«L'état, c'est qui?»: Μια συζήτηση για τις γαλλικές εκλογές και το διακύβευμά τους

Εμμανουέλ Μακρόν και Μαρίν Λε Πεν, όπως συνέβη το 2017, θα αναμετρηθούν στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών (24 Απριλίου 2022), συγκεντρώνοντας περίπου 28% και 23% αντιστοίχως στον πρώτο γύρο (10 Απριλίου 2022). Στην εκλογική αναμέτρηση είχαν κατέλθει δώδεκα υποψήφιοι. Τρίτος στις προτιμήσεις των εκλογέων αναδείχθηκε ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν, ενώ ο συντηρητικός Ερίκ Ζεμούρ (που παρουσιαζόταν αρκετά ψηλά στις δημοσκοπήσεις λίγους μήνες προηγουμένως) κατετάγη τέταρτος, με περίπου 7%. Η Βαλερί Πεκρές της Δεξιάς έλαβε περίπου 5%. Η συμμετοχή στον πρώτο γύρο υπολογίζεται περίπου στο 73%.

Στον απόηχο της πρώτης αναμέτρησης, ο Μακρόν επιχείρησε να παρουσιάσει το τελικό αποτέλεσμα των εκλογών ως άμεσα συσχετισμένο με το μέλλον, τόσο της Γαλλίας όσο και της Ευρώπης. Είναι βάσιμη (και σε ποιον βαθμό) η δήλωση του Γάλλου Προέδρου; Τι αντίκτυπο μπορεί να έχουν οι γαλλικές εκλογές σε ευρωπαϊκό, αλλά και ελληνικό επίπεδο; Πώς κινήθηκαν οι Γάλλοι ψηφοφόροι και τι σημαίνουν τα αποτελέσματα αναφορικά με το παραδοσιακό κομματικό φάσμα; Ο αναλυτής, σύμβουλος στρατηγικής και Διδάκτωρ συμπεριφοράς ψηφοφόρων, Απόστολος Πιστόλας, απαντά στα ερωτήματα της «Σ».

Μπορείτε, κατ’ αρχάς, να προβείτε σε ένα γενικό σχόλιο για το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των εκλογών; Παρατηρήθηκε κάτι μη αναμενόμενο ή οι εκλογείς κινήθηκαν στο αναμενόμενο πλαίσιο;

Τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου ήταν σε μεγάλο βαθμό τα αναμενόμενα. Ο Πρόεδρος Μακρόν και η διεκδικήτρια της Προεδρίας Λε Πεν κινήθηκαν μέσα στο εύρος που έδιναν όλες οι δημοσκοπήσεις. Υπήρχαν όμως και στοιχεία που δεν παρατηρήθηκαν στις δημοσκοπήσεις, κυρίως διότι σε μεγάλο βαθμό αυτά δημιουργήθηκαν τις τελευταίες ημέρες. Για παράδειγμα, ο Μελανσόν, ενώ στις δημοσκοπήσεις κυμαινόταν στο 18%, βρέθηκε να απειλεί τη Λε Πεν για τη δεύτερη θέση και τελικά έλαβε το 22% των ψήφων. Αυτό συνέβη διότι απ’ όσους ψηφοφόρους αποφάσισαν το ποιον θα ψηφίσουν τις τελευταίες ημέρες ή και τελευταίες στιγμές (20% του εκλογικού σώματος) περίπου το 30% ψήφισαν τον Μελανσόν. Επίσης τα ποσοστά της Πεκρές ήταν αρκετά χαμηλότερα του αναμενομένου (5% από 8%). Αυτό θεωρώ πως συνέβη διότι μια μερίδα ψηφοφόρων αποφάσισαν να δώσουν την ψήφο τους από τον πρώτο γύρο στον Πρόεδρο Μακρόν ώστε να μην περάσει πρώτη η Λε Πεν. Ήταν δηλαδή μια αντίδραση μιας μερίδας ψηφοφόρων της κεντροδεξιάς, η οποία αναμενόταν στον δεύτερο γύρο, αλλά λόγω της έκβασης της αναμέτρησης προεκλογικά έκαναν την κίνηση στον πρώτο γύρο.

