Βάζει πλώρη προς νέα εμφύλια σύγκρουση η Λιβύη
Φωνή βοώντος εν τη ερήμω οι εκκλήσεις του ΟΗΕ για επιστροφή στον διάλογο προκειμένου η Λιβύη να εξέλθει από το πολιτικό αδιέξοδο και να αποφευχθεί η βία
Νέος κύκλος βίας στη μαθημένη, πια, Τρίπολη. Ριπές αυτόματων όπλων και βομβαρδισμοί επανέφεραν μνήμες των βίαιων συγκρούσεων για την κατάληψη της πρωτεύουσας από τις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ. Δύο χρόνια μετά, μπορεί κάποιοι παίκτες να άλλαξαν, εντούτοις η κατάσταση μοιάζει να οδηγείται στον δρόμο των εμφύλιων συγκρούσεων. Αυτήν τη φορά, δύο πολιτικά πρόσωπα διεκδικούν την εξουσία στη Λιβύη. Από τη μια βρίσκεται ο Φάτι Μπασάγα, ο οποίος διορίστηκε Πρωθυπουργός τον Φεβρουάριο από το Κοινοβούλιο στο Τομπρούκ και έχει τη στήριξη του Χαφτάρ. Μετά τον διορισμό του έχει προσπαθήσει, ανεπιτυχώς, να μπει στην Τρίπολη για ν’ αναλάβει την εξουσία, ενώ πρόσφατα απείλησε ότι θα καταφύγει στη βία για να πετύχει τον στόχο του. Από την άλλη, ο Αμπντελχαμίντ Ντμπεϊμπά, ο οποίος διορίστηκε ως επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης από τις αρχές του 2021 και θέτει διάφορα προσκόμματα στη διεξαγωγή των συμφωνημένων εκλογών. Με το ενδεχόμενο της πολιτικής διευθέτησης να απομακρύνεται, εγείρονται φόβοι για επιστροφή στην εμφύλια σύγκρουση και πισωγύρισμα στην προ της συμφωνίας κατάσταση της χώρας. Την ίδια ώρα, η θετική προοπτική που καταγράφεται στον ενεργειακό τομέα και στις εξαγωγές δεν είναι καταδικασμένη να συνεχίσει απρόσκοπτα, καθώς ουκ ολίγες φορές έπεσε θύμα των αντιμαχόμενων μερών της λιβυκής κρίσης.
Σε αδιέξοδο η πολιτική διαδικασία
Το χάσμα μεταξύ δυτικής και ανατολικής Λιβύης ολοένα και βαθαίνει. Από τη μια η φατρία του Χαφτάρ και του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σάλεχ, μοιάζει ανυπόμονη για την ανάληψη της εξουσίας και δεν δέχεται συμβιβασμούς στις στοχεύσεις της για ανατροπή του Ντμπεϊμπά και αντικατάστασή του από τον Μπασάγα. Από την άλλη, ο τελευταίος εμφανίζεται εντελώς ανίκανος να συγκεντρώσει στήριξη στο πρόσωπό του, ώστε να παραμείνει «νόμιμα» στην Τρίπολη.
Σε ομιλία του μετά το τελευταίο πολύνεκρο επεισόδιο βίας, ο Ντμπεϊμπά κατηγόρησε τους αντιπάλους του ότι ακολουθούν «ξένες ατζέντες», χαρακτηρίζοντάς τους «εγκληματίες» και «πραξικοπηματίες», οι οποίοι «έφεραν τον πόλεμο στην πρωτεύουσα με άρματα μάχης και βαρέα όπλα».
«Θα προσάγουμε στη Δικαιοσύνη όλους όσοι εμπλέκονται στη βία», τόνισε, δεσμευόμενος να μεταφέρει κάποια αρχηγεία ένοπλων ομάδων μακριά από το κέντρο της Τρίπολης.
Ο Μπασάγα, από πλευράς του, επιτέθηκε στον Ντμπεϊμπά, κατηγορώντας «την κυβερνώσα οικογένειά του και τις ένοπλες ομάδες του» ότι «ευθύνονται για το αίμα που κύλησε και αυτό που θα χυθεί εξαιτίας της εμμονής τους με το χρήμα και την εξουσία, την οποία θέλουν να διατηρήσουν με κάθε κόστος».
Μερικοί πολιτικοί πρότειναν να γίνει ακόμα μια προσπάθεια δημιουργίας νέας κυβέρνησης ευρείας αποδοχής, αλλά ειδικοί εκτιμούν ότι ο Ντμπεϊμπά θα μπλοκάρει οποιαδήποτε κίνηση, η οποία θα του αφαιρούσε την εξουσία.
Πάντως, η πολιτική διαδικασία έχει οδηγηθεί σε τέλμα. Η μεταβατική κυβέρνηση της Τρίπολης προέκυψε μέσω της διαδικασίας που διεξήχθη υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, έχοντας ως βασική αποστολή τη διεξαγωγή εκλογών τον περασμένο Δεκέμβριο. Κατά «τραγική ειρωνεία» ο τρόπος διεξαγωγής των εκλογών αυτών έγινε η αφορμή του πολιτικού αδιεξόδου και του νέου κύκλου βίας στη χώρα.
