«Έπεσε» η Ρώμη, γιορτάζει η Μόσχα
Η πολιτική κρίση έχει τις ρίζες της στον πολιτικό κατακερματισμό και στις καιροσκοπικές, για πολλούς, κινήσεις του Κινήματος των 5 Αστέρων
Έπεσε νικημένος στη «ρωμαϊκή» πολιτική αρένα ο μονομάχος Μάριο Ντράγκι. Έπεσε προδομένος όχι μόνο από το Κίνημα των 5 Αστέρων, αλλά και από τους εταίρους της δεξιάς, την Λέγκα και την Forza Italia. Αυτό που διαφαινόταν ως μια ακόμα εσωκομματική αναταραχή, εξελίχθηκε σε πολιτικό κυκλώνα και συμπαρέσυρε τον ετερόκλητο κυβερνητικό συνασπισμό προς μια νέα εκλογική διαδικασία τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας έπαιξε το τελευταίο του χαρτί την Τετάρτη, όμως οι απρόθυμοι εταίροι του είχαν άλλα σχέδια. Έτσι, η έκκληση του Ντράγκι για ένα «νέο σύμφωνο εμπιστοσύνης, ειλικρινές και συγκεκριμένο» έπεσε στο κενό, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο πολιτικής ανασφάλειας σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο όχι μόνο για την Ιταλία, αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο. Ειδικοί βλέπουν ότι η προσπάθεια του πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ήταν καταδικασμένη να αποτύχει, αφού τα μεγάλα κόμματα του συνασπισμού δεν είχαν μάτια παρά μόνο για την επικείμενη προεκλογική εκστρατεία. Τελικά, μόνο το κέντρο και η αριστερά παρέμειναν μέχρι το τέλος στο πλευρό του Μάριο Ντράγκι. Ο ιταλικός Τύπος επέκρινε με δριμύτητα τους αυτουργούς του πολιτικού αδιεξόδου: «Η Ιταλία προδόθηκε», ήταν ο κεντρικός τίτλος της La Repubblica. «Αντίο στην κυβέρνηση Ντράγκι», έγραψε η Corriere della Sera και «Ντροπή» η La Stampa.
Μια αναπόφευκτη κατάρρευση
Η πολιτική ρευστότητα που χαρακτηρίζει την ιταλική πολιτική σκηνή επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά με την υποβολή παραίτησης του πρωθυπουργού Μάριο Ντράγκι, ο οποίος πήρε τα ηνία της χώρας τον Φεβρουάριο 2021 για να βγάλει την Ιταλία από την υγειονομική και οικονομική κρίση.
Ο πρώην τεχνοκράτης των Βρυξελλών παραδέχθηκε ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση εθνικής ενότητας, η οποία συγκροτήθηκε «απρόθυμα» από ιταλικά πολιτικά κόμματα που κάλυπταν ευρύτατο πολιτικό φάσμα, δεν είχε πλέον νομιμοποίηση. Τη χαριστική βολή έδωσε η «ανταρσία» της Forza Italia, του δεξιού κόμματος του Σίλβιο Μπερλουσκόνι, της Λέγκας, της ακροδεξιάς παράταξης του Ματέο Σαλβίνι, και του λαϊκιστικού Κινήματος των 5 Αστέρων, τα οποία αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην ψηφοφορία για την παροχή της ψήφου εμπιστοσύνης που ζήτησε στην ιταλική Γερουσία ο πρωθυπουργός.
Η διαφορά με άλλες κυβερνητικές περιπέτειες όμως είναι το πρόσωπο που βρίσκεται στην πρωθυπουργία. Ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ δεν είναι πολιτικός καριέρας, έτσι ήταν πρόθυμος ανά πάσα στιγμή να εγκαταλείψει τη θέση του, εάν δεν μπορούσε να κυβερνήσει με τους δικούς του όρους. Έτσι κι αλλιώς, ανέλαβε σε μια κρίσιμη στιγμή για τη χώρα ως πρωθυπουργός ειδικής αποστολής για να φέρει εις πέρας σημαντικές μεταρρυθμίσεις, ειδικά σε οικονομικό επίπεδο, στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, η οποία όμως κλυδωνίζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις.