Ποια ζητήματα απασχόλησαν την κοινή γνώμη προεκλογικά; Πόσο μετέβαλαν οι εξελίξεις στην Ουκρανία τις ισορροπίες το τελευταίο διάστημα;

Το ζήτημα της αγοραστικής δύναμης ήταν το πρώτο ζήτημα σε σημαντικότητα πριν ακόμα από τον πόλεμο. Όμως αρχικά δεν είχε την ένταση που απέκτησε μετά από αυτόν. Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία, μάλιστα, τα ζητήματα ταυτότητας ήταν σταθερά υψηλά στις συζητήσεις στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ήταν η περίοδος που ο κύριος εκφραστής τους, ο Ερίκ Ζεμούρ, έδινε μάχη με τη Λε Πεν για τη δεύτερη θέση.

Όταν ήρθε ο πόλεμος έφερε αρχικά την κρίση «προστασίας». Αυτό διότι δημιούργησε στους ψηφοφόρους αβεβαιότητα και φόβο για μια γενίκευση του πολέμου. Αυτός ο φόβος οδήγησε στο λεγόμενο «rally round the flag»φαινόμενο, το οποίο ουσιαστικά είναι μια βραχυχρόνια συσπείρωση γύρω από έναν «Προεδρικό» ηγέτη, όπως το 71% των Γάλλων θεωρούν πως είναι ο Πρόεδρος Μακρόν (έναντι 18% της Λε Πεν), με κύρια χαρακτηριστικά την αποφασιστικότητα και τη δυναμικότητα. Αυτό φάνηκε και δημοσκοπικά, καθώς ο επί μήνες καθηλωμένος στα ποσοστά του 24%-25% Γάλλος Πρόεδρος βρέθηκε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα στο 31%, με τη Λε Πεν να βρίσκεται στο 15,5%.

Η απότομη όμως αύξηση των τιμών ενέργειας και τροφίμων πέρασε το προεκλογικό πλαίσιο σε μια νέου είδους κρίση, την κρίση «βοήθειας». Η αγοραστική δύναμη ανέβηκε ακόμα περισσότερο ως καθοριστικό κριτήριο ψήφου και κυριάρχησε στο πλαίσιο. Πλέον η αβεβαιότητα και ο φόβος μιας μεγάλης μερίδας ψηφοφόρων αφορά στη δική τους ζωή, στο πορτοφόλι τους, στο νοικοκυριό τους. Ένας στους δύο Γάλλους ψηφοφόρους λίγες ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο των εκλογών είχε μόνο αρνητικά συναισθήματα, με κυρίαρχα την αβεβαιότητα και την ψυχολογική κόπωση.Έτσι οι ψηφοφόροι θεωρούν πως χρειάζονται έναν ηγέτη που θα τους βοηθήσει να κατευνάσουν την αβεβαιότητά τους, δίνοντάς τους μια λύση για έξοδο από την κρίση. Οι δύο υποψήφιοι που είχαν δυνατή τοποθέτηση στο συγκεκριμένο θέμα ήταν ο Μελανσόν και η Λε Πεν. Εξάλλου, σε τέτοιου είδους κρίση τα βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας που επιζητούν οι ψηφοφόροι από έναν υποψήφιο είναι το να κατανοεί τα προβλήματά τους και να νοιάζεται γι’ αυτούς. Μεγάλη μερίδα των ψηφοφόρων θεωρούν πως αυτό το καταφέρνουν ο Μελανσόν και η Λε Πεν (άνω του 40% και για τους δύο). Από την άλλη ο Πρόεδρος Μακρόν βαθμολογείται χαμηλά σε αυτό το χαρακτηριστικό προσωπικότητα (μόλις 3% θεωρούν πως κατανοεί τα προβλήματα των πολιτών). Όπως είναι λογικό λοιπόν απ’ όταν μπήκαμε σε αυτό το πλαίσιο είχαμε μεγάλη δημοσκοπική άνοδο Μελανσόν και Λε Πεν και πτώση Μακρόν. Ο πόλεμος και οι επιπτώσεις του δηλαδή μετέβαλαν καθοριστικά το εκλογικό σκηνικό.

