H επένδυση της εξειδικευμένης συμβουλευτικής στις οικογενειακές επιχειρήσεις

Στις οικογενειακές επιχειρήσεις, η απόφαση να προσληφθεί ένας εξωτερικός σύμβουλος συνοδεύεται σχεδόν πάντα από ένα βασικό ερώτημα: «Αξίζει το κόστος;». Το ερώτημα αυτό διατυπώνεται συνήθως με καθαρά οικονομικούς όρους, εστιάζοντας στην αμοιβή του συμβούλου, στη διάρκεια της συνεργασίας και στο άμεσο, μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Όμως, αυτή η οπτική συχνά παραβλέπει το πραγματικό κόστος, όχι μόνο του να φέρεις έναν εξωτερικό σύμβουλο, αλλά κυρίως του να μην το κάνεις. Στην ουσία και στην πραγματική της διάσταση, ο ρόλος του συμβούλου δεν αποτελεί καν κόστος, αντίθετα επενεργεί ως επένδυση, η οποία έχει πολλαπλά οφέλη, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, για την επιχείρηση.

Οι οικογενειακές επιχειρήσεις έχουν μοναδικά πλεονεκτήματα: ισχυρούς δεσμούς, κοινές αξίες, μακροπρόθεσμη οπτική και βαθιά γνώση της επιχείρησης. Ταυτόχρονα, όμως, φέρουν και μοναδικές προκλήσεις. Οι ρόλοι συχνά συγχέονται, τα συναισθήματα επηρεάζουν τις αποφάσεις και ζητήματα που σε μια μη οικογενειακή επιχείρηση θα αντιμετωπίζονταν άμεσα, εδώ τείνουν να «μπαίνουν κάτω από το χαλί». Διαφωνίες μεταξύ αδελφών, ασάφεια ρόλων, έλλειψη ξεκάθαρης στρατηγικής ή δυσκολίες στη διαδοχή είναι θέματα που συχνά διαιωνίζονται, ακριβώς επειδή κανείς δεν θέλει να τα αγγίξει.

Σε αυτό το πλαίσιο, το «κόστος» ενός εξωτερικού συμβούλου δεν περιορίζεται στην αμοιβή του. Υπάρχει και το ψυχολογικό κόστος: η έκθεση της οικογένειας σε ένα τρίτο πρόσωπο, ο φόβος της κριτικής, η ανησυχία ότι «κάποιος απ’ έξω» δεν θα καταλάβει την κουλτούρα και την ιστορία της επιχείρησης. Υπάρχει επίσης το κόστος της αλλαγής, γιατί ένας καλός σύμβουλος δεν έρχεται απλώς να επιβεβαιώσει όσα ήδη γίνονται, αλλά να τα αμφισβητήσει.

Ωστόσο, το κόστος της αδράνειας είναι συχνά πολύ μεγαλύτερο, αν και λιγότερο ορατό. Όταν τα μέλη της οικογένειας είναι ταυτόχρονα και μέλη της διοίκησης, υπάρχει μια φυσική τάση αποφυγής των δύσκολων συζητήσεων. Προτιμάται η βραχυπρόθεσμη «ηρεμία» από τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Έτσι, προβλήματα στη συνεργασία, στην επικοινωνία ή στη λήψη αποφάσεων παραμένουν άλυτα για χρόνια, συσσωρεύοντας ένταση και κόστος. Χάνονται ευκαιρίες ανάπτυξης, λαμβάνονται συμβιβαστικές αποφάσεις και, σε ακραίες περιπτώσεις, η ίδια η επιχείρηση τίθεται σε κίνδυνο.

Ο εξωτερικός σύμβουλος έρχεται ακριβώς για να καλύψει αυτό το κενό. Δεν έχει συναισθηματική εμπλοκή, δεν ανήκει σε «στρατόπεδα» και μπορεί να δει την επιχείρηση και την οικογένεια με καθαρή ματιά. Η αξία του δεν βρίσκεται μόνο στις τεχνικές του γνώσεις ή στα εργαλεία που χρησιμοποιεί, αλλά κυρίως στη δυνατότητά του να θέτει τα σωστά ερωτήματα και να διευκολύνει συζητήσεις που διαφορετικά δεν θα γίνονταν ποτέ.

Συχνά, η πραγματική συνεισφορά ενός εξωτερικού συμβούλου δεν φαίνεται άμεσα. Δεν μεταφράζεται πάντα σε αύξηση πωλήσεων τον επόμενο μήνα ή σε άμεση μείωση κόστους. Φαίνεται όμως στη σταδιακή βελτίωση της λειτουργίας, στη σαφήνεια των ρόλων, στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης και στη δημιουργία δομών που επιτρέπουν στην επιχείρηση ν’ αντέξει στον χρόνο και στις αλλαγές των γενεών. Μακροπρόθεσμα, αυτή η αξία υπερκαλύπτει το αρχικό οικονομικό κόστος.

Το παράδοξο είναι ότι πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις αναγνωρίζουν αυτήν την αξία μόνο όταν είναι πλέον αργά: όταν οι συγκρούσεις έχουν οξυνθεί, όταν οι σχέσεις έχουν διαρραγεί ή όταν η επιχείρηση έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Τότε, το κόστος δεν είναι πια μόνο οικονομικό, αλλά και ανθρώπινο.

Τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν κοστίζει να προσλάβεις έναν εξωτερικό σύμβουλο. Το ερώτημα είναι ποιο είναι το πραγματικό κόστος του να αφήνεις τα πράγματα όπως είναι. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό το κόστος πληρώνεται σιωπηλά, καθημερινά, από τα ίδια τα μέλη της οικογένειας και από την επιχείρηση που προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανή. Και εκεί ακριβώς εστιάζει η «επένδυση» της επιχείρησης, στις υπηρεσίες ενός εξωτερικού, εξειδικευμένου συμβούλου· αυτή η επένδυση δημιουργεί, μακροπρόθεσμα, πραγματική και διαχρονική αξία.

*Διοικητικός Σύμβουλος, Restructuring and Debt Advisory, Επικεφαλής τομέα Οικογενειακών Επιχειρήσεων, KPMG Κύπρου