Έμποροι όπλων και η διεθνής κούρσα εξοπλισμών
Αναλυτικά στοιχεία από την έκθεση του Ινστιτούτου SIPRI – Η πρωτιά της Ελλάδας και οι περιοχές με τις μεγαλύτερες εισαγωγές
Για μια ακόμη χρονιά, το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI) δημοσίευσε μιαν άκρως ενδιαφέρουσα έκθεση για το παγκόσμιο εμπόριο όπλων. Σε γενικό πλαίσιο, οι εισαγωγές μεγάλων όπλων από ευρωπαϊκά κράτη αυξήθηκαν κατά 47% μεταξύ 2013–2017 και 2018–2022, ενώ το παγκόσμιο επίπεδο των διεθνών μεταφορών όπλων μειώθηκε κατά 5,1%.
Οι εισαγωγές όπλων μειώθηκαν συνολικά στην Αφρική (-40 τοις εκατόν), στην Αμερική (-21 τοις εκατόν), στην Ασία και την Ωκεανία (-7,5 τοις εκατόν) και στη Μέση Ανατολή (-8,8 τοις εκατόν) - αλλά οι εισαγωγές στην Ανατολική Ασία και σε ορισμένα κράτη σε άλλες περιοχές υψηλής γεωπολιτικής έντασης αυξήθηκαν απότομα. Το μερίδιο των Ηνωμένων Πολιτειών στις παγκόσμιες εξαγωγές όπλων αυξήθηκε από 33 σε 40 τοις εκατόν, ενώ της Ρωσίας μειώθηκε από 22 σε 16 τοις εκατόν, σύμφωνα με νέα στοιχεία για τις παγκόσμιες μεταφορές όπλων που δημοσιεύθηκαν από το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI).
Οι εισαγωγές μεγάλων όπλων από ευρωπαϊκά κράτη αυξήθηκαν κατά 47% μεταξύ 2013–2017 και 2018–2022, ενώ το παγκόσμιο επίπεδο των διεθνών μεταφορών όπλων μειώθηκε κατά 5,1%
«Ακόμη και όταν οι μεταφορές όπλων έχουν μειωθεί παγκοσμίως, αυτές προς την Ευρώπη έχουν αυξηθεί απότομα λόγω των εντάσεων μεταξύ της Ρωσίας και των περισσότερων άλλων ευρωπαϊκών κρατών», δήλωσε ο Pieter D. Wezeman, Ανώτερος Ερευνητής στο Πρόγραμμα Μεταφορών Όπλων SIPRI. «Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τα ευρωπαϊκά κράτη θέλουν να εισαγάγουν περισσότερα όπλα, πιο γρήγορα. Ο στρατηγικός ανταγωνισμός συνεχίζεται και αλλού: οι εισαγωγές όπλων στην Ανατολική Ασία έχουν αυξηθεί και αυτές στη Μέση Ανατολή παραμένουν σε υψηλό επίπεδο».
Αύξηση εξαγωγών όπλων ΗΠΑ-Γαλλίας καθώς μειώνονται οι ρωσικές εξαγωγές
Στις παγκόσμιες εξαγωγές όπλων κυριαρχούν εδώ και πολύ καιρό οι ΗΠΑ και η Ρωσία (που είναι σταθερά οι μεγαλύτεροι και δεύτεροι μεγαλύτεροι εξαγωγείς όπλων τις τελευταίες τρεις δεκαετίες). Ωστόσο, το χάσμα μεταξύ των δύο διευρύνθηκε σημαντικά, ενώ αυτό μεταξύ της Ρωσίας και του τρίτου μεγαλύτερου προμηθευτή, της Γαλλίας, μειώθηκε. Οι εξαγωγές όπλων των ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 14 τοις εκατόν μεταξύ 2013-2017 και 2018-2022, και οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 40 τοις εκατόν των παγκόσμιων εξαγωγών όπλων το 2018-2022. Οι εξαγωγές όπλων της Ρωσίας μειώθηκαν κατά 31 τοις εκατόν μεταξύ 2013-2017 και 2018-2022, και το μερίδιό της στις παγκόσμιες εξαγωγές όπλων μειώθηκε από 22 τοις εκατόν σε 16 τοις εκατόν, ενώ το μερίδιο της Γαλλίας αυξήθηκε από 7,1 τοις εκατόν σε 11 τοις εκατόν.
Οι ρωσικές εξαγωγές όπλων μειώθηκαν σε 8 από τους 10 μεγαλύτερους αποδέκτες της μεταξύ 2013-2017 και 2018-2022. Οι εξαγωγές προς την Ινδία, τον μεγαλύτερο αποδέκτη ρωσικών όπλων, μειώθηκαν κατά 37 τοις εκατόν, ενώ οι εξαγωγές προς τις άλλες 7 μειώθηκαν κατά μέσο όρο 59 τοις εκατόν. Ωστόσο, οι ρωσικές εξαγωγές όπλων αυξήθηκαν προς την Κίνα (+39%) και την Αίγυπτο (+44%) και έγιναν οι δεύτεροι και τρίτοι μεγαλύτεροι αποδέκτες της Ρωσίας.
«Είναι πιθανόν η εισβολή στην Ουκρανία να περιορίσει περαιτέρω τις εξαγωγές όπλων της Ρωσίας. Αυτό συμβαίνει επειδή η Ρωσία θα δώσει προτεραιότητα στον εφοδιασμό των ενόπλων δυνάμεών της και η ζήτηση από άλλα κράτη θα παραμείνει χαμηλή λόγω των εμπορικών κυρώσεων στη Ρωσία και της αυξανόμενης πίεσης από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να μην αγοράσουν ρωσικά όπλα», δήλωσε ο Siemon T. Wezeman, Ανώτερος Ερευνητής στο Πρόγραμμα Μεταφοράς Όπλων SIPRI.
