Η πυρηνική απειλή του Πούτιν ανάχωμα στην ουκρανική αντεπίθεση
Η απειλή με «άρωμα αποκάλυψης» του Πούτιν επιβεβαιώνει την απουσία επιλογών στις κινήσεις του στη σκακιέρα του πολέμου στην Ουκρανία
Σε ένα μόνο διάγγελμα ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, κατάφερε να χωρέσει «κόκκινες γραμμές», πυρηνικές απειλές, κλιμάκωση του πολέμου και την παραδοχή ότι ίσως δεν «εξελίσσονται όλα σύμφωνα με το σχέδιο». Το όραμά του, το οποίο μέσα σε επτά μήνες συρρικνώθηκε σημαντικά, πλέον περιορίζεται στο «βάπτισμα» των περιοχών που εν μέρει ελέγχει σε ρωσικό έδαφος. Μια εξέλιξη καθόλου τυχαία μετά την άτακτη απόσυρση των δυνάμεών του στο Ντονμπάς και τη Χερσώνα. Παρά το γεγονός ότι δεν ελέγχει πλήρως τις περιοχές αυτές, βιάζεται να τις εντάξει στη Ρωσία, σε μια προσπάθεια να ανακόψει την αντεπίθεση του Ουκρανών, κραδαίνοντας την πυρηνική απειλή τόσο προς το Κίεβο, όσο και τους Δυτικούς συμμάχους του. Την ίδια ώρα, η ανακοίνωση της μερικής επιστράτευσης όχι μόνον έτυχε χαοτικής υποδοχής στο εσωτερικό της χώρας, αλλά δημιουργεί επίσης πολλά ερωτηματικά κατά πόσον μπορούν όντως οι 300.000 έφεδροι ν’ αλλάξουν πρακτικά τα δεδομένα του πολέμου. Πέρα από τις αμφιβολίες για την αμεσότητα του μέτρου της μερικής επιστράτευσης, οι αναλυτές προβλέπουν ότι θα υπάρξει κατακόρυφη αύξηση των απωλειών για τη Μόσχα, με αποτέλεσμα να γίνουν ακόμα πιο «ορατά» τα αποτελέσματα αυτά στη ρωσική κοινωνία.
Πίσω από τις λέξεις του Πούτιν
Συνδυάζοντας όλα τα κομμάτια του παζλ που σκόρπισε ο Πούτιν κατά τη διάρκεια του διαγγέλματός του, γίνεται ξεκάθαρο ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν σύμφωνα με το σχέδιο. Αντίθετα, παίζοντας το χαρτί της κλιμάκωσης και «κραδαίνοντας» την απειλή των πυρηνικών όπλων, ουσιαστικά παραδέχεται την αποτυχία της επτάμηνης «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία».
Για την ανεξάρτητη αναλύτρια Tatiana Stanovaïa πρόκειται ουσιαστικά για ένα τελεσίγραφο της Ρωσίας προς την Ουκρανία και τη Δύση: είτε η Ουκρανία οπισθοχωρεί ή πυρηνικός πόλεμος. Καθόλου συγκυριακά, τις προηγούμενες ημέρες το Κρεμλίνο ανακοίνωσε εσπευσμένα τη διοργάνωση δημοψηφισμάτων προσάρτησης σε τέσσερεις περιοχές της Ουκρανίας, οι οποίες βρίσκονται έστω υπό μερική ρωσική κατοχή. Η κίνηση αυτή ουσιαστικά έρχεται να «θωρακίσει» τις περιοχές αυτές με το ρωσικό στρατιωτικό δόγμα, το οποίο προβλέπει την προσφυγή στα πυρηνικά όπλα, εάν το ρωσικό έδαφος, άρα και οι προσαρτηθείσες περιοχές, δεχθούν επίθεση.