Πού επικεντρώθηκε η ρητορική της Λε Πεν; Εστίασε στους βασικούς ιδεολογικούς πυλώνες του κόμματός της ή επιχείρησε κοινωνικό «άνοιγμα»;

Μετά το 2017 η Λε Πεν έκανε στροφή προς πιο μετριοπαθείς θέσεις στα ταυτοτικά ζητήματα, την ώρα που αρκετοί ψηφοφόροι έκαναν αντίθετη στροφή, γεγονός που σε μεγάλο βαθμό οδήγησε στην υποψηφιότητα Ζεμούρ. Με στρατηγική να καταφέρει να «μη φοβίζει» τους ψηφοφόρους και με στόχο τον δεύτερο γύρο των εκλογών του 2022 εστίασε περισσότερο σε κοινωνικά ζητήματα, όπως αυτά της αγοραστικής δύναμης και της ανεργίας. Ας μην ξεχνάμε πως η Λε Πεν έχει πολύ καλές επιδόσεις στους νέους αλλά και σε ψηφοφόρους με χαμηλά εισοδήματα. Η έλευση του Ζεμούρ στο πολιτικό σκηνικό βοήθησε επίσης στην κανονικοποίησή της, καθώς δεν ήταν πλέον το «άκρο» του πολιτικού συστήματος. Μη έχοντας ενθουσιώδες κοινό αρχικά ώστε να μπορεί να κάνει μεγάλες συγκεντρώσεις και να προκαλέσει την προσοχή των μεγάλων μέσων μαζικής ενημέρωσης, όπως έκανε ο Ζεμούρ, η Λε Πεν αποφάσισε να οδηγηθεί σε τοπικές καμπάνιες. Επί μήνες πήγαινε από χωριό σε χωριό, από μικρή πόλη σε μικρή πόλη συνομιλώντας με τους ψηφοφόρους. Αυτό την βοήθησε να φτιάξει το προφίλ της. Ενδεικτικά να αναφέρω πως 60% θεωρούν πως η Λε Πεν βρίσκεται κοντά στον κόσμο (το ποσοστό αυτό ήταν 39% το 2017). Επίσης, 50% θεωρούν πως μπορεί να σταθεί ως Πρόεδρος (34% το 2017). Η μετατόπιση και το κοινωνικό άνοιγμα που έκανε δηλαδή φαίνεται πως έχει πιάσει, μένει να φανεί εάν μέσω αυτού μπορεί να κάνει την υπέρβαση.

Στο διάστημα μέχρι τον δεύτερο γύρο θεωρείτε ότι θα μετατοπιστεί το επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, δεδομένου ότι πλέον είναι πιο ξεκάθαρες οι στοχεύσεις ψηφοφόρων;

Η καμπάνια β’ γύρου είναι μια ξεχωριστή καμπάνια, με συγκεκριμένες αφετηρίες για κάθε υποψήφιο και νέες ομάδες ψηφοφόρων ως στόχους. Το γεγονός πως ο Μελανσόν έλαβε 22% καθιστά τους ψηφοφόρους του κλειδί για το αποτέλεσμα του β’ γύρου, οπότε είναι λογικό οι υποψήφιοι να προσπαθήσουν να τους προσεγγίσουν. Η Λε Πεν δεν έχει κανένα λόγο να αλλάξει τον τρόπο μέσω του οποίου θα προσπαθήσει να κάνει την προσέγγιση, καθώς μπορεί να το κάνει με την ίδια τοποθέτηση και τρόπο που προσέγγιζε και τους ψηφοφόρους στον α’ γύρο. Από την άλλη ο Πρόεδρος Μακρόν έχει δύο κινήσεις που μπορεί να κάνει. Η πρώτη είναι το να προσπαθήσει να αλλάξει το πλαίσιο και να αυξήσει τη σημαντικότητα του πολέμου ως κριτηρίου ψήφου, μειώνοντας παράλληλα τη σημαντικότητα της αγοραστικής δύναμης - ουσιαστικά δηλαδή να προσπαθήσει να επιστρέψει το προηγούμενο πλαίσιο. Η δεύτερη, είναι η προσπάθεια αλλαγής των δεδομένων του πλαισίου. Ο Πρόεδρος Μακρόν φαίνεται να προσπαθεί να προσεγγίσει τους ψηφοφόρους μέσα στο πλαίσιο της ακρίβειας, μιλώντας για αύξηση μισθών και πιθανή υπαναχώρηση στο ασφαλιστικό. Το εάν θα πετύχει αυτό με τους ψηφοφόρους Μελανσόν μένει να φανεί. Το σίγουρο είναι πως σε ποσοστά έχει το πάνω χέρι αλλά λειτουργεί μέσα σε πλαίσιο που δεν τον ευνοεί.

