασμός.
Όπως έχει αναφερθεί, επί τάπητος τέθηκαν και οι οικονομικές διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού (σ.σ. Inflation Reduction Act, IRA, πρόγραμμα κοινωνικών και περιβαλλοντικών επενδύσεων υπέρ αμερικανικών εταιρειών) που υιοθέτησε ο Μπάιντεν, κατά τον Μακρόν, δημιουργεί μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, χαρακτηρίζοντας τα μέτρα «υπερβολικά επιθετικά». Ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού, με άξονες το κλίμα και τις κοινωνικές δαπάνες, προβλέπει επενδύσεις 430 δισεκατομμυρίων δολαρίων και πλέον, ανάμεσά τους επενδύσεις 370 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να μειωθούν οι εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου κατά 40% ώς το 2030, τη μεγαλύτερη προσπάθεια που έχει καταβληθεί ποτέ από τις ΗΠΑ στο πεδίο αυτό.
Στη συνάντηση ο Μπάιντεν αν και δεσμεύτηκε ότι η δημιουργία θέσεων εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι «εις βάρος της Ευρώπης», ουσιαστικά παραδέχθηκε ότι ο αρνητικός αντίκτυπος αυτής της πολιτικής για την ΕΕ είναι μια «ακούσια συνέπεια» και δεν προσέφερε κάποια πρακτική λύση για να την αντιμετωπίσει.
ΗΠΑ: Ο συνήθης ύποπτος
Σε περιόδους κρίσεων οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσφεύγουν σε μια δοκιμασμένη συνταγή για να «δικαιολογήσουν» τις αδυναμίες τους: Ρίχνουν το φταίξιμο στις ΗΠΑ. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ανάλυση του Matthew Karnitschnig στην Politico.
Η άποψη αυτή συνοψίζεται στις δηλώσεις Ευρωπαίου αξιωματούχου, ο οποίος τονίζει ότι «η χώρα που κερδίζει περισσότερο από αυτόν τον πόλεμο είναι οι ΗΠΑ, επειδή πουλάνε περισσότερο φυσικό αέριο σε υψηλότερες τιμές, ενώ την ίδια ώρα αυξήθηκαν οι πωλήσεις των όπλων τους».
Σύμφωνα με τον ειδικό, όμως, αυτό δεν φαίνεται να ισχύει, για δύο λόγους. Αρχικά, η Ουκρανία θα είχε καταρρεύσει από τους πρώτες μήνες της εισβολής εάν δεν παρέμβαιναν οι ΗΠΑ. Η παρέμβασή τους ουσιαστικά απέτρεψε τη δημιουργία αλυσιδωτών αρνητικών συνεπειών για τις ευρωπαϊκές χώρες. Κατά δεύτερο, ο άμεσος αντίκτυπος του πολέμου της Ρωσίας στην αμερικανική οικονομία των 26 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από την πώληση φυσικού αερίου και όπλων είναι μια «σταγόνα στον ωκεανό».
Ο Karnitschnig εξηγεί ότι οι ΗΠΑ εξάγουν λιγότερο από το 10% της παραγωγής φυσικού αερίου τους. Το 2021, η αξία αυτών των εξαγωγών ήταν περίπου 27 δισεκατομμύρια δολάρια. Αν και υπάρχει διάχυτη δυσαρέσκεια ανάμεσα στους Ευρωπαίους για τις τιμές του φυσικού αερίου σε σχέση με τις αντίστοιχες στις ΗΠΑ, ίσως θα έπρεπε να αναλάβουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης γι’ αυτήν την κατάσταση, αφού προέκυψε λόγω της εξάρτησής τους από το ρωσικό φυσικό αέριο και της απόφασής τους να κλείσουν τους πυρηνικούς τους σταθμούς, παρά τις αμερικανικές προειδοποιήσεις.