Θεωρώντας ότι η θητεία του Ντμπεϊμπά εξέπνευσε, το κοινοβούλιο στο Τομπρούκ διόρισε μονομερώς τον Φεβρουάριο τον Μπασάγα νέο Πρωθυπουργό. Ο Ντμπεϊμπά επιμένει ότι δεν θα παραδώσει την εξουσία παρά σε μια εκλεγμένη κυβέρνηση, αλλά εμποδίζει με πεισματικό τρόπο όποια προσπάθεια δημιουργίας οδικού χάρτη για διεξαγωγή εκλογών.
Φωνή βοώντος εν τη ερήμω οι εκκλήσεις του ΟΗΕ για επιστροφή στον διάλογο προκειμένου η Λιβύη να εξέλθει από το πολιτικό αδιέξοδο και ν’ αποφευχθεί η βία. Σε ανακοίνωσή του ο Οργανισμός ανέφερε ότι, «παρά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες, δεν επιτεύχθηκε συναίνεση για τη δημιουργία ενός συνταγματικού πλαισίου για τις εκλογές. Είναι κρίσιμης σημασίας να επιτευχθεί συμφωνία για ένα συνταγματικό πλαίσιο και χρονοδιάγραμμα για τις εκλογές, οι οποίες θα επιτρέψουν στον λιβυκό λαό να επιλέξει τους ηγέτες του».
Πισωγύρισμα στη βία
Αν και οι μάχες έχουν σταματήσει, οι ζημιές είναι ορατές παντού στην Τρίπολη, ενώ η εύθραυστη ηρεμία δεν είναι σαφές πόσο θα διαρκέσει. Αναλυτές θεωρούν ότι η κρίση κάθε άλλο παρά βρίσκεται κοντά στην επίλυσή της, με μυριάδες πολιτοφυλακές να δρουν στη χώρα, αλλάζοντας συνεχώς πλευρά.
Σύμφωνα με τον Βόλφραμ Λάχερ, ειδικό σε θέματα Λιβύης στο γερμανικό ινστιτούτο SWP, «οι ένοπλες ομάδες που βρέθηκαν στην ίδια πλευρά των μαχών χθες στην Τρίπολη θα συγκρουστούν αύριο για τα εδάφη, τις θέσεις και τα χρήματα. Οι ομάδες που χθες στήριζαν τον Ντμπεϊμπά, αύριο θα τον αψηφούν. Πρόκειται για μια ιστορία χωρίς τέλος».
Ο Wolfram Lacher, πολιτικός αναλυτής στο Atlantic Council, προειδοποίησε ότι η βία μπορεί εύκολα να κλιμακωθεί. «Ο αστικός πόλεμος έχει τους δικούς του κανόνες, προκαλεί υλικές και ανθρώπινες απώλειες, έτσι ακόμα και εάν δεν τραβάει σε διάρκεια, τέτοια σύγκρουση είναι εξαιρετικά καταστροφική».
Μάλιστα, θεωρεί ότι τέτοιες συγκρούσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την πλευρά του Χαφτάρ. «Εκμεταλλεύεται τη διάσπαση των δυνάμεων της δυτικής Λιβύης, αποκτώντας καλύτερη διαπραγματευτική θέση στην περίπτωση που επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις». Εντούτοις, η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας παραμένει ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο, το οποίο εμποδίζει τον ισχυρό άντρα της ανατολικής Λιβύης να επιχειρήσει οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση στην Τρίπολη.
Η ενεργειακή διάσταση
Ανέκαθεν το σημαντικότερο λάφυρο του εμφυλίου για τις πολιτικές και στρατιωτικές φατρίες ήταν ο έλεγχος των εσόδων από τις εξαγωγές πετρελαίου και κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων στο παρελθόν δεν δίστασαν ακόμα και να μπλοκάρουν τις εξαγωγές ως τακτική πίεσης στην κυβέρνηση της Τρίπολης.
Τα κυβερνητικά ΜΜΕ κατηγορούν τις δυνάμεις του Χαφτάρ ότι είναι υπεύθυνες για τις μεγαλύτερες διακοπές στις εξαγωγές πετρελαίου των τελευταίων ετών. Το τελευταίο μπλόκο, το οποίο μείωσε τις εξαγωγές περίπου στο μισό, έληξε όταν ο Ντμπεϊμπά αντικατέστησε τον επικεφαλής της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου (NOC) με έναν σύμμαχο του Χαφτάρ, μία κίνηση που ερμηνεύτηκε ως προσπάθεια να προσεγγίσει τον στρατάρχη, ώστε να φτάσουν πιο εύκολα σε μια πολιτική συμφωνία.
Η παραγωγή πετρελαίου έφτασε στα κανονικά επίπεδα τον Ιούλιο, μετά από μια τρίμηνη διακοπή, φτάνοντας το 1.2 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, ενώ υπάρχουν προβλέψεις για περαιτέρω αύξηση. Ειδικοί όμως εκφράζουν φόβους ότι ανά πάσα στιγμή ο «μαύρος χρυσός» μπορεί να πέσει θύμα των βίαιων συγκρούσεων και να χρησιμοποιηθεί γι’ ακόμα μια φορά ως μοχλός πίεσης για ικανοποίηση των πολιτικών ατζέντων της κάθε πλευράς.