Έχει επισημανθεί ότι ο Μελανσόν προέτρεψε μεν σε μη υπερψήφιση της Λε Πεν, αλλά δεν παρακίνησε τους υποστηρικτές του να στηρίξουν τον Μακρόν. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι οι ψηφοφόροι του αναμένεται να καθορίσουν το τελικό αποτέλεσμα, πώς κρίνεται η στάση του ηγέτη της (ριζοσπαστικής) Αριστεράς;

Ο Μελανσόν έκανε μια κίνηση που δεν είχε κάνει το 2017 και η οποία είναι αρκετά πιθανό να αποδειχθεί καθοριστική για το αποτέλεσμα του δευτέρου γύρου. Είναι σαφές πως δεν θα μπορούσε να προτρέψει ψηφοφόρους να ψηφίσουν τον Μακρόν καθώς τους χωρίζει μεγάλο χάσμα σε μια σειρά θεμάτων. Από την άλλη η Λε Πεν είναι μια ανταγωνίστρια, η οποία μέσα σε ένα πλαίσιο όπου κυριαρχεί το θέμα της αγοραστικής δύναμης – και άρα χάνεται η σημαντικότητα των υπολοίπων θεμάτων ως κριτηρίων ψήφου – ουσιαστικά «πουλάει» ένα παρόμοιο με τον Μελανσόν προϊόν σε μια μερίδα του εκλογικού κοινού. Εάν την ψηφίσουν μία φορά ενδεχομένως κάποιοι να μείνουν, κι αυτό δεν το θέλει ο Μελανσόν. Σκεφτείτε το σαν δύο ανταγωνιστικά προϊόντα. Θα ήθελε ο διευθυντής του Α προϊόντος να δοκιμάσουν οι πελάτες του το ανταγωνιστικό προϊόν Β; Αυτή του η κίνηση είναι πολύ σημαντική καθώς η Λε Πεν, ενώ την Κυριακή φαινόταν να λαμβάνει το 30% των ψηφοφόρων του, πλέον λαμβάνει το 18%. Ενώ δηλαδή χρειάζεται να προσεγγίσει ώστε να λάβει περισσότερους για να εκλεγεί Πρόεδρος, λαμβάνει λιγότερους. Μένει να φανεί εάν αυτό θα συνεχιστεί μέχρι τις 24 Απριλίου.

Σε ενδεχόμενη εκλογή Λε Πεν, πόσο εκτιμάτε ότι μπορεί ν’ αλλάξουν τα δεδομένα για την Ελλάδα και την Κύπρο, δεδομένης της συνεργασίας που αναπτύχθηκε σε διακρατικό επίπεδο τα τελευταία χρόνια;

Θεωρώ τον Πρόεδρο Μακρόν την κεφαλή της Ευρώπης. Στην περίπτωση που ηττηθεί, η Ευρώπη θα μείνει ακέφαλη. Σε μια εποχή, μάλιστα, που χρειάζεται η γεωστρατηγική του σκέψη και ο δυναμισμός του. Σε μια εποχή που απαιτείται σταθερότητα και που ο Πρόεδρος Μακρόν προωθεί την εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με μια εκλογή Λε Πεν αυτό θα σταματήσει. Όσον αφορά Ελλάδα και Κύπρο, θεωρώ πως ναι μεν τα συμφέροντα των χωρών παραμένουν ίδια ανεξαρτήτως του ποιος εκλέγεται στην ηγεσία της χώρας, η συνεννόηση όμως που έχει σε προσωπικό επίπεδο ο Πρόεδρος Μακρόν με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδος και τον Πρόεδρο της Κύπρου θα εκλείψει. Και αυτό ίσως παίξει τον ρόλο του σε μια περίοδο αβεβαιότητας και μεγάλων και συνεχών αλλαγών.