Διεθνή

«Ένας νέος Τζόνσον» στην πρωθυπουργία της Βρετανίας

Η διαχρονική πολιτική ανικανότητα, η οποία έφτασε στο απόγειό της κατά τη διακυβέρνηση Τζόνσον, άφησε σε όλους τους τομείς εμφανή σημάδια

Το «αμετανόητο» κόμμα των Συντηρητικών γύρισε επιδεικτικά την πλάτη στην προοπτική αλλαγής, αποφασίζοντας να αναδείξει στην πρωθυπουργία της χώρας την πιο πιστή υπουργό του Μπόρις Τζόνσον. Η Λιζ Τρας κατά γενικήν ομολογίαν αρχίζει την καριέρα της στο ανώτερο αξίωμα της χώρας μάλλον με τους χειρότερους οιωνούς. Από την πρώτη κιόλας ημέρας έχει ν’ αντιμετωπίσει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων. Οι προεκλογικές της διακηρύξεις, ειδικά στον οικονομικό τομέα, θα πρέπει να βρουν πρακτική εφαρμογή στη βρετανική πραγματικότητα, στην οποία ο πληθωρισμός ξεπερνά το 10%, ενώ η κατακόρυφη άνοδος των τιμών της ενέργειας απειλεί να αποδομήσει την κοινωνική συνοχή. Όντας μια γνήσια Τόρις, εμφανίζεται και η ίδια «αμετανόητη» και δεν διστάζει να επαναλαμβάνει τα λάθη του προκατόχου της, διορίζοντας στο Υπουργικό Συμβούλιο τους έμπιστούς της. Την ίδια ώρα τίθεται το ζήτημα εάν θα καταφέρει να παραμείνει στη θέση της δεδομένων των προκλήσεων που θα αντιμετωπίσει.

Ένας πρωθυπουργικός θώκος γεμάτος προβλήματα

Η ουσία της εσωκομματικής διαδικασίας για την ανάδειξη του νέου επικεφαλής του Συντηρητικού Κόμματος και Πρωθυπουργού της Μεγάλης Βρετανίας περιέργως μπορεί να συμπυκνωθεί στην ερώτηση που απηύθυνε ο ηττημένος υποψήφιος, Ρίσι Σουνάκ, στο Συντηρητικό Κόμμα: «Αντιμετωπίζουμε με ειλικρίνεια αυτές τις στιγμές που ζούμε ή λέμε στους εαυτούς μας βολικά παραμύθια;».

Την απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα έδωσε το ίδιο το αποτέλεσμα της εκλογικής διαδικασίας. Οι Τόρις αποφάσισαν να αναδείξουν στον πρωθυπουργικό θώκο την υποψήφια, η οποία στήριξε την καμπάνια της πάνω σε μια «ψευδαίσθηση» ότι τα οικονομικά προβλήματα της χώρας θα επιλυθούν με την πρότασή της για μείωση των φόρων. Οικονομικοί αναλυτές πάντως σχολιάζουν ότι απέναντι στην αλματώδη αύξηση του πληθωρισμού και τη φτωχοποίηση των πολιτών, αυτή η πρόταση δεν έχει καμιά ρεαλιστική βάση.

Ειδικοί θεωρούν ότι το πρόβλημα της Βρετανίας είναι πολύ βαθύτερο. Αν και οι ηγέτες των Τόρις ισχυρίζονται ότι οι λόγοι της μετατροπής της χώρας στον «ασθενή» της Ευρώπης είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία και η πανδημία του κορωνοϊού, κάποια βαθύτερα αίτια έπαιξαν σημαντικότερο ρόλο στην περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης. Η διαχρονική πολιτική ανικανότητα, η οποία έφτασε στο απόγειό της κατά τη διακυβέρνηση Τζόνσον, άφησε σε όλους τους τομείς εμφανή σημάδια και, παρά τις αλλαγές στην ηγεσία της χώρας, δεν κατέστη δυνατό να ανατραπεί αυτή η καθοδική πορεία.

Ως παράδειγμα φέρνουν τον πληθωρισμό. Ενώ είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, στη Βρετανία παρουσιάζει πιο αυξητική τάση, με τις προβλέψεις να προετοιμάζουν το Λονδίνο για εκτόξευση του πληθωρισμού 22,4% μέσα στο 2023. Ο λόγος πίσω από αυτήν τη ραγδαία αύξηση δεν είναι μόνο η πανδημία και η εισβολή στην Ουκρανία, αλλά τα 15 χρόνια οικονομικής στασιμότητας.

