Η πολιτική ανθρωποφαγία, οι ευθύνες του παρελθόντος και η ανάγκη θεσμικής σοβαρότητας
Σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια συζήτηση στην Κύπρο χαρακτηρίζεται από ένταση, πόλωση και εύκολες κατηγορίες, αξίζει να γίνει μια ψύχραιμη αποτίμηση των δεδομένων και των πραγματικών γεγονότων. Ιδιαίτερα όταν ο δημόσιος λόγος στρέφεται εναντίον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, με αιχμές περί δήθεν διαφθοράς, είναι αναγκαίο να εξεταστεί όχι μόνο το περιεχόμενο των καταγγελιών αλλά και η αξιοπιστία εκείνων που τις εκτοξεύουν.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξελέγη Πρόεδρος σε μια δύσκολη συγκυρία, αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών αναταράξεων, οικονομικών πιέσεων και εσωτερικής κόπωσης της κοινωνίας από σκάνδαλα του παρελθόντος. Από την πρώτη στιγμή, έδωσε έμφαση στη διεθνή παρουσία και αξιοπιστία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι διεθνείς του επιτυχίες δεν είναι θέμα επικοινωνιακής υπερβολής, αλλά καταγράφονται σε συγκεκριμένα αποτελέσματα: αναβάθμιση των σχέσεων της Κύπρου με ισχυρά κράτη, ενίσχυση του ρόλου της χώρας ως αξιόπιστου εταίρου στην Ανατολική Μεσόγειο και επανατοποθέτηση του Κυπριακού στο διεθνές προσκήνιο με σοβαρότητα και θεσμικό λόγο.
Την ίδια ώρα, στο εσωτερικό μέτωπο, η πολιτική αντιπαράθεση συχνά διολισθαίνει σε επιθέσεις κάτω από τη μέση. Κόμματα που συμμετείχαν σε προηγούμενες κυβερνήσεις, και ιδιαίτερα το ΑΚΕΛ, εμφανίζονται σήμερα ως τιμητές της διαφάνειας. Ωστόσο, η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του ΑΚΕΛ (2008–2013), η χώρα βίωσε σοβαρά φαινόμενα κακοδιαχείρισης, πολιτικών ευθυνών και θεσμικών αποτυχιών, που οδήγησαν σε βαθιά οικονομική κρίση. Υποθέσεις διαφθοράς και σκανδαλώδεις χειρισμοί δεν ήταν άγνωστοι ούτε τότε, ενώ πολλές από αυτές τις υποθέσεις είτε δεν διερευνήθηκαν επαρκώς είτε δεν οδήγησαν ποτέ σε ουσιαστική λογοδοσία.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην κατάρρευση του Συνεργατισμού και των Κυπριακών Αερογραμμών. Πρόκειται για δύο εμβληματικές περιπτώσεις, με τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος για τον Κυπριακό λαό. Χιλιάδες πολίτες επηρεάστηκαν άμεσα, δημόσιο χρήμα χάθηκε και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς τραυματίστηκε βαθιά. Παρ’ όλα αυτά, κανένας από όσους είχαν πολιτική ή διοικητική ευθύνη δεν πλήρωσε ουσιαστικό τίμημα. Δεν υπήρξαν ποινικές συνέπειες ανάλογες του μεγέθους της ζημιάς, ούτε πολιτικές παραιτήσεις που να σηματοδοτούν ανάληψη ευθύνης.
Αυτό το γεγονός καθιστά τουλάχιστον προβληματικό το σημερινό ηθικό πλεονέκτημα που επιχειρούν να διεκδικήσουν ορισμένοι πολιτικοί χώροι. Όταν εκείνοι που κυβέρνησαν σε περιόδους κατά τις οποίες ελήφθησαν αποφάσεις με ολέθριες συνέπειες για την οικονομία και την κοινωνία εμφανίζονται σήμερα ως υπερασπιστές της κάθαρσης, το ερώτημα της αξιοπιστίας τίθεται αναπόφευκτα.
Σε ό,τι αφορά τις κατηγορίες περί διαφθοράς εναντίον του Προέδρου Χριστοδουλίδη, μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί οποιοδήποτε τεκμηριωμένο στοιχείο που να στοιχειοθετεί προσωπική εμπλοκή ή παράνομη ενέργεια. Η πολιτική κριτική είναι θεμιτή και απαραίτητη σε μια δημοκρατία. Όμως άλλο η κριτική και άλλο η στοχοποίηση με υπονοούμενα και γενικόλογες καταγγελίες, χωρίς αποδείξεις, που εξυπηρετούν περισσότερο μικροπολιτικές σκοπιμότητες παρά το δημόσιο συμφέρον.
Η Κύπρος έχει ανάγκη από σοβαρό πολιτικό διάλογο, θεσμική ευθύνη και ειλικρινή αυτοκριτική από όλους. Ο Πρόεδρος κρίνεται –και πρέπει να κρίνεται– για το έργο του, τις επιλογές του και τα αποτελέσματα της πολιτικής του. Όμως η κρίση αυτή οφείλει να γίνεται με μέτρο, τεκμηρίωση και σεβασμό στη δημοκρατία. Όχι με κραυγές, όχι με επιθέσεις κάτω από τη μέση και σίγουρα όχι από εκείνους που δεν έχουν ακόμη απαντήσει πειστικά για τα λάθη και τις παραλείψεις του παρελθόντος.
Η κοινωνία θυμάται. Και όσο κι αν κάποιοι προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία, τα γεγονότα παραμένουν. Η Κύπρος δεν έχει ανάγκη από πολιτική ανθρωποφαγία. Έχει ανάγκη από θεσμική σοβαρότητα, ειλικρινή διάλογο και μνήμη. Μνήμη για τα λάθη του παρελθόντος και ευθύνη για το παρόν. Μόνο έτσι μπορεί να οικοδομηθεί ένα μέλλον με πραγματική διαφάνεια και δημοκρατική αξιοπιστία.