Η αντεπίθεση του Κιέβου θέτει σε κίνδυνο τα «κεκτημένα» εντός των ουκρανικών συνόρων, γι’ αυτό σπεύδει να τα παγιώσει με τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων. Τα δημοψηφίσματα «παρωδία», με τα οποία προσαρτίζει τις περιοχές του Ντονέτσκ, του Λουγκάνσκ, της Χερσώνας και της Ζαπορίζια στη Ρωσία, δεν θα λειτουργούν μόνο ως «ρωσικά εδάφη» προς υπεράσπιση, αλλά επίσης ως «κόκκινες γραμμές», τις οποίες θα «κάνει τα πάντα» για να διατηρήσει υπό τον πλήρη έλεγχό του και οι Ουκρανοί με τους συμμάχους τους δεν θα πρέπει να πλησιάσουν.
Εντύπωση πάντως προκαλεί η «εμμονή» του Πούτιν σε σχέση με την Ουκρανία και τη Δύση, μια θέση, η οποία μετά από μήνες αιματοχυσίας δεν έχει μεταβληθεί ούτε στο ελάχιστο. Το διάγγελμά του έδωσε ακόμα μια ευκαιρία να ξεδιπλώσει το αφήγημά του, που θέλει τη Δύση να προσπαθεί να διαλύσει τη Ρωσία με όπλα μαζικής καταστροφής. Στο ίδιο μοτίβο και ο Ρώσος Υπουργός Άμυνας, Σεργκέι Σοϊγκού, ο οποίος είπε σε συνέντευξή του στο ρωσικό κρατικό δίκτυο Ρωσία-24 ότι «η Ρωσία δεν πολεμάει στο ουκρανικό έδαφος τόσο εναντίον της Ουκρανίας, όσο εναντίον της Δύσης».
Η πυρηνική απειλή
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ομιλία του κατά κύριο λόγο είχε ως αποδέκτες του Ρώσους πολίτες, σε μια προσπάθεια να τους καθησυχάσει ή και να τους προετοιμάσει για τη συνέχιση της αποτυχημένης του στρατηγικής στην Ουκρανία. Την ίδια ώρα, όμως, έκλεισε το μάτι και στους ηγέτες της Δύσης, υπενθυμίζοντάς τους ότι, «εάν η εδαφική ακεραιότητα της χώρας του απειληθεί, θα κάνει χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων για να προστατεύσει τον λαό του - δεν είναι μπλόφα». Η τελευταία πρόταση, αν και υποδηλώνει «απόγνωση», ουσιαστικά επιβεβαιώνει ότι όλες οι προηγούμενες πυρηνικές και μη απειλές ήταν κενές περιεχομένου και οι «κόκκινες γραμμές» άλλαξαν κάτω από το βάρος της αποφασιστικότητας των δυτικών δημοκρατιών.
Η επιβεβαίωση της αποτυχίας της εισβολής αναγκάζει τον Πούτιν να συνδυάσει την κλιμάκωση της επίθεσής του με την αποτροπή της διεθνούς βοήθειας προς την Ουκρανία. Η επικεφαλής του ρωσικού δικτύου RT, Μαργκαρίτα Σιμονιάν, έγραψε στο Twitter ότι αυτή η εβδομάδα που πέρασε ήταν «ή ο προθάλαμος της επικείμενης νίκης μας ή του πυρηνικού πολέμου». Ουσιαστικά θέτει εκβιαστικά την πυρηνική απειλή ενώπιον των Δυτικών ηγετών σε μια προσπάθεια να ανακόψει τη στρατιωτική ενίσχυση.
Η απειλή με «άρωμα αποκάλυψης» του Πούτιν επιβεβαιώνει την απουσία επιλογών στις κινήσεις του στη σκακιέρα του πολέμου στην Ουκρανία. Ενδεικτικές είναι οι δηλώσεις του Ρώσου μεγιστάνα, Konstantin Malofeyev, ο οποίος προειδοποίησε ότι «όλος ο κόσμος θα πρέπει να προσεύχεται να νικήσει η Ρωσία, επειδή υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να τελειώσει αυτή η σύγκρουση. Είτε νίκη του Πούτιν είτε πυρηνική καταστροφή. Εάν δεν νικήσουμε, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε πυρηνικά όπλα, επειδή δεν μπορούμε να χάσουμε. Μπορεί κάποιος να διανοηθεί ότι η Ρωσία θα χάσει και δεν θα χρησιμοποιήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο;».