Οι εξαγωγές όπλων της Γαλλίας αυξήθηκαν κατά 44% μεταξύ 2013-2017 και 2018-2022. Οι περισσότερες από αυτές τις εξαγωγές αφορούσαν κράτη της Ασίας, της Ωκεανίας και της Μέσης Ανατολής. Η Ινδία έλαβε το 30 τοις εκατόν των εξαγωγών όπλων της Γαλλίας το 2018-2022, και η Γαλλία εκτόπισε τις ΗΠΑ ως τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή όπλων στην Ινδία μετά τη Ρωσία.
«Η Γαλλία κερδίζει μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς όπλων καθώς οι ρωσικές εξαγωγές όπλων μειώνονται, όπως φαίνεται στην Ινδία, για παράδειγμα», δήλωσε ο Wezeman, προσθέτοντας: «Αυτό φαίνεται πιθανό να συνεχιστεί, καθώς μέχρι το τέλος του 2022, η Γαλλία είχε πολύ περισσότερες εκκρεμείς παραγγελίες για εξαγωγές όπλων από τη Ρωσία».
Η περίπτωση της Ουκρανίας
Από το 1991 έως το τέλος του 2021, η Ουκρανία εισήγαγε λίγα μεγάλα όπλα. Ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ και πολλά άλλα ευρωπαϊκά κράτη μετά τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022, η Ουκρανία έγινε ο 3ος μεγαλύτερος εισαγωγέας μεγάλων όπλων το 2022 (μετά το Κατάρ και την Ινδία) και ο 14ος μεγαλύτερος για την περίοδο 2018-2022. Η Ουκρανία αντιπροσώπευε το 2,0 τοις εκατόν των παγκόσμιων εισαγωγών όπλων την πενταετία.
Τα βλέμματα στραμμένα σε Ασία - Ωκεανία
Η Ασία και η Ωκεανία έλαβαν το 41 τοις εκατόν των μεγάλων μεταφορών όπλων το 2018-2022, ένα μερίδιο ελαφρώς μικρότερο από το 2013-2017. Παρά τη συνολική μείωση των μεταφορών προς την περιοχή, σημειώθηκαν αξιοσημείωτες αυξήσεις σε ορισμένα κράτη και σημαντικές μειώσεις σε άλλα. Έξι κράτη της περιοχής ήταν μεταξύ των 10 μεγαλύτερων εισαγωγέων παγκοσμίως το 2018–2022: Ινδία, Αυστραλία, Κίνα, Νότια Κορέα, Πακιστάν και Ιαπωνία. Οι εισαγωγές όπλων από τα κράτη της Ανατολικής Ασίας αυξήθηκαν κατά 21% μεταξύ 2013-2017 και 2018-2022.
Η πρωτιά της Ελλάδας
Για την περίπτωση της Ελλάδας, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του ΝΑΤΟ, η Αθήνα πρωταγωνιστεί στις αμυντικές δαπάνες σε ποσοστό ΑΕΠ, ξεπερνώντας το 2022 ακόμα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την έκθεση για το 2022, η Ελλάδα δαπάνησε για την άμυνά της ποσοστό επί του ΑΕΠ 3,54%, ενώ οι ΗΠΑ 3,46%. Παράλληλα, οι δαπάνες για εξοπλισμό αντιπροσωπεύουν το 45,3% των αμυντικών δαπανών της Ελλάδας, που είναι το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μετά την Ουγγαρία (48%). Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός πως, σύμφωνα με την ίδια έκθεση, το 78% των Ελλήνων θέλουν οι αμυντικές δαπάνες να παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα ή να αυξηθούν.
Υπενθυμίζεται ότι γαλλική αμυντική εταιρεία Dassault Aviation υπέγραψε σύμβαση με την ελληνική κυβέρνηση για την πώληση 18 μαχητικών αεροσκαφών Rafale. Η συμφωνία είναι αξίας περίπου 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ και περιλαμβάνει ένα πακέτο όπλων και άλλου εξοπλισμού.
Ηνωμένο Βασίλειο - Γερμανία
Το Υπουργείο Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου ανακοίνωσε σχέδια για επένδυση 1,5 δισεκατομμυρίου λιρών στο Βασιλικό Ναυτικό τα επόμενα πέντε χρόνια. Η χρηματοδότηση θα χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και την αναβάθμιση του υπάρχοντος εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς νέων πολεμικών πλοίων.
Από την πλευρά της η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε σχέδια για την αγορά 45 μαχητικών αεροσκαφών F-18 από την εταιρεία Boeing με έδρα τις ΗΠΑ. Η συμφωνία είναι μέρος ενός μεγαλύτερου έργου για την αντικατάσταση των γερασμένων γερμανικών μαχητικών αεροσκαφών Tornado και αναμένεται να είναι αξίας περίπου 5,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Οι κορυφαίες 5 εταιρείες
Οι εταιρείες που κατέχουν τις 5 πρώτες θέσεις παγκοσμίως στην πώληση όπλων για το 2022 είναι αμερικανικές και πρόκειται για τις Lockheed Martin, Raytheon Technologies, Boeing, Northrop Grumman και General Dynamics. Στην 6η θέση είναι η κινεζική Aviation Industry Corporation of China. Πάντως, εταιρείες ιδιωτικών μετοχών γίνονται όλο και πιο ενεργές στη βιομηχανία όπλων, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τη διαφάνεια των δεδομένων πωλήσεων όπλων, λόγω των λιγότερο αυστηρών απαιτήσεων χρηματοοικονομικής αναφοράς σε σύγκριση με τις δημόσιες εταιρείες.