Οι εξελίξεις που οδήγησαν στην νέα πολιτική κρίση δεν προκαλούν καμιά έκπληξη, εάν αναλογιστούμε ποιοι συμμετείχαν στην κυβέρνηση του Ντράγκι. Από τον πρωταγωνιστή του δράματος, το Κίνημα του 5 Αστέρων, μέχρι την ακροδεξιά Λέγκα του Μάριο Σαλβίνι και από το κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα μέχρι τη Φόρτσα Ιτάλια του «απέθαντου» Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Ειδικοί θεωρούν ότι κάποια από τα κόμματα αυτά συμμετείχαν σε ένα εξ ανάγκης συνοικέσιο, όχι λόγω του αισθήματος ευθύνης απέναντι στους πολίτες, αλλά λόγω του φόβου της κάλπης, αφού οι δημοσκοπήσεις δίνουν την πρωτιά στον έκτο κυβερνητικό εταίρο, τους Αδελφούς της Ιταλίας υπό την Τζιόρτζια Μελόνι.
Όπως έχει αναφερθεί, βασικό ρόλο στη δημιουργία της πολιτικής αστάθειας έπαιξε το Κίνημα των 5 Αστέρων. Η μια πτέρυγα, της οποίας ηγείται ο πρώην πρωθυπουργός, Τζουζέπε Κόντε, γλυκοκοίταζε το πέρασμα στην αντιπολίτευση, ισχυριζόμενη ότι το οικουμενικό ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα απειλείτο από τη δεξιά και δεν γινόταν δεκτό από τον πρωθυπουργό. Εντούτοις, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι Αστέρες είναι η διάσπαση. Τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Εξωτερικών και εκ των ιδρυτικών στελεχών του Κινήματος, Λουίτζι ντι Μάιο, ανακοίνωσε την αποχώρησή του από την παράταξη και τη δημιουργία μιας νέας υπό την επωνυμία «Μαζί για το Μέλλον». Το νέο πολιτικό μόρφωμα θα αντιπροσωπεύεται στο κοινοβούλιο με περίπου 20 βουλευτές και πέντε γερουσιαστές, που ακολούθησαν τον Ντι Μάιο.
Αφορμή αποτέλεσε η τοποθέτηση του Κόντε για τερματισμό της αποστολής όπλων στην Ουκρανία. «Πρέπει να διαλέξουμε σε ποια πλευρά της Ιστορίας στεκόμαστε», δήλωσε ο Ντι Μάιο, εκφράζοντας μια θέση, την οποία οι πολιτικοί αναλυτές συνδέουν με τη δημοσκοπική πρωτιά που απολαμβάνουν οι Αδελφοί της Ιταλίας, στρεφόμενοι κατά του Πούτιν και υπέρ του ΝΑΤΟ για να αποκτήσουν αξιοπιστία. Επίσης, η αποχώρηση Ντι Μάιο συνδέεται άμεσα με την κατρακύλα του Κινήματος στις δημοσκοπήσεις, αφού από το 33% που απολάμβανε το 2018, έπεσε πλέον σε λιγότερο από το μισό.
Ο εκλεκτός των Βρυξελλών
Σε κάθε περίπτωση, η απώλεια του Ντράγκι σήμανε συναγερμό στις Βρυξέλλες, αφού μετά την αποχώρηση της Άνγκελα Μέρκελ από τη γερμανική καγκελαρία, ο απερχόμενος Ιταλός πρωθυπουργός θεωρείτο ως ένας από τους λίγους αξιόπιστους ηγέτες στην ΕΕ.