Η προβληματική πίσω από τη μερική επιστράτευση
Πάντως, λίγες λεπτομέρειες έχουν διαρρεύσει, πέραν του ότι «αυτοί οι έφεδροι θα εκπαιδευτούν και θα εξοπλισθούν καταλλήλως». Δεν έχει ανακοινωθεί κανένα χρονοδιάγραμμα, την ώρα που στο μέτωπο του πολέμου βρίσκονται οι πλέον έμπειρες στρατιωτικές δυνάμεις της Ρωσίας, υφιστάμενες βαριές απώλειες. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Επιτροπής Άμυνας της ρωσικής Βουλής, Αντρέι Καρταπόλοφ, η επιστράτευση αφορά κυρίως τους εφέδρους στρατιώτες και υπαξιωματικούς κάτω των 35 ετών, καθώς και τους εφέδρους αξιωματικούς κάτω των 45 ετών.
Ο Υπουργός Άμυνας Σεργκέι Σοϊγκού εξήγησε ότι αυτή η επιστράτευση ήταν αναγκαία για να κρατηθούν τα υπό ρωσική κατοχή εδάφη της Ουκρανίας. Η γραμμή του μετώπου «είναι μεγάλη, άνω των 1000 χιλιομέτρων. Προφανώς, πρέπει να ενισχύσουμε αυτήν τη γραμμή και τα μετόπισθεν, πρέπει να ελέγξουμε αυτά τα εδάφη».
Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι η στρατηγική αυτή κινδυνεύει να αποδειχθεί ανεπαρκής για ν’ αλλάξει την κατάσταση επί του πεδίου, τουλάχιστον άμεσα. Η μερική επιστράτευση μπορεί θεωρητικά να ενισχύσει στρατιωτικά τη Μόσχα, αλλά η οργανωτική πρόκληση της εκπαίδευσης, εξοπλισμού και ανάπτυξης 300.000 ανδρών στο μέτωπο είναι κολοσσιαία, με το δεδομένο μάλιστα ότι η Ρωσία δεν έχει επιδείξει και μεγάλη αποτελεσματικότητα στον τομέα και ήδη έχει εισπράξει βαριές απώλειες έχοντας αναπτύξει τις καλύτερες στρατιωτικές της μονάδες με τον καλύτερό της εξοπλισμό. Ορισμένοι παρατηρητές θεωρούν ότι οι έφεδροι είναι εφικτό να σταλούν γρήγορα μόνο για να συμπληρώσουν τις μονάδες που έχουν μερικώς καταστραφεί και για να εκτελέσουν απλές αποστολές, όπως η οδήγηση φορτηγών ή η επάνδρωση περιπόλων παρακολούθησης.
Στρατιωτικοί αναλυτές διερωτώνται εάν αυτό δείχνει την αδυναμία του Πούτιν να κατανοήσει ότι ο στρατός του μέχρι τώρα έχει αποδείξει πως δεν μπορεί ούτε να εκπαιδεύσει, ούτε να εξοπλίσει μικρότερους αριθμούς στρατιωτών, με τους οποίους ενισχύθηκαν. «Στην πράξη, δεν έχουν αρκετό σύγχρονο εξοπλισμό… για τόσα πολλά νέα στρατεύματα», είπε ο Γιάκουμπ Γιανόφσκι, στρατιωτικός αναλυτής που συνεργάζεται με το blog Oryx.
Μάλιστα, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια κωμικοτραγική κατάσταση, κατά την οποία Ρώσοι που αποφεύγουν τη στρατιωτική θητεία θα φυλακίζονται και στη φυλακή θα έχουν το δικαίωμα να καταταγούν στον στρατό με την υπόσχεση ότι θα ακυρωθεί η ποινή τους. «Ο ρωσικός στρατός ηττήθηκε στρατιωτικά», έγραψε ο Γάλλος στρατιωτικός ιστορικός Cédric Mas στο Twitter, για να συμπληρώσει όμως ότι «η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερο στρατηγικό και δημογραφικό βάθος από τη Ουκρανία και υπολογίζει να νικήσει κατά βάρος».