Πάντως οι εξαγγελίες της για «πάγωμα» για δύο χρόνια των λογαριασμών ενέργειας για τα βρετανικά νοικοκυριά δεν αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερη καχυποψία. Σύμφωνα με την Τρας, με το μέτρο αυτό ένα μέσο νοικοκυριό θα εξοικονομήσει έως και 1.000 λίρες ανά έτος, διευκρινίζοντας ότι στα μέτρα περιλαμβάνονται και οι 400 λίρες που είχε ανακοινώσει ως βοήθημα ο προκάτοχός της Μπόρις Τζόνσον.

Ωστόσο, αρνήθηκε να διευκρινίσει το συνολικό κόστος του προγράμματος, αν και εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 173 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που θα εξασφαλίσει η βρετανική κυβέρνηση με δανεισμό. Όπως σημειώνουν πολλοί αναλυτές, «πρόκειται για τη μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση στην ιστορία της Βρετανίας».

Ενδεικτικό της «θερμής» υποδοχής της οποίας έτυχαν οι εξαγγελίες είναι ότι ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος, Κιρ Στάρμερ, επισήμανε ότι η Τρας υιοθέτησε, τελικά, παρά τις αρχικές αρνήσεις, την πρόταση του κόμματός του για πάγωμα των λογαριασμών ενέργειας. Την επέκρινε, ωστόσο, διότι δεν επιλέγει να χρηματοδοτήσει το μέτρο με φορολόγηση των υπερκερδών των εταιρειών ενέργειας, τα οποία προσδιόρισε σε 170 δισεκατομμύρια λίρες.

Οι άνθρωποι της Τρας

Η νέα Πρωθυπουργός με την είσοδό της στην Ντάουνινγκ Στριτ φρόντισε να τοποθετήσει σε κομβικές θέσεις δύο σχετικά άγνωστους πολιτικούς, οι οποίοι την συνόδευαν από την πρώτη της εκλογή στη Βουλή των Κοινοτήτων το 2010. Πρόκειται για τον νέο Υπουργό Οικονομικών, Κουάσι Κουαρτένγκ, και τη νέα Αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και Υπουργό Υγείας, Τερέζ Κόφι.

Πριν από την άνοδο Τρας κανένας από τους δυο αυτούς πολιτικούς δεν κατάφερε να διοριστεί σε κάποιο σημαντικό υπουργικό πόστο. Τώρα μαζί με τη νέα Πρωθυπουργό συγκροτούν την πιο ισχυρή τριάδα της χώρας. Όμως, άρχισαν ήδη οι ψίθυροι γι’ αυτές τις επιλογές, με πολιτικούς αντιπάλους της Τρας να θεωρούν ότι ακολουθεί τον δρόμο του Τζόνσον με διορισμούς στη βάση της ευνοιοκρατίας και όχι ικανοτήτων. Κατά γενικήν ομολογίαν πρόκειται για το λιγότερο έμπειρο Υπουργικό της σύγχρονης ιστορίας της Βρετανίας, το οποίο αναμένεται ότι θα γίνει εύκολα στόχος κριτικής εάν αναλογιστούμε την πολυεπίπεδη κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα.

Αν και ο εκπρόσωπος Τύπου της νέας Πρωθυπουργού ισχυρίζεται ότι τα πρόσωπα που επιλέχθηκαν γι’ αυτές τις θέσεις «αντιπροσωπεύουν το βάθος και την ευρύτητα του Συντηρητικού Κόμματος», θεωρείται «ύποπτο» το γεγονός ότι λείπουν από την ομάδα της Τρας έμπειρα στελέχη, τα οποία στήριξαν τον Σουνάκ, ή ακόμα και τον ίδιο τον ανθυποψήφιό της. Πολιτικοί αναλυτές εξηγούν ότι η κίνηση αυτή επιβεβαιώνει την πρόθεση της Τρας να περιβάλλεται από εξαιρετικά πιστά στελέχη παρά να χτίζει γέφυρες συνεργασίας με «αντιμαχόμενες» πτέρυγες των Τόρις.