Το όνομα του Ντράγκι στα ευρωπαϊκά σαλόνια είναι συνυφασμένο με τη σταθερότητα και η άτακτη υποχώρησή του κινδυνεύει να πάρει τη χώρα προς τα πίσω σε δημοσιονομικό κυρίως επίπεδο. Ενδεικτικό της «αδυναμίας» που έχει η ΕΕ στον πρώην επικεφαλής της ΕΚΤ είναι το άρθρο του Ισπανού πρωθυπουργού στην Politico με τίτλο «Η Ευρώπη έχει ανάγκη από ηγέτες σαν τον Μάριο Ντράγκι». Σύμφωνα με το άρθρο, ο «ευρωπαϊσμός» του Ντράγκι συνέβαλε στην από κοινού αγορά εμβολίων κατά του κορωνοϊού και την έγκριση του Ψηφιακού Πιστοποιητικού Covid της ΕΕ. «Οι ιδέες του Μάριο τους τελευταίους μήνες ήταν καθοριστικές για τις συζητήσεις μας» για το πώς να αντιμετωπίσουμε τις νέες προκλήσεις που προκλήθηκαν από τον πόλεμο του Ρώσου προέδρου Πούτιν στην Ουκρανία, έγραψε ο Σάντσεθ, προσθέτοντας ότι η Ιταλία και η Ισπανία «έχουν πρωτοστατήσει».
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας, Πάολο Τζεντιλόνι, πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, κατήγγειλε ως «ανεύθυνα» τα κόμματα που εγκατέλειψαν τον Μάριο Ντράγκι, την ώρα που οι Βρυξέλλες και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ασκούσαν πιέσεις για να παραμείνει στην πρωθυπουργία. Για το Παρίσι, η αποχώρηση του Ιταλού πρωθυπουργού Μάριο Ντάγκι, «πυλώνα για την Ευρώπη», ανοίγει μια «περίοδο αβεβαιοτήτων», όπως δήλωσε η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Λοράνς Μπουν.
Η Κομισιόν έχει κάθε λόγο να αγωνιά για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία, φτάνει να θυμηθούμε τις «μονομαχίες» που έπρεπε να δώσει με τη Ρώμη τα χρόνια προ Ντράγκι για την έγκριση του προϋπολογισμού. Πάντως, μέσα στο επόμενο διάστημα, η κυβέρνηση πρέπει να εγκρίνει αρκετά ακανθώδεις μεταρρυθμίσεις προκειμένου να λάβει την επόμενη δόση από τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ, ύψους 20 δισεκατομμυρίων ευρώ. Επίσης, επανέρχεται το «φάντασμα» του προϋπολογισμού, ο οποίος θα πρέπει να είναι αντάξιος του αυξανόμενου κόστους ζωής εν μέσω ενεργειακής και οικονομικής κρίσης, συνεπεία του πολέμου στην Ουκρανία. Πάντως θεωρείται αμφίβολο ότι η απερχόμενη κυβέρνηση θα καταφέρει να περάσει είτε τις μεταρρυθμίσεις, είτε τον προϋπολογισμό πριν από την εκλογική αναμέτρηση.
Την ίδια ώρα, οι αγορές παρακολουθούν από κοντά τις πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία. Το κόστος του ιταλικού χρέους έχει πάρει την ανηφόρα και το χρηματιστήριο του Μιλάνου βρίσκεται σε πτώση, σε ένδειξη της νευρικότητας των αγορών απέναντι στην αβεβαιότητα που κυριαρχεί στην τρίτη οικονομία της ευρωζώνης.
Τέλος, το έρεισμα του «Σούπερ Μάριο» δεν περιορίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, η πλειονότητα των Ιταλών επιθυμούσε την παραμονή του στο τιμόνι ενός ευρέος συνασπισμού εθνικής ενότητας.
Κερδισμένο το Κρεμλίνο
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η πολιτική κρίση στην Ιταλία χαροποιεί ιδιαίτερα τη Ρωσία. Αμέσως μετά την ανακοίνωση της παραίτησης του Ντράγκι, πλήθος Ρώσων αξιωματούχων σχολίασαν τις εξελίξεις, επιβεβαιώνοντας την άποψη μερίδας αναλυτών ότι το Κρεμλίνο βγαίνει κερδισμένο από κάθε ρήγμα του ενιαίου μετώπου, που τάσσεται κατά της εισβολής στην Ουκρανία.