Πάντως, μέχρι τώρα η προσπάθειά του να διατηρήσει την ηρεμία στο εσωτερικό, παρουσιάζοντας τον πόλεμο ως αναγκαίο μεν, ως μια μακρινή μάχη δε, ήταν επιτυχημένη. Την ηρεμία αυτή επιβεβαίωναν δημοσκοπήσεις, στις οποίες οι Ρώσοι πολίτες δήλωναν ότι η εισβολή ήταν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αλλά η αναγγελία έστω και της μερικής επιστράτευσης φέρνει τον πόλεμο ένα βήμα πιο κοντά στη χώρα και ξεσηκώνει λαϊκές αντιδράσεις.
Η λήψη μιας τέτοιας αντιλαϊκής απόφασης είναι ακόμα μια επιβεβαίωση της δύσκολης θέσης στην οποία βρίσκεται η Μόσχα. Αυτή είναι μόνο η αρχή, όμως, αφού υπάρχει η εκτίμηση ότι η επιστράτευση σταδιακά θα γενικευτεί, δημιουργώντας μεγαλύτερα κύματα αγανάκτησης στη χώρα, αλλά και πιο μαζική φυγή Ρώσων πολιτών σε χώρες του εξωτερικού.
Φωνές για γενική επιστράτευση
Σε ένα σπάνιο ξέσπασμα «ειλικρίνειας», ο πρώην βουλευτής, Boris Nadezhdin, υποστήριξε κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής εκπομπής ότι θα ήταν αδύνατο να «νικήσουμε την Ουκρανία με αυτούς τους πόρους, με αυτήν τη μέθοδο του ‘αποικιακού πολέμου’, με συμβασιούχους στρατιώτες, μισθοφόρους και χωρίς γενική επιστράτευση». Και πρόσθεσε: «Είτε καλούμε σε γενική επιστράτευση και πηγαίνουμε σε πόλεμο πλήρους κλίμακας ή τα παρατάμε».
Μέρες αργότερα, ο Gennady Zyuganov, ο επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσίας και φωνή της αντιπολίτευσης που «ανέχεται» το Κρεμλίνο, ζήτησε τη «γενική επιστράτευση». «Ένας πόλεμος είναι κάτι που δεν μπορείς να σταματήσεις, ακόμα κι αν το θέλεις», είπε στη Δούμα την περασμένη εβδομάδα. «Πρέπει να παλέψεις μέχρι το τέλος».
Μπορεί η ιδέα αυτή να φαίνεται δελεαστική, εντούτοις υπάρχουν πολλά ζητήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Για παράδειγμα, μια γενική επιστράτευση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις «αρχές», πάνω στις οποίες είναι δομημένο το καθεστώς του Πούτιν. Θεωρητικά, περιλαμβάνει την κινητοποίηση πολιτών που έχουν ενθαρρυνθεί σε μεγάλο βαθμό να μείνουν εκτός από έναν πόλεμο, ο οποίος υποτίθεται ότι θα ήταν στοχευμένος και γρήγορος. Αυτή ήταν μια εισβολή, η οποία σε αντίθεση με την καταστροφική σοβιετική δεκαετία στο Αφγανιστάν, υποτίθεται ότι θα διεξαγόταν από μισθοφόρους από τις φτωχότερες περιοχές της χώρας. Οι πολίτες στις μεγαλύτερες πόλεις το μόνο που χρειαζόταν να κάνουν ήταν να υποστηρίξουν αυτόν τον πόλεμο.
Επίσης, μια μερική επιστράτευση θα επηρεάσει τη ρωσική οικονομία σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία δεν μπορεί ν’ αντέξει περαιτέρω πιέσεις. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της United First Partners, Justin Tang, με δεδομένο το πέρασμα του χρόνου που έχει πάρει η «ειδική επιχείρηση», η μερική επιστράτευση δεν θα ληφθεί θερμά στο εσωτερικό της χώρας. Η όποια επακόλουθη οικονομική ύφεση θα οδηγήσει σε αυξημένη δυσαρέσκεια. Η επιστράτευση αποτελεί ένδειξη της απελπισίας του Πούτιν και της αποτελεσματικότητας της πρόσφατης ουκρανικής αντεπίθεσης. Ενώ η κίνηση του Πούτιν έχει υπολογιστεί για να τον βοηθήσει να κερδίσει τον πόλεμο, μπορεί απλώς να επιταχύνει την πτώση του.