Πάντως, ούτε η ίδια δεν ήταν γνωστή για την καλή της δουλειά στα υπουργεία, από τα οποία πέρασε. Στα 36 της χρόνια ανέλαβε ανώτερη θέση στο Υπουργείο Παιδείας, ενώ μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια προήχθη αρχικά σε Υπουργό Περιβάλλοντος και στη συνέχεια σε Υπουργό Δικαιοσύνης. Πρώην στελέχη των υπουργείων πάντως επιβεβαιώνουν ότι είχε κακή φήμη λόγω της ανεπάρκειας να κατανοήσει τις ιδιαιτερότητας της κάθε θέσης.

Αν και ενέχει ρίσκο η απόφασή της να αφήσει έμπειρους παίκτες στο παρασκήνιο, υπάρχουν καλοί λόγοι σε αυτήν τη δύσκολη οικονομική συγκυρία, οι οποίοι δικαιολογούν κατά κάποιον τρόπο την απόφαση. Για παράδειγμα, ο νέος Υπουργός Οικονομικών συμμερίζεται πλήρως τις οικονομικές εξαγγελίες που είχε κάνει προεκλογικά η Τρας, εκτιμώντας ότι η κυβέρνηση μπορεί να αντέξει το κόστος για τη χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, διατηρώντας παράλληλα δημοσιονομική υπευθυνότητα.

Μια πλασματική κρίση νομιμοποίησης

Οι σφοδροί πολέμιοι της Τρας προεξόφλησαν το τέλος της πολιτικής της διαδρομής πριν ακόμα αναλάβει επίσημα τα καθήκοντά της, βασιζόμενοι κυρίως στη δύσκολη οικονομική συγκυρία στην οποία βρίσκεται η χώρα και στη δημοσκοπική άνοδο των Εργατικών.

Εντούτοις, παραβλέπουν το γεγονός ότι με την είσοδο της νέας Πρωθυπουργού στην Ντάουνινγκ Στριτ γίνεται αυτομάτως μια επανεκκίνηση για το κόμμα των Συντηρητικών. Τα παραδείγματα δεν είναι λίγα. Το 2016, όταν η Τερέζα Μέι πήρε τη σκυτάλη από τον Ντέιβιντ Κάμερον και όταν αντίστοιχα το 2019 ανέλαβε ο Τζόνσον, το κόμμα βρήκε την ευκαιρία να πάρει ανάσα από τις πιέσεις των αγανακτισμένων πολιτών και της αντιπολίτευσης.

Πολιτικοί αναλυτές πάντως επιβεβαιώνουν αυτήν την τάση, εξηγώντας ότι μια αλλαγή στην ηγεσία του κόμματος έχει σημαντικό αντίκτυπο και σηματοδοτεί μια καινούργια αρχή για την κυβέρνηση. Σε αυτήν την περίπτωση, σύμφωνα με αυτήν τη θεώρηση, παίζει σημαντικό ρόλο και ο απερχόμενος πρωθυπουργός. Σύμφωνα με έρευνα, ο Μπόρις Τζόνσον ήταν ο κύριος λόγος για πολλούς ψηφοφόρους να μη στηρίξουν το Συντηρητικό Κόμμα.

Το restart της Τρας συνοδεύει επίσης μια «έμφυτη» ανησυχία για το πώς θα μπορούσαν να διαχειριστούν οι Εργατικοί τα δύσκολα οικονομικά προβλήματα της χώρας. Μετά από τόσα χρόνια διακυβέρνησης των Τόρις, οι Εργατικοί δεν κατάφεραν να αποβάλουν τη ρετσινιά της κακής διαχείρισης της οικονομίας κατά την περίοδο της δικής τους διακυβέρνησης το μακρινό 2007. Ούτε ο Κιρ Στάρμερ έπεισε τους ψηφοφόρους. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση του YouGov, μπορεί η αντιπολίτευση να συγκεντρώνει ποσοστό 44% έναντι του 29% των Συντηρητικών, εντούτοις το επίπεδο αποδοχής του Στάρμερ φτάνει μόλις στο 32%, 4 μονάδες πάνω από αντίστοιχο ποσοστό του «αμαρτωλού» Μπόρις Τζόνσον. Παρά το γεγονός ότι η Τρας ξεκίνησε με το χαμηλό 25%, πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το ποσοστό αυτό έχει προοπτικές να αυξηθεί το επόμενο διάστημα. Ήδη έκανε το πρώτο βήμα προς το «τείχος νομιμοποίησης» με τα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών που ανακοίνωσε.