Όπως έχει συνηθίσει, άλλωστε, τον χορό των δηκτικών σχολίων έσυρε η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, η οποία ευχήθηκε στους Ιταλούς να αποκτήσουν μια κυβέρνηση που να επιλύει τα προβλήματα και όχι να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των Αμερικανών. Η τοποθέτηση αυτή αποτελούσε απάντηση στις δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών της Ιταλίας, στις οποίες έκανε λόγο για «πάρτι» στη Μόσχα, λόγω της πολιτικής κρίσης στη χώρα.
Σε πιο «πανηγυρικό» κλίμα ήταν οι αναρτήσεις στη ρωσική πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Telegram του πρώην προέδρου της Ρωσίας και νυν αντιπροέδρου του Συμβουλίου Ασφαλείας στη Μόσχα, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος δημοσίευσε φωτογραφίες του Μπόρις Τζόνσον, του Μάριο Ντράγκι και στη συνέχεια μια μαύρη φιγούρα με ένα λατινικό ερωτηματικό που σημαίνει «ποιος θα είναι ο επόμενος;». Το ειρωνικό σχόλιο του «γερακιού» της Ρωσίας εντάσσεται στο πλαίσιο της προσπάθειας του Κρεμλίνου να ενισχύσει την πεποίθηση ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες τώρα πληρώνουν τον λογαριασμό για την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, εξαιτίας της εισβολής στην Ουκρανία.
Εντούτοις, οι «ευχές» και οι πανηγυρισμοί των Ρώσων είναι κενοί περιεχομένου, τουλάχιστον στην περίπτωση της Βρετανίας, αφού ο αντικαταστάτης του Μπόρις Τζόνσον δεν αναμένεται ότι θα αλλάξει δραματικά την εξωτερική πολιτική της χώρας απέναντι στη Ρωσία. Στην Ιταλία η κατάσταση είναι διαφορετική, αφού η πολιτική κρίση έχει τις ρίζες της στον πολιτικό κατακερματισμό και στις καιροσκοπικές, για πολλούς, κινήσεις του Κινήματος των 5 Αστέρων. Η απομάκρυνση του Ντράγκι οδηγεί τη χώρα σε πρόωρες εκλογές, μια εξέλιξη που θα ωφελήσει τη Ρωσία. Αυτό, γιατί εντός της παρούσας κυβερνητικής συμμαχίας «κρύβονται» πολιτικά πρόσωπα, όπως ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ο Ματέο Σαλβίνι αλλά και ο Τζουζέπε Κόντε, οι οποίοι τρέφουν φιλορωσικά αισθήματα. Επίσης, το κόμμα Αδελφοί της Ιταλίας, χωρίς να υπερασπίζεται απερίφραστα την έξοδο της Ιταλίας από την ΕΕ, ζητά αναθεώρηση των συνθηκών και την υποκατάσταση της Ένωσης από μία «συνομοσπονδία κυρίαρχων κρατών». Δεν υποστηρίζει την έξοδο από το ευρώ, αλλά ζητεί δραστική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Μέσα στα σενάρια των εκλογών είναι η επικράτηση του συνασπισμού της «κεντροδεξιάς», της συμμαχία της δεξιάς της Forza Italia του Σίλβιο Μπερλουκσόνι και της ακροδεξιάς της Λέγκας του Ματέο Σαλβίνι και των Αδελφών της Ιταλίας. Αυτή η συμμαχία δεν αποκλείεται να οδηγήσει σε μια πιο «φιλική» στάση της Ρώμης απέναντι στη Μόσχα. Επίσης, είναι ορατός ο κίνδυνος της παρέμβασης της Ρωσίας κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, αφού αναμένεται ότι θα κυριαρχήσει στην ατζέντα η εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με αναλυτές, θα είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη Μόσχα να πετύχει σημαντικούς πολιτικούς στόχους, υπονομεύοντας με ελάχιστο κόστος όσους τάσσονται υπέρ της Ουκρανίας και του ΝΑΤΟ. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να αρχίσει στοχευμένες εκστρατείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να «επιβεβαιώσει» το αφήγημά της ή να εκμεταλλευτεί πολιτικούς με στόχο να ενισχύσει την εκλογική απήχησή τους στους Ιταλούς ψηφοφόρους που αντιτίθενται στην υποστήριξη της Ουκρανίας.