Για τον ειδικό η θέση περί κερδοσκοπίας των ΗΠΑ από την πώληση όπλων είναι επίσης κενή περιεχομένου, αφού το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού που έχει δοθεί στην Ουκρανία ήταν υπό τη μορφή δωρεάς. Ενώ οι αμερικανικές βιομηχανίες όπλων εύλογα θα επωφεληθούν από την αντικατάσταση των αποθεμάτων και τη μεγαλύτερη ζήτηση οπλικών συστημάτων μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, αυτό δεν συνεπάγεται ότι γίνεται σε βάρος των αντίστοιχων ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών. Φυσικά, οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες δεν επωφελούνται αλλά αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι δεν έγιναν οι ανάλογες επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς.
Θεωρεί ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες δυσκολεύονται να πείσουν τις δικές τους εταιρείες να επενδύσουν στο εσωτερικό, επειδή οι κυβερνήσεις έχουν δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην επιδότηση των λογαριασμών φυσικού αερίου των νοικοκυριών παρά στο να βοηθήσουν τον τομέα της βιομηχανίας να ξεπεράσει την κρίση. Παρά το διχαστικό πολιτικό κλίμα στις ΗΠΑ, η χώρα εμφανίζεται στρατιωτικά και οικονομικά ισχυρή. Από την άλλη, η Ευρώπη έχει γίνει περισσότερο εξαρτημένη από τις ΗΠΑ, μια κατάσταση που τροφοδοτεί τόσο τη δυσαρέσκεια όσο και το παιχνίδι επίρριψης ευθυνών.
ΗΠΑ, ΕΕ και στη «μέση» η Κίνα
«Η Κίνα θα παραμείνει ανοικτή για τις ευρωπαϊκές εταιρείες και ελπίζει πως η ΕΕ θα μπορέσει να εξαλείψει τις παρεμβάσεις ώστε να παράσχει ένα δίκαιο και διαφανές επιχειρηματικό περιβάλλον για τις κινεζικές εταιρείες», ανέφερε ο Πρόεδρος της χώρας, Σι Τζινπίνγκ στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ.
Η προσπάθεια του Κινέζου Προέδρου να διαφυλάξει την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά συνέπεσε με το κλίμα δυσαρέσκειας που δημιουργήθηκε στην ΕΕ από την εφαρμογή του νόμου για τη μείωση του πληθωρισμού από τις ΗΠΑ, ο οποίος δύναται να προκαλέσει εκροές επενδύσεων από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ. Οι δηλώσεις αυτές είχαν ως αποδέκτη, εκτός από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία, η οποία το προηγούμενο διάστημα καλούσε τις εταιρείες να διαφοροποιηθούν από την κινεζική αγορά και να μειώσουν την εξάρτησή τους.
Η ανησυχία για την Κίνα επιβεβαιώθηκε από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, ο οποίος απηύθυνε έκκληση προς του συμμάχους να ορθώσουν το ανάστημά τους στα αυταρχικά καθεστώτα, όπως αυτό της Ρωσίας (ή/και της Κίνας).
«Δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ειρήνη αν νικήσει ο επιτιθέμενος, αν η καταπίεση και ο αυταρχισμός επικρατήσουν επί της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Ο καλύτερος τρόπος για να υποστηριχθεί η διαρκής ειρήνη είναι να υποστηριχθεί η Ουκρανία. Η επικίνδυνη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη στις συναλλαγές με την Κίνα», επισήμανε ο Στόλτενμπεργκ.
Καταληκτικά τόνισε ότι «ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε την επικίνδυνη εξάρτησή μας από το ρωσικό αέριο. Αυτό θα πρέπει να μας κάνει να εκτιμήσουμε τις εξαρτήσεις μας από άλλα αυταρχικά κράτη, όπως η Κίνα. Θα συνεχίσουμε φυσικά να κάνουμε εμπόριο και να συναλλασσόμαστε οικονομικά με την Κίνα, αλλά πρέπει να προσέχουμε τις εξαρτήσεις μας, να μειώνουμε τα ευάλωτα σημεία μας και να διαχειριζόμαστε τους κινδύνους».